بۇكىلالەمدىك بوكس سەرياسىنداعى WSB جوباسىنىڭ بيىلعى جەتىنشى ماۋسىمداعى كۋبالىقتارعا قارسى فينالدىق ايقاس اسا تارتىستى وتكەنى بارشاعا ءمالىم. چەمپيوندىق اتاق پەن كۋبوكتى العان "استانا ارلاندارى" قازاق بوكسىنىڭ بيىك دەڭگەيىن انىق كورسەتتى. جەڭىستى ءساتتىڭ ىستىعى باسىلدى-اۋ دەگەن ساتتە ارلانداردىڭ باس باپكەرى نۇرلان اقۇرپەك مىرزانى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.

بۇل جولعى جەكپە-جەكتە بوكسشىلارىمىز ءۇمىتتى اقتادى. ال وسىناۋ ايتۋلى دودانىڭ قازاق جەرىندە ۇيىمداستىرىلۋىنا سەبەپ بولىپ، سىزدەرگە رۋحاني، ماتەريالدىق تۇرعىدا كومەك بەرگەن ازاماتتاردى ايتىپ وەتسەڭىز.
ءيا، جەتىنشى ماۋسىمعا نۇكتە قويار اۋىر سىناق الدىندا بۇل جەكپە-جەكتىڭ قازاقستاندا وتۋىنە مۇرىندىق بولىپ، قولداۋ كورسەتكەن قازاق بوكسىنىڭ جانكۇيەرى، ۇلكەن جۇرەكتى ازامات تيمۇر قۇلىبايەۆتىڭ ەڭبەگى ايرىقشا. وليمپيادا چەمپيوندارى باقتيار ارتايەۆ پەن سەرىك ساپييەۆكە دە العىسىمىز شەكسىز. ولار دايىندىق كەزدەرىندە ارنايى كەلىپ، جىگىتتەرگە جينالىس اشىپ، رۋح-جىگەر بەرىپ وتىردى. ال فينالدىق جەكپە-جەكتىڭ بارلىق شىعىندارىنا ماتەريالدىق كومەگىن اياماعان، ىسكەرلىگىن كورسەتكەن امانبەك قايرات ۇلى مەن سايات ءابىلدين سياقتى جىگىتتەرگە راحمەتتەن وزگە ايتارىمىز جوق.

جىل بويعى توككەن تەر اقتالدى، كۋبوكتى الدىڭىزدار، ال كەيبىر اقپارات قۇرالدارى «ارلانداردىڭ» باس باپكەرى نۇرلان اقۇرپەكوۆ ۇلتتىق قۇراماعا، ۆاسيليي ليەۆيت پەن قامشىبەك قوڭقابايەۆقا رەنجۋلى» دەگەن سىڭايدا حابارلار تارادى. بۇل سوزدەر شىندىققا قانشالىقتى جاقىن؟

ول اڭگىمەلەر تۋرالى مەنىڭ ايتارىم مىناۋ – كوبىنەسە ورىس ءتىلدى جۋرناليستەردىڭ قوياتىن سۇراعى ۆاسيليي ليەۆيت پەن قامشىبەك قوڭقابايەۆ توڭىرەگىندە. «بۇل جولعى شارشى الاڭعا ليەۆيت نەگە شىقپاي قالدى، كۋبالىقتان قورقىپ قالدى ما؟ قامشىبەك نەگە كەرەكتى كەزدە شارشى الاڭنان كورىنبەدى؟ الدە، ولاردىڭ مايدانعا شىقپاۋى مىرزاعالي ايتجانوۆتىڭ كەڭەسىمەن بولار؟»، دەگەن سياقتى ارانداتۋعا بەيىم سۇراقتاردى وتە كوپ قويىلدى. مەن ونداي سۇراقتارعا جاۋاپ بەرۋدەن ۇنەمى باس تارتىپ جۇرەتىنمىن. سەبەبى، ول جۋرناليستەر ءبىزدىڭ ىشكى جاعدايىمىزدان مۇلدە بەيحابار عوي. شىندىعىندا ۇلتتىق قۇرامانىڭ بىزگە ەشقاشان، ەشقانداي قارسىلىعى بولعان ەمەس. كەرىسىنشە ولار بىزگە ۇنەمى كومەكتەسۋمەن كەلەدى. العاشقى جاتتىعۋ كەزىمىزدە-اق ءبارىمىز ورتاق كەلىسىپ، «مىقتى جىگىتتەر الاڭعا شىقسىن، جەڭىس تۋىن بىرگە كوتەرەيىك، ەل بويىنشا ءوتىپ جاتقان ەكسپو كورمەسىنە ءبىر ۇلكەن سىيلىق جاساساق» دەگەن وي بولعان. ۇزدىكسىز دايىندىق بارىسىندا ولاردىڭ جىگىتتەرى بىزگە سپارينگ سەرىكتەس بولىپ، دايىندىقتى سولارمەن بىرگە جاسادىق. سوسىن كەز كەلگەن ىستە ۇنەمى مىرزاعالي قۇلانۇلىمەن اقىلداسىپ وتىرامىن. ول ءبىزدىڭ نەگىزگى كەڭەسشىمىز. استانادا بولماعان كەزىندە مەن ءوز جوسپارىمدى وعان ۋاتساپپەن جىبەرەمىن، سوسىن ول كەلىسپەيتىن جەرلەرىن ايتىپ، اقىل-كەڭەسىن بەرەدى. ءسويتىپ، ەكەۋارا جاپ-جاقسى جۇمىس جاساپ جاتىرمىز. ءبىز جالپى قازاقستان بوكسىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن تەر توگىپ جۇرگەن ادامدارمىز. وسى تۇرعىدان كەلگەندە «ولار بىزگە كومەك بەرمەدى، اناۋ-مىناۋ» دەگەن قاڭقۋ اڭگىمە ەشقاشان بولعان ەمەس، بولمايدى دا. جالپى جانكۇيەرلەر كوردى، وسىناۋ فينالدا قانشاما كۇش-جىگەر جۇمسادىق، قانشاما ەڭبەكپەن جەڭىستى الىپ شىقتىق.

ال قامشىبەك پەن ليەۆيتتىڭ شىقپاي قالۋى ول بولەك اڭگىمە. نە بولسا دا جەڭىس بىزگە بۇيىردى عوي. بارشا قازاقستان حالقىنا، جانكۇيەرلەرگە قۋانىش سىيلادىق. جەڭىس ۇستىندەگى ءبىزدىڭ قۋانىشىمىز ءتىپتى ەرەكشە بولدى. سونداي ءبىر مەرەيلى ساتتەگى ايتقان سوزدەرىمدى كەي جۋرناليستەر باسقاشا جەتكىزۋگە تىرىسىپتى. ارينە، قامشىبەك پەن ليەۆيت شىققاندا ءتىپتى جاقسى بولار ەدى، پسيحولوگيالىق تۇرعىدان سالماق تۇسپەي، مەنىڭ دە نەرۆ جۇيەلەرىم ورنىندا بولار ەدى. قانشاما ۇيقىسىز تاڭدار اتتى؟ ءبارى ءوتىپ كەتكەن سوڭ ءقازىر ايتۋ وڭاي عوي. «بۇل فينالدا، اۋىر سىن ساعاتتا تۋىمىز قۇلاپ، نامىسىمىز تابانعا ءتۇسىپ، جۇرت الدىندا تومەن قاراپ قالماساق ەكەن» دەگەن ۋايىم جانىمىزدى جەگىدەي جەدى. ال ول ەكى جىگىتىمىز كەلمەيتىنىن ەرتەرەك ايتقاندا جاقسى بولار ەدى، ارينە. ولاردىڭ قاتىسپايتىنىن ەرتە بىلگەنىمدە انتون پينچۋك پەن ولجاس بۇقايەۆتى پسيحولوگيالىق جانە فيزيكالىق تۇرعىدان جاقسىلاپ دايىنداپ الاتىن ەدىم. ولجاس بۇقايەۆتىڭ ءوزى دە: «قامشىبەك مىقتى عوي، قارسىلاسىن قالايدا جەڭەدى» دەپ ايتىپ ءجۇردى. پينچۋك تا سونداي ويدا بولدى، ءبىر اپتا قالعانعا دەيىن جارنامالاردا ليەۆيتتىڭ سۋرەتى تۇردى. ونى كورگەن پينچۋك تە «مايدانعا ليەۆيت شىعادى عوي، ول مىقتى جىگىت، قالايدا جەڭىسكە جەتەدى» دەپ ايتتى. وعان مەن «جوق، ليەۆيت شىقپايتىن بولدى، سەن شىعاسىڭ» دەدىم. قالعان ۋاقىت ءبىر-اق اپتا، سپورتتى تۇسىنەتىن ادامدار ونى جاقسى بىلەدى.

مەن ءوزىم ينتەرنەتكە از كىرەتىن اداممىن، پايدالى ىستەرمەن شۇعىلدانعاندى جاقسى كورەمىن. ءبىر ىنىلەرىم حابارلاسىپ، «اعا، ءسىز ليەۆيتتى قورقىپ، مايدانعا شىقپاي قويدى» دەپ ايتىپسىز عوي، ينتەرنەت شۋلاپ جاتىر دەدى. قۇداي-اۋ، ليەۆيت دەگەن تۇلعا عوي ول، ريو وليمپياداسىندا، وزگە دە ەل نامىسى سىنعا تۇسەر مايدانداردا ەلىمىزدىڭ تۋىن كوتەرىپ جۇرگەن ازامات قوي. سونداي باتىردى «قورقىپ قالدى، بۇعىپ قالدى» دەپ ايتۋ ەر جىگىتەكە جاراسپايتىن ءىس ەمەس پە؟ كەشە عانا وليمپيادادا ونى «حالقىمىزدىڭ باتىرى» دەپ اسپەتتەدىك، ەندى كەلىپ ونى كۋبالىق ءبىر بوكسشىدان قورقىپ قالدى دەپ ايتتى دەۋ – مەنىڭ اۋزىمنان شىعاتىن ءسوز ەمەس قوي...

ۆاسيليي ليەۆيتتى بارىمىزدەن ءسىز جاقسى بىلەسىز. باسقا ماقساتى بولعان شىعار...

ول وتە ەڭبەكقور جىگىت، جاتتىعۋدان كەيىن دە ءوزىنىڭ ۇستاناتىن، مىندەت ەتىپ قويعان جەكە جوسپارلارى بار، ءارى قاراي تاعى دايىندالادى. مەن كەرىسىنشە ليەۆيتتى ءوسىپ كەلە جاتقان جاس جەتكىنشەكتەرگە ۇلگى رەتىندە ايتىپ جۇرەمىن. «ول وتە ەڭبەكقور، سول ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا وسىنداي بيىك ناتيجەلەرگە جەتىپ ءجۇر. سەندەر دە سول اعالارىڭنان ۇلگى الىڭدار» دەپ. ءوزى ۇندەمەي تۇنەرىپ الادى دا جۇمىسى مەن جاتتىعۋىن جاساپ جۇرە بەرەدى. ەرتەڭگى كۇنى تىڭ ناتيجەلەرگە جەتۋىم ءۇشىن قارسىلاسىمنان ون ەسە ارتىق دايىندالۋىم كەرەك دەگەن ۇلكەن ماقساتى بار. ال ەندى الداعى تامىز ايىندا الەم چەمپيوناتى كەلە جاتىر. ۇلتتىق قۇراماداعى ەڭ تاجىريبەلى، ەڭ مىقتى، بابى دا ساي كەلىپ تۇرعان جىگىتتەردىڭ ءبىرى وسى ليەۆيت. الەم چەمپيوناتىندا ول التىن مەدال السا دەگەن تىلەگىم بار. «كۋبامەن فينالدا جەڭىسكە جەتسەك» دەپ مەن ونىڭ جەكە جوسپارى مەن ارمان-مۇراتىنا بالتا شابا المايمىن عوي. اركىمنىڭ ءوز ءومىرى، العا قويعان ۇلكەن جوسپارلارى بار.

سول سياقتى مىرزاعالي قۇلانۇلىنا دا ەش وكپەمىز جوق. مىسالى، ليەۆيتتى مىرزاەكەڭ «شىقساڭ دا شىعاسىڭ، شىقپاساڭ دا شىعاسىڭ» دەپ كۇشپەن رينگكە شىعاردى دەلىك، ونىڭ بابى كەلگەنىمەن باعى كەلىسپەي جەڭىلىس تاۋىپ قالسا نەمەسە اۋىر جاراقات الىپ قالسا ليەۆيتكە جاسالعان ۇلكەن قيانات بولماس پا ەدى.

ۇلتتىق قۇرامانىڭ، مىرزاعالي قۇلان ۇلىنىڭ دا ءوز ءۇمىت-جوسپارلارى بار. الدا ليەۆيتتى التىنعا بالاپ، سارى مايداي ساقتاپ وتىر. سوندىقتان تاعى قايتالاپ ايتامىن، مەن ءوز جىگىتتەرىمە سەنەمىن. ليەۆيت بولسا وسى ءبىزدىڭ جوبادا ءجۇرىپ ءوستى عوي، تابيعاتى، تالانتى باسقاشا جىگىت. ونى «قورقىپ قالدى» دەپ ايتتى دەگەن تىلشىلەرگە مەنىڭ رەنىشىم بار.

فينالدىق ايقاستا بىزگە جەڭىلىس ءقاۋپى تونگەن كەزدە قامشىبەك قوڭقابايەۆ جايىندا نە ويلادىڭىز؟

قامشىبەك قوڭقابايەۆ بولسا، كوز الدىمىزدا ءوسىپ كەلە جاتقان جىگىت. بابى دا، فيزيكالىق قۋاتى دا، جىگەرى دە مىعىم ازامات. فينالعا ساناۋلى كۇندەر قالعاندا اناسى قاتتى سىرقاتتانىپ، قىزىلورداعا كەتىپ قالعانىن ءبارىڭىز بىلەسىزدەر. ادام بالاسى ءۇشىن قاشاندا انانىڭ ورنى بولەك. سول ءۇشىن وعان وكپە ارتۋ ارتىق بولار ەدى. بولاشاعى ءالى الدا، باعىندىرار اسۋى كوپ ءالى. سول ءبىر سىن ساعاتتاردا ونىڭ سالماعىندا باپتاعان باتىرىمىز ولجاس بۇقايەۆ ءوز مىندەتىن تاماشا ورىندادى، جانكۇيەرلەرىنە ەستەن كەتپەس جەڭىس سىيلادى. قىسقاسى، قامشىبەككە دەگەن ەشقانداي وكپە-رەنىش ءبىزدىڭ تاراپتان بولعان ەمەس.

فينالدىق شايقاستىڭ سۇراپىل بولعانىن، جىگىتتەرگە وڭايعا سوقپاعانىن ءبارىمىز كوردىك...

ءيا، بۇل فينالداعى جەڭىسىمىز بىزگە دە ەكى ەسە كۇش بەردى. وزدەرىڭىز كوردىڭىزدەر، زالعا جينالعان حالىق تا، تەلەديداردان كوز الماي تاماشالاعان جۇرت تا كەرەمەتتەي رۋحتانىپ قالدى. قۋانىشتان كوزدەرىنە جاس الىپ بارا جاتقان ادامداردى دا كورىپ قالدىم. ۇلكەن اقساقالدار كەلىپ قولىمدى الىپ، باتاسىن بەرىپ جاتتى. بوكس ارداگەرلەرى، قازاق بوكسىنىڭ جانكۇيەرلەرى ءمۇسىلىم اعامىز، ءماديحان اعامىز، سەرىك ابدەنالى، قايرات شوتپاقوۆ اعالارىمىز ارنايى قۇتتىقتادى. ولار ۇنەمى ۇلكەن دودالاردا باتاسىن بەرىپ، جەڭىس تىلەيتىن اقساقالدارىمىز، ءبىزدىڭ سىنشىمىز، اقىلشىمىز جانە قازاق بوكسىندا جۇرگەن بارشا ازاماتتاردىڭ تاتۋلىق بىرلىگىن تىلەيتىن، ءبىز اسا قۇرمەتتەيتىن ءىرى تۇلعالارىمىز عوي. «جەڭىس قولدان كەتتى-اۋ دەگەن كەزدە سۋىرىپ الدىڭىزدار» دەپ راحمەتتەرىن ايتتى.

سوسىن الدىڭعى كۇنى «حابار» ارناسىنان بۇل فينالدىق ايقاستىڭ قايتالانۋىن تاعى ءبىر كورىپ شىقتىم. جىگىتتەرىم قاي جەردە دۇرىس سوققى جاسادى، قاي جەردە قاتەلەستى، سونى زەرتتەدىم. مەن جاتتىعۋ بارىسىندا ۇنەمى ايتامىن، «كۋبالىق مىقتىلاردى جەڭۋ ءۇشىن الدىمەن ولاردىڭ تاكتيكاسىن سىندىرا ءبىلۋ كەرەك، ال اڭدىسقاندارىڭ جەڭىلىپ قالۋلارىڭ مۇمكىن» دەپ. سول ايتقاندارىمدى تىڭداپ، ساناسىنا سىڭىرگەندەر جەڭدى، قويان قولتىق ۇرىسقا بارىپ، باتىل شابۋىلعا وتكەن جىگىتتەر ناتيجەلى بولدى. ال ايلامدى اسىرىپ كەتەمىن دەپ اڭدىسقاندارعا ءبارىبىر تورەشىلەر جەڭىس بەرمەيدى. ويتكەنى كۋبالىقتاردىڭ قيمىل-ارەكەتىندە تورەشىلەردى باۋراپ الاتىن پۋبليكاعا جاقىن، بيلەپ ءجۇرىپ نازارىن تارتاتىن قۋلىقتارى بار. ولار سول ادەمى قيمىلىمەن-اق جەڭىستى الىپ كەتەدى. سول ادەمى ارەكەتىن شىعارىپ ۇلگىرتپەي سىندىرىڭدار دەپ قايرادىم.

ايتەۋىر، بيىلعى ماۋسىمنىڭ كۋبوگى قازاق ەلىنە بۇيىردى. جىل بويى توككەن تەر اقتالدى دەپ ويلايمىن. اللا قالاسا الداعى كەزدەسۋلەردە دە بارشا جۇرتتى قۋانتىپ، ەل رۋحىن، نامىسىن كوتەرىپ، الداعى ۋاقىتتا جاڭا ەسىمدەردى، جاڭا چەمپيونداردى شىعارىپ قازاقستان بوكسىن بيىك بەلەستەرگە شىعارا بەرەمىز دەپ ۇمىتتەنەمىن. 

اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت، اعا! الدا اسار اسۋلارىڭىزدا تەك جەڭىس ءناسىپ بولعاي!

اڭگىمەلەسكەن ۇلاربەك دالەي ۇلى