قازاقستانداعى اقپارات تاراتۋ الەمىندە ۇزدىك وندىققا كىرەتىن Baribar.kz سايتىنىڭ نەگىزىن سالۋشى، IT-مامان ەربول سەرىكبايمەن Qamshy.kz ءتىلشىسى ەلدەگى IT-مامانداردىڭ جاعدايى، كوممەرسيالىق ۇسىنىس جاساۋدىڭ ءادىسى جايىندا سۇحبات جۇرگىزدى. مارحابات!
– ءوزىڭىزدى IT-مامانمىن دەپ ەسەپتەيسىز بە، الدە جۋرناليستيكاعا جاقىنسىز با؟
– مەن ءوزىمدى IT سالاسىنىڭ مامانىمىن دەپ سانايمىن. بالا كۇنىمنەن باستاپ كومپيۋتەرگە قىزىققاننان كەيىن ءوز نانىمدى وسى سالادا جەيمىن دەپ شەشتىم. IT-مامان دەگەندە، مەن پروگرامميست ەمەسپىن. پروگرامميست – كود جازاتىن ادام، ال مەنەن پروگرامميست شىقپادى. ۋنيۆەرسيتەتتە 2-كۋرس وقىپ جۇرگەن كەزىمدە ءۇشبۇرىشتىڭ اۋدانىن شىعاراتىن باعدارلامانىڭ كودىن پاسكال پروگراممالاۋ تىلىندە جازا الماعان سوڭ پروگرامميست بولا المايتىنىما كوزىم جەتتى. جوبا مەنەدجمەنتى جاعىنا بەيىمدەلىپ، بەلگىلى ءبىر جۇمىستى جۇرگىزە الاتىن ادام رەتىندە كوردىم ءوزىمدى. مەن جۋرناليست ەمەسپىن. جۇمىسىم جۋرناليستەرمەن تىكەلەي بايلانىستى بولعان سوڭ جۋرناليست دەپ ويلايتىندار دا تابىلادى. مەنەن جۋرناليست دە شىقپادى، پروگرامميست تە شىقپادى، مەن IT سالاسىنىڭ مامانىمىن. بەلگىلى ءبىر مولشەردە جوبا مەنەدجەرىمىن.
– قازاقستاندا IT-ماماندار جەتكىلىكتى مە؟
– بىزدە سوڭعى كەزدە ناقتى ءوز سالاسىنا ماماندانعان، ءوز سالاسىن بىلەتىن ماماندار از، ءتىپتى تاپشى. جاقىندا ءبىر اعامىز ءوزىنىڭ كومپانياسىنا IT-مامان تاۋىپ بەرۋىمدى سۇرادى. ءتىپتى، ايلىعىن 500 مىڭعا دەيىن جەتكىزەتىنىن ايتتى. ءبىراق ىزدەستىرە كەلە، ءقازىر بوس جۇرگەن ساپالى IT-مامان جوق ەكەنىنە كوزىم جەتتى. بىلىكتى IT-ماماندار بەلگىلى ءبىر تۇراقتى جەردە، تۇراقتى جۇمىس اقىمەن جۇمىس ىستەيدى جانە جىلى ورنىن سۋىتقىسى كەلمەيدى. ەلىمىزدە باستاۋ العان IT ستراتاپتىڭ كوبى مينسكىگە كەتىپ جاتىر. سەبەبى وندا جاعداي جاقسى جاسالعان. وسى سالا بويىنشا ورنىققان ورتا بار. بيزنەسىڭدى دامىتۋ بارىسىندا پىكىرلەسىپ، كەڭەس سۇراي الاتىن ماماندار وتە كوپ. بىزدە ونداي ورتا ءالسىز. بۇگىنە قازاقستانداعى Kcell، Aviata، Chocolife كومپانيالارى پروگرامميستەردى دايىنداۋعا ارنالعان بىرىككەن كۋرستار باستادى. ەلىمىزدە IT-مامانداردى دايىنداۋعا قادام جاسالىپ جاتىر، دەگەنمەن ءالى دە ءالسىز.
– ەلىمىزدەگى IT-مامانداردىڭ ورتاشا تابىسى قانداي؟
– مامانداردىڭ ورتاشا ايلىق تابىسى 300 مىڭنان باستالادى. ءتىپتى، ميلليونعا دەيىن بارادى. ءبىزدىڭ ءوزىمىز كەيدە IT-مامانداردىڭ جوقتىعىنان ۇندىلەردىڭ كومەگىنە جۇگىنىپ جاتامىز. مىسالى، مەن Baribar.kz سايتىنىڭ كەيبىر باعدارلامالارىن دامىتۋ كەزىندە ءوز قولىمنان كەلمەيتىن نارسەلەردى google-اۋدارماشىنى پايدالانا وتىرىپ، ساعاتىنا اقشا تولەپ، ۇندىلەرگە جاساتامىن. ولار وتە ارزان باعاعا بۇكىل سۇرانىسىمدى قاناعاتتاندىراتىن باعدارلامالاردى جازىپ بەرە الادى. كەيدە رەسەيدىڭ دە «فريلانسەر» سەكىلدى سايتتارىنان جاردەم سۇرايمىز. ءبىر جاقسى جەرى – IT سالاسىندا شەكارا جوق. الەمنىڭ كەز كەلگەن جاقسى باعدارلاماشىسىمەن جۇزبە-جۇز كەزدەسپەي-اق، بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە بولادى. مىقتى جوبالار جاسايتىن الماتىداعى ءبىر كومپانيانى بىلەمىن، ونىڭ ديزاينەرى ۋكراينادا، پروگرامميستەرى رەسەيدە. قاجەتتى تاپسىرمالاردى ينتەرنەت ارقىلى بەرىپ، ءتۇرلى ماسەلەردى شەشىپ وتىرعان ادامدار بار.
– وتاندىق IT-مامانداردىڭ الدىنان قانداي قيىندىقتار شىعادى؟
– باعدارلامالاۋدا بەلگىلى ءبىر جەتىستىككە جەتىپ، العا قاراي جىلجىماcا، ار جاعى توقىراۋعا الىپ كەلەدى. سەبەبى IT سالاسى مەكتەپ باعدارلاماسى سەكىلدى جىل سايىن قايتالانا بەرمەيدى. ول ۇنەمى دامۋ ۇستىندە بولادى، جاڭارىپ وتىرادى. ەگەر تەز-تەز جەتىلىپ وتىرماسا، ءبىر ورىندا قالىپ قويادى. بۇرىندارى تەك PHP دەگەن باعدارلاما بولاتىن، ال ءقازىر Python، Ruby سەكىلدى باعدارلامالاۋ ءتىلى بار، ودان بولەك Facebookء-تىڭ ءوزىنىڭ جەكە باعدارلامالاۋ ءتىلى شىعىپ كەتتى.
– Facebook كومپانياسى ءقازاقتىلدى مامان ىزدەپ جاتىر. نەگە؟
– ءقازاقتىلدى اۋديتوريا كەڭەيگەندىكتەن. فەيسبۋكتىڭ قۇرامىنا WhatsApp، Instagram جانە باسقا سەرۆيستىك قىزمەتتەر كىرەدى. ءقازاقتىلدى قولدانۋشى كوبەيدى جانە ونىڭ ءبىراز بولىگى – جارناما بەرۋگە، اقشا تولەۋگە جاعدايى بار ادامدار . تيىسىنشە، فەيسبۋكتاعى جارنامالار قازاقشالانۋى مۇمكىن. سەبەبى ءبىز ءقازىر قازاق تىلىندە جارناما بەرەتىن بولساق، ول مودەراسيادان وتپەيدى. ونى ءورىستىلدى ماماندار وتكىزىپ وتىرادى. ەگەر ءقازاقتىلدى ماماندار سول ورىندا وتىرسا، قازاق ءتىلدى جارنامالار ءوتۋى ابدەن مۇمكىن. بيزنەستىڭ جۇرۋىنە، باسقا دا قىزمەتتەردىڭ دامۋىنا Facebookء-تىڭ قاجەتتىلىگى بايقالىپ تا ءجۇر. تۇپتەپ كەلگەندە، پايدانىڭ 60 پايىزى Facebook جەلىسىنە Instagram ارقىلى ءتۇسىپ جاتىر. ودان بولەك فەيسبۋك ءوزىنىڭ الگوريتمىن وزگەرتىپ جاتىر. الگوريتمدى زەرتتەۋشىلەرمەن بىرلەسىپ، فەيسبۋكتى جاڭا ءبىر فورماتقا كوشىرۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن سۋكەربەرگتىڭ ءوزى ايتىپ ءوتتى. ول Facebook الگوريتمى باسىندا دوستارمەن بايلانىسۋ ءۇشىن جاسالسا، كەيىنگى كەزدە ءار كومپانيا ءوز ونىمدەرىن جارنامالاۋ ءۇشىن ۆيدەو جۇكتەۋدى شىعاردى. بىلايشا ايتقاندا، دوستارىمەن سويلەسۋدەن گورى ۆيدەو كورۋ ۋاقىتتى الىپ جاتىر. الداعى ۋاقىتتا ونداي ۆيدەوكونتەنتتى ازايتىپ، جەلى قولدانۋشىلارىنىڭ بىر-بىرىمەن ارالاسۋىنا جاعداي جاسالماق.
– Baribar.kz سايتىنىڭ اقپارات ايدىنىندا جۇرگەنىنە جەتى جىلدان استى. وسى ۋاقىت ىشىندە قازاق سايتتارى قانشالىقتى دامىدى؟
– بەس-التى جىل بويى ءقازاقتىلدى رەسۋرستار قارقىندى دامىدى. وعان مىسال رەتىندە massaget.kz سايتىن ايتۋعا بولادى. Baribar.kz-تە سول تىزىمدە. ول كەزدە الەۋمەتتىك جەلى قارقىندى كۇش الماعان ەدى. ال كونتەنتتىڭ بارلىعى سايتتارعا تۇسەتىن. الەۋمەتتىك جەلىنىڭ ماقساتى سول – قولدانۋشىنى وزدەرىنەن شىعارماي، الىپ قالۋ. كوپ سايتتىڭ تۇبىنە جەتەتىن الەۋمەتتىك جەلى دەپ ويلايمىن.
– كوپ سايت اقپارات تاراتۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك جەلىنى پايدالانادى عوي. قالايشا الەۋمەتتىك جەلى ولاردىڭ تۇبىنە جەتەدى؟
– كەزىندە اقپارات تاراتۋ ءۇشىن جەلىنى قولدانعانى راس. ال ءقازىر Facebook ءوز قولدانۋشىلارىن جەلىدە الىپ قالۋدىڭ جولىن تاپتى. Facebookء-تىڭ ءىnstant articles دەگەن قوسىمشاسى بار. ول ارقىلى كەيبىر ماقالالاردى فەيسبۋك جەلىسىنەن شىقپاي-اق، ياعني سايت بەتىنە وتپەي-اق جىلدام وقۋعا بولادى. ال ول جەردە فەيسبۋكتىڭ ءوز جارناماسى بولادى. ال جارنامادان تۇسكەن پايدانىڭ بەلگىلى ءبىر پايىزىن اقپارات تاراتۋشى سايتقا بەرىپ وتىرادى. Instagram جەلىسىندە دە ءدال سولاي. سۋرەتكە پىكىر قالدىرعاندا سىلتەمەلەر قابىلدانبايدى، تەك پروفيلدە عانا سىلتەمە كورسەتىلەدى. وسى ارقىلى ينستاگرام ءوز قولدانۋشىلارىن ۇستاپ وتىر.
– Baribar.kz سايتى قالاي تابىس تاۋىپ وتىر؟
– ءبىز The Steppe سايتىمەن بىرىگىپ، Atom media دەگەن كومپانيا قۇردىق. بۇل كومپانيانىڭ ماقساتى – جارناما بەرۋشىلەرمەن جۇمىس ىستەۋ. بۇرىن «ادامدار مەنىڭ سايتىما كىرەدى، وزدەرى ماعان جارناما بەرۋ كەرەك»، - دەپ ويلايتىنمىن. ول قاتە پىكىر ەكەنىنە كوزىم جەتتى. كومپانيادا جارنامامەن اينالىساتىن قىزمەتكەر بار، وعان جارنامادان تۇسكەن قارجىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگى بەرىلەدى. الداعى ۋاقىتتا بىرنەشە كومپانيامەن بىرلەسكەن جوبالار پايدا بولا باستايدى. ساۋالناما، ويىن، تەست، فوتورەپورتاج كونتەنتتەرىن ۇسىنىپ، كومپانيالارمەن سەرىكتەس بولىپ جۇمىس جۇرگىزەتىن بولامىز. ال ودان تۇسەتىن قارجى دا از بولمايدى. مەيلىنشە مەملەكەتتىك تاپسىرىستاردان شىعىپ، جارناما بەرۋشى كومپانيالارمەن جۇمىس ىستەۋگە تىرىسىپ جاتىرمىز. ءقازىر ءبىز كوممەرسيالىق ۇسىنىس جاساۋمەن اينالىسۋدامىز. كوپ جارناما جاساۋشىنىڭ باستى قاتەلىگى كوممەرسيالىق ۇسىنىس جاساي الماۋىندا. ۇسىنىستا جوبانىڭ اتى، جارناما بەرۋشىگە قانداي پايدا اكەلەتىنى، ءبىزدىڭ اۋديتوريامىز قانداي ەكەنى، كومپانيانى جارنامالاساق قانشا ادام وقيتىنى، وقىرمانداردىڭ جاس ەرەكشەلىگى، جارنامانىڭ قانشا ۋاقىت جۇرەتىنى، قانشا ماتەريال شىعاتىنى تۋرالى تولىققاندى كوممەرسيالىق ۇسىنىس جاساۋ كەرەك. ءبىز وسىلاي جاساپ شىعاردىق جانە كومپانيالارعا ۇسىنىس ۇنادى. Atom Media كومپانياسىنىڭ تاعى ءبىر ءتيىمدى جاعى – قوس ءتىلدى جارناما جاساۋ جانە ەكى اۋديتورياعا تاراتۋ مۇمكىندىگى . Baribar.kz سايتى قازاق تىلىندە تاراتسا، The Steppe ورىس تىلىندە جارناما جاسايدى. ەكى ءتىلدى اۋديتوريا ارقىلى كومپانيا ونىمدەرىن كەڭ اۋقىمدا جارنامالاۋعا مۇمكىندىك بار.
– Google، ياندەكس سياقتى ءىرى كومپانيالار ءقازاقتىلدى سايتتارعا جارناما بەرمەيدى. بۇل ماسەلە قالاي شەشىلەدى؟
– بۇل ماسەلە الداعى ۋاقىتتا شەشىلەدى. Facebookء-تىڭ ءقازاقتىلدى مامان ىزدەپ جاتقانىنىڭ باستى سەبەبى دە – وسى. ياندەكستىڭ قازاقستانداعى فيليالىنىڭ اشىلۋ سەبەبى دە وسىندا جاتىر. كەلەشەكتە Google كومپانياسىنىڭ فيليالى ەلىمىزدە اشىلىپ جاتسا، تاڭعالمايمىن. سەبەبى ياندەكس جارنامالارىنىڭ اراسىندا قازاق تىلىندەگى جارنامالار دا ازدى-كوپتى كورىنىپ جاتادى. ەندى قازاق تىلىندەگى جارنامالار كەڭ تاراي باستايدى. قازاقتىڭ باعى دا، سورى دا سول – قوستىلدىلىك. ءبىز قازاقشا دا، ورىسشا دا اقپاراتتى تۇتىنا الامىز.
– سايت جاساۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ كومەك سۇراپ كەلگەن جاستارعا قانداي كەڭەس بەرەسىز؟
– بۇرىن كەڭەس سۇراپ كەلەتىندەر كوپ ەدى. ال ءقازىر ورىس، اعىلشىن تىلىندە دايىن اقپارات كوپ، ينتەرنەتتەن ءبارىن كورىپ الۋعا مۇمكىندىك بار. سايتتى جاساپ بولىپ، ادامدار كىرىپ وقي بەرسىن دەگەن وي قاتە. ءبىر سايتتىڭ ارتىندا كۇندەلىكتى اقپارات تاراتۋشى جۋرناليست، SSM مامانى، پروگرامميست، مەنەدجەر تۇرادى. مەن سايت جاساۋ بارىسىندا ۇندىلەرمەن اقىلداسىپ، سايتتى جاڭارتىپ، جەتىلدىرىپ وتىردىم. ال سايتتىڭ كونتەنتىن قولدانۋشىلار قالىپتاستىردى.
سۇحباتتاسقان: ايگەرىم تاۋباي
