بۇگىن الماتى قالاسىندا «دوستىق» قوناق ۇيىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى اياسىندا اتقارىلىپ جاتقان اۋدارما جۇمىسىن تالقىلاۋعا ارنالعان «قازىرگى عىلىمي اۋدارما تەورياسى مەن پراكتيكاسى» تاقىرىبىندا دوڭگەلەك ۇستەل بولىپ ءوتتى. اتالمىش شاراعا ەلىمىزدەگى ءتۇرلى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقىتۋشى-عالىمدارى، اۋدارماشىلار، رەداكتورلار، باسپاگەرلەر، ادەبيەتشى ماماندار مەن تىلشىلەر قاتىستى. سونىمەن قاتار، جاۋاپتى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردىڭ وكىلدەرى قاتىسقان بۇل جيىندا اۋدارما سالاسىنا بايلانىستى ءبىرشاما ماسەلەلەر تالقىلانىپ، اتالمىش جوباعا قاتىستى قانداي جۇمىستار اتقارىلعانى جايلى تالقىلاندى، دەپ حابارلايدى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى.
«جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىن ىسكە اسىرۋدى «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» قوعامدىق قورىنا تابىستاعان ەدى. جوبا اياسىندا فيلوسوفيا، الەۋمەتتانۋ، پسيحولوگيا، مادەنيەتتانۋ، ءدىنتانۋ، ءتىل ءبىلىمى، ەكونوميكا، مەنەدجمەنت جانە كاسىپكەرلىك سالالارى بويىنشا الەمدەگى ەڭ ۇزدىك دەپ تانىلىپ جۇرگەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقىتىلاتىن ەڭ تانىمال وقۋلىقتار قازاق تىلىنە اۋدارىلۋى ءتيىس.
بۇگىن «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» ۇيىمداستىرعان شارادا بيۋرونىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى راۋان كەنجەحان ۇلى اتالعان باعىتتار بويىنشا ىرىكتەلگەن، قازاق تىلىنە اۋدارىلۋعا ءتيىس 17 كىتاپپەن جانە ولاردىڭ اۆتورلارىمەن تانىستىرىپ، ءار سالا بويىنشا تاعايىندالعان جاۋاپتى مامانداردىڭ پىكىرىن تىڭدادى.
ايتا كەتەر بولساق، جوعارىداعى عىلىم سالالارى بويىنشا ىرىكتەلگەن 17 كىتاپتى اۋدارۋ جۇمىستارىنا 90-نان اسا ۇستازدار، عالىمدار مەن اۋدارماشىلار قاتىسۋدا. «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» ەكى اي بۇرىن قۇرىلعان بولاتىن، الايدا قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە ءبىرشاما جۇمىستار جاسالىپ، اتالمىش جوبا اياسىندا كوپتەگەن ىستەر اتقارىلعانى بەلگىلى بولدى.
ەكى اي كولەمىندە اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەسىن تالقىلاۋعا جينالعان قاۋىم اۋدارما سالاسىنداعى ءبىرشاما ماسەلەلەرگە توقتالا وتىرىپ، قازاق تىلىندەگى تەرمين ماسەلەسىنە ايرىقشا اتاپ ءوتتى. عىلىمي كىتاپتاردى اۋدارۋ بارىسىندا كوپتەگەن تەرميندەر كەزدەسەتىندىگى ءمالىم، ولاردىڭ ءبىرىنىڭ بالاماسى تىلىمىزدە بار بولسا، بىرىنىكى جوق بولىپ شىعادى. سونىمەن قاتار، ءتۇرلى حالىقارالىق تەرميندەردى قازاق تىلىنە اۋدارۋ بارىسىندا ماعىناسى وزگەرىپ، ءماتىن ماعىناسىن تۇبەگەيلى اۋىستىرىپ تا جىبەرۋى مۇمكىن. وسى سىندى ماسەلەلەردىڭ باسىن شالعان جاۋاپتى ماماندار قازاق تىلىندەگى تەرمينولوگيانى دا جاڭارتۋ كەرەك دەگەن بايلامعا توقتادى.
«جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلاتىن ساتىلاردان تۇرادى: الدىمەن اۋدارما ءماتىنىن دايىنداپ، كەيىننەن ول ءماتىن ادەبي رەداكسيادان وتەدى، سونان سوڭ باسپاعا اۋدارما ءماتىنى باسپاعا دايىندالادى.
«ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى» وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا، اۋدارما ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا وقۋلىقتار قوسىمشا تاۋەلسىز عىلىمي جانە ادەبي رەداكسيادان وتەدى.
بۇگىنگى وتكەن باسقوسۋدا، عىلىمي تەرميندەر مەن ۇعىمداردى قازاق تىلىنە اۋدارۋ، وزگە تىلدەردەن ەنگەن سوزدەر قولدانىسى، تەرمينولوگيا، ستيل جانە اۋدارماشىلار ورتاسىنىڭ كاسىبي دەڭگەيىن كوتەرۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى.
«وسى ەكى ايدىڭ ىشىندە نەگىزگى جاسالعانى – وسى جوبا بارىسىن قازاقستانداعى بارلىق جوو-عا تانىستىرىپ، وتىنىشتەر جىبەرىلدى. ەلىمىزدەگى جوو-دان 800-دەن استام ۇسىنىستار كەلىپ ءتۇستى. كەيىننەن سولاردىڭ ىشىنەن 17ء-سى تاڭدالىپ الىندى. تاڭدالىپ الىنعان كىتاپتار – جوعارى وقۋ ورىندارىندا، اۋديتوريالاردا قولدانىستا جۇرگەن، مۇعالىمدەر، پروفەسسورلار ءوز بەتىمەن ءتۇرلى فورماتتا قازاق تىلىنە اۋدارىپ، لەكسيا رەتىندە قولدانىپ جۇرگەن وقۋلىقتار، نەگىزىنەن اعىلشىن تىلىندە. ۇسىنىلعان 800 وقۋلىقتى ساراپتاي كەلە، كەلەسى جىلعا دەيىن اۋدارىلۋى ءتيىس 17 وقۋلىق بەكىتىلدى. كىتاپتاردى ساراپتاۋ كەزىندە مىناداي تالاپتار بويىنشا ىرىكتەدىك: كىتاپتار كەمىندە ءۇش باسىلىم كورۋى ءتيىس؛ سوڭعى باسىلىمى 2014 جىلدان كەش بولماۋى كەرەك؛ سونىمەن قاتار، ارينە، تاڭدالىپ الىنعان وقۋلىقتار دۇنيە جۇزىندەگى تانىمال جوعارى وقۋ ورىندارىندا قولدانىلىپ جۇرگەن بولۋى ءتيىس»، – دەدى «ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ» ديرەكتورى راۋان كەنجەحان ۇلى.
باسقوسۋعا ارنايى كەلگەن ساياساتتانۋشى ايدوس سارىم دا ءوزىنىڭ پىكىرىن ايتىپ، اتالمىش جوبا اياسىندا اۋدارما سالاسىنىڭ جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىلگەندىگىن اتاپ ءوتتى.
«اۋدارما سالاسى ەلىمىزدە العاش رەت مەملەكەتتىك دەڭگەيدە تالقىلانىپ جاتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن، شىندىعىنا كەلسەك، اۋدارما ءىسى جەكەلەگەن ازاماتتاردىڭ قىزىعۋشىلىعىمەن، بەلسەندىلىگىمەن، كەزىندە قالىپتاسقان داستۇرمەن جاسالاتىن دۇنيە ەدى. ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى قۇرىلىپ، ەكى-ۇش ايدىڭ ىشىندە ءبىرشاما جۇمىستار اتقارىپ، اۋدارما ءىسىن جاقسى دارەجەگە شىعارىپ جاتىر»، – دەپ اتاپ ءوتتى.
بۇگىندە مەملەكەت دەڭگەيىندە كوتەرىلىپ وتىرعان اتالمىش جوبا قوعامدا اسا زور ماڭىزدىلىققا يە بولىپ وتىر.
نازەركە لابيحان
