Qazaqylyqtyń qamqorshysy

/uploads/thumbnail/20170708203422666_small.jpg

Qazaqy salt-dástúrdi ustanǵan otbasynda dúnıege kelip, ata men ájesiniń tárbıesinde ósken Aısha Qul­ba­tyrdyń ulttyq rýhtyń joqtaýshysy bolýyna tańǵalýdyń reti de joq. Boıyna ultjandylyq qasıet uıalaǵan ol qazaqtyń qyzynyń qandaı bolýy kerektigin kókirek kóńilimen túısinip ósti. Aqtóbe pedagogıka ınstıtýtyn pedagogıka-psıhologıa mamandyǵy boıynsha támamdaǵan soń, eńbek jolyn 1980 jyly qala mańyndaǵy «Rossovhoz» mektebinde bastaýysh synyptyń muǵalimdiginen bastady. Tabıǵatynan alǵyr qyz áriptesteri aldynda iskerlik qabiletimen, bilimdiligimen kórine bildi.
1992 jylǵa deıin Mártók aýdandyq halyq aǵartý bóli­minde estetıkalyq tárbıe jó­nindegi ádisker, keıin Aq­tóbe qalasyndaǵy №16 qazaq balabaqshasynda tárbıeshi, ádisker qyzmetterin atqardy. On jyldaı oblys ortalyǵyndaǵy №36, №14 qazaq balabaqshalarynyń meńgerýshisi bolyp qyzmet etken sol tusta olardy qazaqylandyrýda da oıly isterimen ózgelerdiń kózin jetkizip, qajyr-qaırat kórsetti. Qalalyq áleýmettik sala jáne mádenı damytý bóliminiń bas mamany retinde ultjandylyq ustanymyn ushtaı tústi. 2005 jyldyń naýryz aıynda «Aqtóbe qalalyq mádenıet bólimi» MM janynan qurylǵan tilderdi damytý sektory meńgerýshiligine taǵaıyndalǵan. Memlekettik jáne pedagogıkalyq qyzmette mol tájirıbe jınaǵan Aısha Muqanbetqazyqyzy osy qyzmetti de abyroımen atqaryp keledi. Ol bul baǵytta qaıtkende memlekettik tildiń mártebesin arttyryp, qoldanys aıasyn keńeıtip, mereıin ústem etemin dep únemi izdenis ústinde júredi. Ana tiliniń ajaryn ashýǵa baǵyttalǵan sharýalarǵa muryndyq bolýdyń ózindik qıyndyǵy da bolmaı qalǵan joq. Biraq, alǵan betinen qaıtpaıtyn qazaqtyń qaısar qyzy ult múddesine kelgende bas saýǵalap, taısaqtap kórgen emes, kúreskerlik qyrynan tanyldy. Onyń qazaq tili men ádebıeti pániniń muǵalimi mamandyǵyn alýy da sol týǵan tilge degen súıispenshiliktiń nátıjesi.
Memlekettik tildi oqytýdyń ózekti máseleleri jóninde Sh.Shaıahmetov atyndaǵy tilderdi damytýdyń respýblıkalyq úılestirý-ádistemelik ortalyǵynyń, A.Baıtursynuly atyndaǵy til bilimi ınstıtýtynyń qyzmetkerlerimen jáne Astana, Almaty, kórshiles Batys Qazaqstan oblysynyń ǵalymdarymen, «Wikibilim» qoǵamdyq qorymen birlese otyryp, jalpy sany 1700 adam qatystyrylǵan respýblıkalyq deńgeıdegi jeti semınar-trenıngtiń ótýine muryndyq bolyp, joǵary dárejede uıymdastyrǵanyn da aqtóbelik zıa­ly qaýym jaqsy biledi. Bul qarbalasy kóp, tynymsyz tirligi bas­tan asatyn is ekeni belgili. Dástúrli «Memlekettik til – ult tiregi» qalalyq til festıvali aıasynda 2005 jyldan beri 100-den asa túrli taqyryptaǵy qalalyq, oblystyq, respýblıkalyq baıqaýlardy joǵary dárejede ótkizý de onyń uıymdastyrýshylyq qabiletin asha túsken sharalar boldy.
2012 jyldan bastap qala ákimdiginde ótkiziletin jınalystarda oqylatyn baıandamalar, habarlamalardyń, esepterdiń memlekettik tilde daıyndalýyn aldyn ala baqylaýdy jolǵa qoıǵan da ózi. Qalada aqparat taratatyn teledıdarlardaǵy habarlardyń ruqsat etilgen úles salmaǵynyń saqtalýyn monıtorıń júrgizip, qadaǵalaý jolǵa qoıylǵan. Jyl saıyn qazaq tilinde bilim beretin mektepter, mektepke deıinge mekemeler sany artyp keledi. Munda da Aısha Muhanbetqazyqyzynyń úlesi bar ekenin aıtýǵa tıispiz. Qazir qala turǵyndarynyń 70 paıyzy qazaq tilinde sóıleıtin, oqıtyn jáne jaza alatyn bolsa, bul baǵyttaǵy jumystyń nátıjesiz bolmaǵany deý oryndy. Munymen de shektelip qalmaı, Aısha Muhanbetqazyqyzynyń «Memlekettik tilde is júr­gizýge kómekshi qural» jáne «Memlekettik tildi damytý baǵyttary» atty eki ádistemelik jınaq ázirlep shyǵarýy da onyń eńbekqorlyǵyn, izdenimpazdyǵyn ańǵartady.
Aısha Qulbatyr onomastıka salasynda da tynbaı eńbek etip, qaladaǵy eldi mekender, olardyń quramdas bólikteri ataýlarynyń júıelenýine, birizdendirilýine óz úlesin qosyp keledi. Elimizdiń damýyna, memleket bolyp qalyptasýyna aıtarlyqtaı úles qosqan tarıhı tulǵalardyń, respýblıkaǵa, oblysqa eńbekteri sińgen azamattardyń esimimen ǵana kóshelerdi ataý qatań eskerildi. Mysaly, qalamyzdaǵy Skýlkın kóshesine qazaq válsiniń koroli atanǵan kompozıtor Shámshi Qaldaıaqovtyń, Novocherkasskaıa kóshesine aqıyq aqyn Tólegen Aıbergenovtiń esimderin berý árbir otansúıgish sanaly azamattyń júreginen oryn taýyp, qala halqy óz rızashylyqtaryn bildirdi. Sol sıaqty Qobylandy batyr, Arystan batyr, Kótibar batyr, Jalańtós bahadúr, Bazar jyraý, Jıembet jyraý, Tileý batyr, Jetes bı syndy tarıhı tulǵalar da kóshe ataýlaryn ıelendi. Sondaı-aq, ultjandy qaryndasymyz osy óńirden shyqqan, elge sińirgen eńbekterin kúlli qazaqstandyqtar biletin Halıda Mamanova, Nursulý Tapalova, Qýandyq Shańǵytbaev, Qambar Medetov, Dosjan Haziret syndy ataqty esimderdiń qala kóshelerine berilýine muryndyq boldy. Kóshelerdi jańasha ataý kezinde qazaq tilindegi maǵynasy mazmundy, dybystalýy kóńilge de, qulaqqa da jaǵymdy ataýlarǵa mán berýdi eskerip keledi. Máselen, Parasat, Salaýat, Tabys, Qaınar, Juldyz, Shattyq, Altyn dán, Jetigen sıaqty qazaqy uǵymǵa túsinikti kóshe ataýlarynyń berilýi jas urpaqtyń jadyna ana tilin sińirýge yqpal eteri sózsiz. Iaǵnı, 2005-2010 jyldary qala kóleminde barlyǵy 200-ge tarta kóshege qazaq ataýlary berildi. 23 eldi mekenniń 17-siniń ataýy qazaq tiline ózgertildi. Tıisti oryndarǵa usynys qaǵazdaryn, basqa da qajetti qujattardy daıyndaýdan bastap halyqpen túsinik jumystaryn júrgizýge baılanys­ty qarbalas ta qaýyrt sharýalardyń kózge kórinbeıtin usaq-túıek tirligin tyndyrýǵa kelgende eshqashan moıyǵan emes. Qaıta, eldigimizdi eńseretin bir isti tyndyrsa, taǵy bir tyń sharýanyń jalyna jarmasady. Halyqqa qyzmet etýdiń, ultjandylyqtyń úlgili isterine umtylady. Bul Aısha Qulbatyrdyń ómirlik te, adamgershilik te ustanymy. Úsh ret oblys ákiminiń, eki ret qala ákiminiń alǵys hattarymen jáne Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Til komıtetiniń Qurmet gramotasymen, sondaı-aq, «Qazaqstan Táýelsizdigine 20 jyl» medalimen marapattalýynyń ózi onyń eńbegine berilgen ádil baǵa ekeni sózsiz.

Derekkóz: Egemen Qazaqstan

Qatysty Maqalalar