قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ، ونىڭ ىشىندە ەڭبەك ءقاۋىپ­سىزدىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى تالاپ­تاردىڭ ساقتالۋىن مەملەكەتتىك تۇرعىدا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ، ەڭبەك ادامىنىڭ مۇددەسىن قورعاۋ، سونداي-اق، تاريحي وتانى­نا كەلگەن ەتنيكالىق قازاقتارعا ورالمان مارتەبەسىن بەرۋ ىستەرىمەن اينا­لىساتىن الماتى قالالىق مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكسياسى جانە كوشى-قون باسقارماسى دا تالاي جۇمىستىڭ باسىن قايىردى.

ماسەلەن، ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ وسى ۋاقى­تىنا دەيىن 1826 ازاماتقا، ونىڭ ىشىندە 739 ەتنيكالىق قازاققا ەڭبەك جانە كوشى-قون زاڭدىلىقتارىنىڭ تالاپتارى تۋرالى اۋقىمدى تۇسىنىك جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ، ءتيىستى شارالار قابىلداندى. ناقتىراق ايتساق، ەڭبەك زاڭدىلىقتارىنىڭ تالاپتا­رىن ءتۇسىندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قالا كاسىپورىندارىندا 3727 ادام قامتىلعان 135 كەزدەسۋ وتكىزىلدى.

– ەڭبەك زاڭدىلىقتارىنىڭ ساقتالۋى بويىنشا، مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جانە جۇمىسكەرلەردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ ماقساتىندا 646 تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن. تەكسەرۋ كەزىندە 749 زاڭبۇزۋشىلىق وقيعا­سى انىقتالعان. ناتيجەسىندە 262 جۇمىس بەرۋشى جالپى كولەمى 46،7 ملن. تەڭگەگە اكىمشىلىك جاۋاپقا تارتىلدى.  ونىڭ ىشىندە 29،8 ملن. تەڭگە كولەمىن قۇرايتىن 171 ايىپ­پۇل (62،8 %) ءوندىرىپ الىندى، – دەيدى الماتى قالالىق مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەك­­سياسى جانە كوشى-قون باسقارماسى­نىڭ باسشىسى تالعات رازاقوۆ.

اتقارىلعان وسىنداي جۇيەلى جۇمىس­تاردىڭ ناتيجەسىندە جۇمىسكەرلەردىڭ جالاقىسىن ءالى تولەمەگەن 217 كاسىپورىن ولقىلىقتارىنىڭ ورنىن تولتىردى. ياعني  323،8 ملن.تەڭگە قاراجات ءوز يەلەرىن تاۋىپ، جۇمىسشىلاردىڭ ايلىقتارى الاقاندا­رىنا تيگەن. بۇل — 1625 ەڭبەككەردىڭ ەڭبەك قۇقى قورعالدى دەگەن ءسوز.

جۇمىسكەرلەردىڭ جالاقىسىن ۋاقتىلى تولەمەگەن 169 زاڭدى تۇلعا اكىمشىلىك جاۋاپ­قا تارتىلىپ، ولارعا 34،6 ملن. تەڭگە ايىپپۇل سالىندى. جالپى، ايلىق ەڭبەك­اقىنىڭ مەرزىمىندە تولەنۋى قالا باسشىلى­عىنىڭ ۇدايى نازارىندا. ماسەلەن، قالا اكىمى ورىنباسارىنىڭ توراعالىعىمەن وسى ماسەلە بويىنشا 12 جينالىس جانە الەۋ­مەتتىك سەرىكتەستىك بويىنشا ءۇشجاقتى كەلىسىم كوميسسياسىنىڭ ءبىر وتىرىسى ءوتىپ، وندا جالاقى ماسەلەسىنىڭ ەشقاشان كەشىكتىرىلمەۋ كەرەكتىگى شەگەلەپ ايتىلدى.

باسقارما وكىلدەرى، سونداي-اق، ۇجىم­دىق كەلىسىم-شارتتى تىركەۋ جانە موني­تورينگ جاساپ وتىرۋ جۇمىستارىن دا اقساتقان ەمەس. ماسەلەن، بۇگىنگى تاڭدا قالادا باس-اياعى 2583 ۇجىمدىق ەڭبەك كەلىسىم-شارتى جاسالعان.

كوشى-قون ماسەلەلەرى دە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. قالا بويىنشا ورالمان مارتەبەسىن 271 ەتنيكالىق قازاق يەلەنگەن، ونىڭ ىشىندە 144 ادامنان تۇراتىن 54 وتبا­سى جانە 127 جالعىزىلىكتى جان بار. ولارعا ۇزىن-سانى 195 كۋالىك بەرىلگەن.

ەلىم دەپ كەلگەن قانداس باۋىرلاردىڭ اراسىنداعى ەڭبەككە جارامدىسى – 63%، ال زەينەتكەرلەر – 6،0%. ەڭبەككە جارامدى اعايىنداردىڭ 44%-ى جوعارى ءبىلىمدى (اراسىندا وقۋى اياقتالماي قالعاندارى دا بار)، ال 9 %-ى – ستۋدەنت.

وزبەكستان ەلىنەن 75 ادام (27،7 %)، قىتايدان – 176 (65،0 %)، رەسەيدەن – 5، قىر­عىزستان مەن تاجىكستاننان ءارقايسى­سىنان 4 ادامنان، موڭعوليا مەن تۇركيا­دان ءارقايسىسىنان 3 ادامنان، ال ۋكراي­نادان 1 اعايىن كەلگەن.

ورالمانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى اۋەزوۆ اۋدانىندا تىركەلگەن – 91 ادام (34،0 %). الاتاۋ اۋدانىندا – 73 (27،0%)، بوس­تاندىق اۋدانىندا – 40 (15،0 %)، الما­لى اۋدانىندا – 25 (9،0%)، مەدەۋ اۋدا­نىندا – 20 ادام (7،0%). ال قالعان جەتىسۋ، ناۋرىزباي جانە تۇركسىب اۋداندارىندا 3،0 %-دەن.