ورتالىق كوممۋنيكاسيالار قىزمەتىندە ««2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنداعى سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قورىتىندىلارىنا» ارنالعان باسپا ءسوز كونفەرەنسيا ءوتتى دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى جوعارعى سوتتىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.
باسپا ءسوز كونفەرەنسياسىنا جوعارعى سوتتىڭ مامانداندىرىلعان سوت القاسىنىڭ ءتوراعاسى ايگۇل قىدىربايەۆا، جوعارعى سوتتىڭ سۋديالارى ەربول راحىمبەكوۆ، ەلەنا ماكسيۋتا جانە جوعارعى سوتتىڭ جانىنداعى سوتتاردىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسى نۇرسەرىك ءشارىپوۆ قاتىستى.
ا.قىدىربايەۆا باسپا ءسوز كونفەرەنسيانى اشا كەلە، ۇلت جوسپارى شەڭبەرىندە كوزدەلگەن سوت رەفورمالارىنىڭ ءساتتى ىسكە اسىرىلعانىن اتاپ ءوتتى. سوتتار ءۇش دەڭگەيلى سوت تورەلىگىنە كوشتى، سۋديا لاۋازىمىنا كانديداتتار مەن جۇمىس ىستەپ جۇرگەن سۋديالارعا تالاپ ايتارلىقتاي قاتاڭداتىلدى. ستاتيستيكالىق تالداۋلار كورسەتكەندەي، وتكىزىلگەن رەفورمالار سوت جۇمىسىنا وڭ اسەرىن تيگىزدى. جاڭا قۇقىقتىق جاعدايداعى ولاردىڭ قىزمەتى نەعۇرلىم ءتيىمدى بولا ءتۇستى.
ا.قىدىربايەۆا كونستيتۋسيالىق تۇزەتۋلەردى ىسكە اسىرۋدا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالاردىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋسيالىق زاڭعا وزگەرتۋلەر ەنگىزىلدى. وسىعان سايكەس كانديداتتاردىڭ جاسى 30-عا دەيىن ۇلعايتىلدى. سۋديالىق لاۋازىمعا ارنالعان كونكۋرسقا قاتىسۋشىلاردىڭ جالپى وتىرىستىڭ قورىتىندىسىن الۋ ءتارتىبى ناقتىلاندى. سوت القاسى شىعاراتىن شەشىمدەرگە قاتىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى.
اپەللياسيالىق ساتىداعى ينۆەستيسيالىق داۋلاردى قاراۋدىڭ مەرزىمى ءبىر ايدان ەكى ايعا دەيىن ۇلعايتىلدى. پروكۋرورلاردىڭ ازاماتتىق پروسەسكە قاتىسۋى ايتارلىقتاي قىسقارتىلدى.
اعىمداعى جىلى كەشەندى وزگەرىسكە اكەلەتىن قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ مەن قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارىنىڭ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
«جالپى جاڭا جاعدايداعى سوتتاردىڭ جۇمىسىن تاۋەلسىز ساراپشىلار، پروسەسكە قاتىسۋشىلار مەن تۇرعىندار وڭ باعالادى»، - دەدى ا.قىدىربايەۆا. ماسەلەن، دەموكراتيا ينستيتۋتىنىڭ دەرەكتەرىنە سايكەس، سوڭعى 6 جىلدا جوعارعى سوتقا سەنىم دەڭگەيى 67،6 %-دان 75،4 %-عا دەيىن ارتقان. جالپى بۇل كورسەتكىشتەر 2015 جىلى بۇۇدب جۇرگىزگەن (سەنىم – زەرتتەۋ 71،4%) ناتيجەلەرىنە سايكەس كەلەدى.
سوت ءجيۋريى دە جاڭا جاعدايدا قىزمەت اتقارۋدا. اعىمداعى جىلى 140 سۋديانىڭ كاسىبي قىزمەتى باعالاندى. وسى جىلى سوت تورەلىگى اكادەمياسىنىڭ العاشقى تۇلەكتەرى قانات قاقتى. 53 تۇلەك قۇقىق ماگيسترى دارەجەسىنە يە بولدى.
ول سونىمەن قاتار ينۆەستيسيالىق داۋلار بويىنشا سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ قورىتىندىلارىنا توقتالدى. 2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا جوعارعى سوتقا جانە استانا قالالىق سوتىنا ءبىرىنشى ساتىداعى سوت ءتارتىبى رەتىندە ينۆەستيسيالىق داۋلار بويىنشا بارلىعى 68، سونىڭ ىشىندە جوعارعى سوتقا – 2 تالاپ ارىز كەلىپ ءتۇستى. شەشىمىن شىعارا وتىرىپ 20 ءىس قارالدى، سونىڭ ىشىندە ونىڭ التاۋى ينۆەستوردىڭ پايداسىنا شەشىلدى.
جوعارعى سوت سۋدياسى ەربول راحىمبەكوۆ قىلمىستىق ىستەر بويىنشا سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ قورىتىندىسى تۋرالى ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، رەسپۋبليكا سوتتارىنا كەلىپ تۇسكەن قىلمىستىق ىستەردىڭ سانى 8،5 %-عا ارتقان. قازىرگى تاڭدا داۋلار جەدەل تۇردە شەشىلۋدە، وعان دالەل 6 ايدان اسپايتىن ۋاقىتتا قارالعان ىستەردىڭ سانى 1،7 ەسەگە قىسقارتىلعان. اقتاۋ ۇكىمدەرىنىڭ سانى 10،5 %-عا (436-دان 487 ادامعا) ارتتى. القابيلەردىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن ىستەردىڭ سانى 21،9 %-عا ارتتى.
جوعارعى سوت سۋدياسى ەلەنا ماكسيۋتا ازاماتتىق داۋلار بويىنشا سوتتاردىڭ جۇمىسى تۋرالى ايتتى. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا رەسپۋبليكا سوتتارىندا بارلىعى 409 مىڭ ازاماتتىق ءىستى قاراۋ اياقتالدى. جەڭىلدەتىلگەن ءىس جۇرگىزۋ ينستيتۋتى ىسكە قوسىلدى. 2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا جەڭىلدەتىلگەن ءىس جۇرگىزۋ تارتىبىمەن 255 مىڭنان استام ءىس قارالدى، ول اياقتالعان ازاماتتىق ىستەردىڭ جالپى سانىنىڭ 62،5 %-ىن قۇرايدى. 3 مىڭنان استام ءىس بىتىمگەرشىلىك كەلىسىمىمەن، 13،9 مىڭ ءىس مەدياسيامەن، 283 ءىس پارتيسيپاتيۆتىك ءراسىمدى پايدالانا وتىرىپ اياقتالدى. بارلىعى بالامالى تارتىپپەن 17 مىڭ داۋ شەشىلدى. الدىن الا سوت وتىرىسى بارىسىندا 9،5 مىڭ ءىس قارالدى، ول اياقتالعان ىستەردىڭ جالپى سانىنىڭ 2،3%-ىن قۇرايدى.
دەپارتامەنت باسشىسى نۇرسەرىك ءشارىپوۆ باسپا ءسوز كونفەرەنسياسىن رەسپۋبليكا سوتتارىنداعى نەگىزگى ەلەكتروندى سەرۆيستەر تۋرالى بايانداماسىمەن جالعاستىردى. ماسەلەن، 2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا «سوت كابينەتى» سەرۆيسى ارقىلى ەلەكتروندى تۇردە 521 473 قۇجات بەرىلدى. جالپى بەرىلگەن وتىنىشتەردىڭ سانى ەكى ميلليوننان استى. جارتىجىلدىقتا ەلەكتروندىق تۇردە بارلىق بەرىلگەن وتىنىشتەردىڭ ۇلەس سانى 89،8%-دى قۇرادى. بارلىق 1 418 سوت زالى ابت جۇيەسىمەن جابدىقتالدى. 2017 جىلدىڭ 6 ايىندا سوت وتىرىستارىنىڭ 98% ابت جۇيەسىن پايدالانا وتىرىپ وتكىزىلدى.
ن.ءشارىپوۆ 2017 جىلدىڭ تامىزىندا سوت ورگاندارىنىڭ احۋالدىق ورتالىعى ىسكە قوسىلادى. بۇل كەز كەلگەن ءىس بويىنشا پروسەستىك ىس-ارەكەتتەردى ءوتىنىشتى تىركەگەننەن باستاپ اتقارۋ پاراعىن جولداعانعا دەيىن ورتالىقتان باقىلاۋ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جەرگىلىكتى سوتتاردىڭ عيماراتتارىن سالۋ جۇمىسىنا ەركەشە كوڭىل بولىنۋدە. اعىمداعى جىلى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 4 تيپتىك سوت عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. بۇل قاراعاندى وبلىستىق سوتى، سونداي-اق الماتى، اقمولا جانە جامبىل وبلىسى اۋداندىق سوتتار عيماراتتارى.
باسپا ءسوز كونفەرەنسيانىڭ بارىسىندا سوت جۇيەسىنىڭ وكىلدەرى جۋرناليستەردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
