وسىدان 20 جىل بۇرىن اقمولا قالاسى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ استاناسى اتاندى، ەسىڭىزدە بولسا 1998 جىلى اقمولا قالاسى استانا بولىپ قايتا اتالعان ەدى دەپ جازادى Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ. سودان بەرى باس قالامىزدىڭ حالقى ءۇش ەسەگە ءوسىپ، قالا سيپاتى تانىماستاي بولىپ وزگەردى: جاڭا كوشەلەر، اۋداندار، اسپانمەن تالاسقان جاڭا عيماراتتار پايدا بولدى. سول ءبىر تاريحي ءساتتىڭ كۋاگەرلەرى مەديا ورتالىق تىلشىلەرىنە ءوز ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى.
ءبىزدىڭ العاشقى كەيىپكەرىمىز – «قتج»ۇق» اق كەڭەسشىسى فاريت حابيبراحمانوۆيچ گاليموۆ. ول 1996 جىلى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ بۇيرىعىمەن جوعارى جانە ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردى اقمولا قالاسىنا كوشىرۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ ءتوراعاسى بولىپ، ال 1998 جىلى استانا قالاسى اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدى. ونىڭ ايتۋىنشا، استانانى كوشىرۋ كەزەڭى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىندا، جالپى ەلىمىزدەگى بارلىق سالانىڭ قىسىلتاياڭ كەزەڭىمەن تۇسپا-تۇس كەلگەن.
«بىلايشا ايتقاندا، اقمولا قالاسى ەل استاناسى بولۋعا دايىن ەمەس ەدى. حالىق كوشىپ كەلگەنىمەن قالادا ادامي جىلىلىق تا، جىلۋلىق تا از ەدى. بۇل ءبىر اۋىر كەزەڭ بولدى. استانانى ەلىمىزدىڭ استاناسى ەتىپ قالىپتاستىرۋعا ءبىر ەمە،س بىرنەشە جىلدار كەتتى. ءبىرىنشى كەزەكتە قالانى ەل استاناسى دەگەن اتقا لايىق ەتىپ، قالىپقا كەلتىرۋ كەرەك بولدى. كوشەلەرگە تازالىق ورناتۋ، ول ءۇشىن ارنايى تەحنيكالار كەرەك. ەسىمدە، ءبىز كوشىپ كەلگەندە كەنەسارى كوشەسىندە قار بەلۋاردان جاتاتىن، كولىكتەر كالىڭ قاردان شىعا الماي جۇرەتىن. ءقازىر وندايدى كورمەيسىز. ءبىرىنشى كەزەكتە جىلۋ مەن ەلەكتروەنەرگيانى ۇزدىكسىز بەرۋدى رەتكە كەلتىرىپ، قالانى تازالاۋ پروبلەمالارىن شەشۋ قاجەت بولدى»، - دەيدى ول.
«جانعا جايلى الماتىدان كەلگەن ادامدار وبلىس دەڭگەيىندەگى، ىستىق سۋى جوق، پاتەرلەرى سالقىن قالادا تۇرعىلارى كەلمەدى. قالا ءوسىپ جاتتى، سايكەسىنشە جۇمىس بارىسىندا كەزدەسىپ جاتقان، جەو جوندەۋ، سۋ قۇبىرلارىن جۇرگىزۋ، جاڭا جولدار سالۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ كەرەك بولدى. كەيىن قالانىڭ باس جوسپارى جاسالدى، قارجى تارتىلىپ، تاجىريبەلى ماماندار كەلىپ، قوردالانعان سۇراقتار اقىرىنداپ شەشىلىپ جاتتى. وتكەن 20 جىل ىشىندە عالامات وزگەرىستەر بولدى. ايماقتىق قالا ەل استاناسى دەگەن اتقا لايىق ءوسىپ، بارشامىزدىڭ سۇيىكتى ەلوردامىز بولىپ قالىپتاستى»، - دەيدى فاريت گاليموۆ.
ەل استاناسىنىڭ كوشكەنى تۋرالى حالىققا گازەتتەر مەن تەلەراديو ەفيرلەرىنەن جۋرناليستەر حابارلاپ جاتتى. 1998 جىلدىڭ قاڭتارىندا اقمولاعا العاشقى ساپارىمەن «حابار» اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى مارات مۋحامەدسالييەۆ كەلدى.
«مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كوشىپ كەلگەنىن جانە ەلىمىزدىڭ باستى ساياسي ءومىرىنىڭ وسى قالادا ءجۇرىپ جاتقانىن ەسكەرىپ «حابار» اگەنتتىگى ءوز فيليالىن اشتى. ول كەزدە جاڭالىقتار قىزمەتى ءبىر قايناعان ءومىر ەدى. كۇنىنە ەكى-ۇش تۇسىرىلىمگە بارامىز، كەشكى ساعات 18:00-دە ەفيرگە جاڭالىقتار شىعادى، سوعان ماتەريالدارىمىزدى دايىنداپ ۇلگەرۋىمىز كەرەك. ءقازىر عوي، ينتەرنەتتىڭ ارقاسىندا سيۋجەتتەردى بىر-ەكى مينۋتتا جىبەرىپ ۇلگەرەدى، ال ول كەزدە ءبىز سپۋتنيكتىك كانال ارقىلى جىبەرەتىن ەدىك جانە ۋاقىت وتە تىعىز ەدى».
ءار ۆەدومستۆو مەن مەكەمەلەر ءوز قىزمەتكەرلەرىن حالدەرىنشە ورنالاستىرىپ جاتتى. ءبىزدىڭ جۋرناليستەر ءۇشىن ءبىر ۇيدەن ەكى پاتەر ساتىپ الىندى دا، ولاردى جاتاقحانا ەتىپ جاساپ شىقتى. بىرىندە قىزدار، بىرىندە جىگىتتەر تۇردىق. ول ءۇي بۇرىنعى سلوبودكي اۋدانىنداعى كۋلتۋرنوي كوشەسىندە ورنالاسقان ەدى. جيىرما جىل بۇرىن ول ءۇيدىڭ ماڭى باتپاقتان كورىنبەيتىن، ۇيدەن شىعۋ ءۇشىن اياققا پاكەت بايلاپ شىعاتىن ەدىك.
ساۋدا ورتالىقتارى بولمادى. وۋم رەكونسترۋكسيالانىپ جاتتى جانە ءبىر شالعاي اۋدانداعى ۇلكەن دۇكەن سياقتى دۇڭگىرشىكتەرگە تولى بولدى. ال ساۋداگەرلەر ادەت بويىنشا 13:00-14:00 ارالىعىندا تۇستەنۋگە كەتەتىن»، - دەيدى ول.
ماراتتىڭ ايتۋىنشا، ول كەزدە جۋرناليستەرگە جۇمىس جاساۋ قىزىقتى بولعان، كۇندە ءبىر ايتۋلى وقيعا شىعىپ تۇراتىن.
«1998 جىلدىڭ كوكتەمىنەن باستاپ ءبىز استانا قالاسىنىڭ حالىقارالىق تانىستىرىلىمىنا دايىندىقتى باستادىق. بار قالا ءبىر ۇلكەن قۇرىلىس الاڭى سياقتى بولاتىن. كورەرمەندەرگە قالانىڭ قالاي تۇرلەنىپ جاتقانى تۋرالى ايتىپ جاتتىق: م-1 كوپىرىنىڭ رەكونسترۋكسياسى، قارجى مينيسترلىگى عيماراتىنىڭ قۇرىلىسى، كوشەلەر مەن الاڭداردىڭ اباتتانۋى تۋرالى. ارينە بارلىق تاقىرىپتى قامتۋ مۇمكىن ەمەس، ءبىراق قۇرىلىس قىزۋ ءجۇرىپ جاتتى. سول كەزدەگى قالا ىرعاعى، قالانىڭ بولاشاعىنا دەگەن سەنىم مەنىڭ وتباسىمدى كوشىرىپ الىپ كەلۋىمە سەبەپكەر بولدى. ءبىز كوشىپ كەلگەندە قىزىمىز كاميلا بەس ايلىق ەدى. سول سياقتى استانادا جولىقتىرعان ارىپتەستەرىمنىڭ، دوستارىمنىڭ بالالارى دا كىشكەنتاي بولاتىن. ال ءقازىر سول بالالار ستۋدەنت، ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا ءوستى، سول سياقتى قالامىز دا كوركەيىپ ءوستى»، - دەيدى مارات.
20 جىل بۇرىن گۇلميرا جارمەنوۆا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىندە باس مامان بولىپ قىزمەت ەتكەن. 1997 جىلدىڭ 18 جەلتوقسانىڭدا اقمولاعا باعىت العان پوەزعا وتىرعاندا، ول الدا ونى جاقسى كۇندەر كۇتىپ تۇرعانىنا سەنىمدى بولعان. تۋىستارى قيماستىقپەن شىعارىپ سالعانىمەن، گۇلميرانىڭ جارقىن بولاشاققا دەگەن سەنىمى مول بولدى. سول تاعدىرلى شەشىم قابىلداعان كەزدى وسىلايشا ەسىنە الادى.
«مەنىڭ كوڭىل تۇكپىرىمدە اقمولادا ءبارى جاقسى بولادى دەگەن ءبىر جىلى سەزىم تۇردى. جارىعى جوق ۆوكزالدىڭ ايازدى تاڭىندا ءبىزدى ۇرمەلى اسپاپتار وركەسترى كۇتىپ الدى. ءبىز سياقتى جاس مامانداردى اقمولا قارجى-ەكونوميكالىق كوللەدجىنىڭ جاتاقحاناسىنا ورنالاستىردى. ءبىر قىزىعى تاڭەرتەڭ بارلىعىمىز ورتاق اجەتحاناعا كەزەككە تۇردىق. ءبىراق ءبىزدى قولايسىز جاعدايلار دا جانە ءىرى مادەني وشاقتاردىڭ جوقتىعى دا الاڭداتپادى. ويتكەنى، ءبىز تاڭنان كەشكە دەيىن جۇمىستا بولىپ، جاتاقحاناعا كەش كەلەتىن ەدىك. سول جىلداردان ەستە قالعانى قالاداعى قارقىندى قۇرىلىستىن ءجۇرىپ جاتقانى. تاڭدا تروللەيبۋسپەن جۇمىسقا بارا جاتىپ ەسكى ءۇيدىڭ جانىنان وتەمىز، ال كەشكە كەلە جاتساق ول ءۇي جوق بولاتىن»، - دەپ ەسكە الادى گۇلميرا.
گۇلميرا استانانىڭ ايازىنا قالاي بوي ۇيرەتكەنىن ەسىنە الىپ، ءبىر كۇلدى.
«الماتىدان سوڭ ءبىز ارينە جىلى كيىندىك، دەگەنمەن وتكەن عاسىردىڭ 90-شى جىلدارىنىڭ سوڭىنداعى ايازعا دايىن بولمادىق. سول كەزدەگى بوراندى كۇندەردىڭ بىرىندە مەن ءتۇس ۋاقىتىندا دۇكەنگە شىقتىم، سىرتقا شىقسام جەلدىڭ قارقىنى دەگەن قاتتى، بالا تۇگىل ۇلكەن ادامدى ۇشىرىپ اكەتەتىندەي كۇشى بار. شىعا سالىسىمەن مەنى جەل سۇيرەپ اكەتتى دە، كولىكتەر زىمىراپ جاتقان جول جيەگىندە ارەڭ توقتادىم»، - دەيدى گۇلميرا.
قالا ءوسىپ جاتتى، سونىمەن بىرگە گۇلميرانىڭ قىزمەتى دە ءوستى. ءقازىر ول قالالىق № 80 مەكتەپ-گيمنازياسىنىڭ باسشىسى.
«استانا تۋعان قالامداي بولىپ كەتتى. وسى قالادا مەنىڭ جاستىق شاعىم ءوتتى، قالامەن بىرگە مەن دە ءوستىم، ەسەيدىم. استانادا ەڭ جاقىن دوستارىممەن، تۋىستارىممەن تانىستىم. ەڭ باستىسى، استانادا جۇرەگىم سۇيگەن، كوڭىلىم قالاعان، قۇداي قوسقان جارتىمدى جولىقتىرىپ، وتباسىن قۇردىم. وسى استانادا ءومىرىمنىڭ ءمانى، جۇرەگىمنىڭ جارتىسى قىزىم زەينەپ دۇنيەگە كەلدى»، - دەيدى گۇلميرا جارمەنوۆا.
ەلىمىزدىڭ باس قالاسىن كوشىرگەن سوڭ جازىق دالادا قايتادان جاڭا قالا سالىپ شىعۋ كەرەك بولدى. ەسكى قالانىڭ جاڭا استانا ستاتۋسىنا بايلانىستى جاڭادان مادەني وشاقتارىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. استانادا جاڭا سپەكتاكلدەر، كوركەمدىك كورمەلەر، جاڭا قويىلىمدار قويىلا باستادى. «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ بەلگىلى بالەتمەيستەرلەرى تۇرسىنبەك نۇرقالييەۆ پەن عاليا بورىبايەۆا دا سول كەزدەردە استانا قالاسىنىڭ تۇرعىندارى اتاڭدى جانە ولار وسى جىلدار ارالىعىندا قانشاما حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتتارىن، قازاقستاندىق بالەت ونەرىنىڭ جۇلدىزدارىن تاربيەلەپ شىعاردى.
«قالانىڭ مادەني وشاقتارىنىڭ قالىپتاسۋىندا تەاتر ەرەكشە ورىن الادى. ءبىز تۇرسىنبەك ەكەۋمىز استاناعا كاسىبي مامان رەتىندە تولىسقان شاعىمىزدا كەلدىك. مۇندا ءبىز كۇلاش بايسەيىتوۆا اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترىنا جۇمىسقا كىرىستىك. وندا كەرەمەت فون مەن ەرەكشە اتموسفەرا بولدى، سونىڭ ارقاسىندا جوقتان بار جاسالاتىن ەدى. ەلورداعا كوشكەنگە دەيىن مەن تالاي شەتەلدىك تەاترلاردىڭ ساحنالارىندا ونەر كورسەتىپ، بيلەۋگە مۇمكىندىك الدىم. ءبىراق تۇرسىنبەك ەكەۋمىزگە ونەر اسپانىڭدا قالىقتاۋ، ونەردىڭ بيىگىنە شىعۋ وسى استانادا اشىلدى، العاشقىدا كۇلاش بايسەيىتوۆا تەاترىندا جۇمىس ىستەدىك، ءقازىر «استانا وپەرا» تەاترىندامىز»، - دەيدى عاليا بورىبايەۆا.
العاشقى جىلدارى گۇلميراعا سارىارقانىڭ اۋا رايىنا بوي ۇيرەتۋ قيىن تيگەن.
«جۇمىسقا دەگەن قۇشتارلىق، سۇيىسپەنشىلىك تۇرمىتاعى بارلىق قولايسىز جاعدايدى ۇمىتتىردى. ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا وسىنداي ادەمى قالا بوي كوتەردى، «استانا وپەرا» تەاترى سالىندى. شەتەلدەردەن كەلگەن ادامدار ءبىزدىڭ تەاتردى، ءبىزدىڭ قويىلىمداردى كورىپ تاڭقالعاندا مەنىڭ كەۋدەمدى ماقتانىش كەرنەيدى. ءبىز رەسەيدىڭ حالىق ءارتىسى، بالەتمەيستر بوريس ەيفماننان وتە جوعارى باعا الدىق. ول تەاتردى كورىپ قىزىعا دا، قىزعانا دا قاراپ، تاڭدانىسىن جارىسا المادى. ءقازىر «استانا وپەرا» تەاترى تالانتتى ترۋپپانىڭ، ەرەكشە قويىلىمداردىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ ماقتانىشى جانە دە ءبىزدىڭ وپەرالىق، بالەتتىك سپەكتاكلدەرىمىز حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي. كەيدە جۇمىستان شىققاندا تەاترىمىزعا قاراپ تۇرام دا بىزدە وسىنداي تەاتر بولعانىنا، ءوزىمنىڭ وسى تەاتردا جۇمىس اتقارعانىما ماقتانام. ءبىزدىڭ تەاتر ايدىڭ نۇرى توگىلگەن كول بەتىندە تەربەلىپ كەلە جاتقان اققۋداي كورىنەدى ماعان»، - دەيدى عاليا بورىبايەۆا.
ءماتىن: بوتا ماشاكوۆا
فوتو: ءادىلحان يلياسوۆ، استانا اكىمدىگىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى، «استانا وپەرا» تەاترىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتى
