جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى

 2009 جىلى جەك-ن قولداۋ تۋرالى زاڭ قابىلداندى، 2020 جىلعا قاراي جەك ۇلەسىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءوندىرىسىنىڭ جالپى كولەمىنىڭ 3% -نا جانە 2030-عا 10% -عا جەتكىزۋدى كوزدەيتىن جەك دامىتۋدىڭ ناقتى ماقساتتى ينديكاتورلارى قابىلداندى.

2020 جىلعا دەيىنگى ماقساتتى كورسەتكىشكە ءبىز جەك ەلەكتر ەنەرگياسىن ساتىپ الۋ تۋرالى كەلىسىمشارتتار جاساسقان ينۆەستورلاردىڭ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ ارقىلى قول جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل جالپى بەلگىلەنگەن قۋاتتىلىعى 2000 مۆت بولاتىن 53 جەك وبەكتىلەرى.

بۇگىنگى كۇنى رەسپۋبليكادا جالپى قۋاتى 336 مۆت بولاتىن جەك بويىنشا 55 نىسان قولدانىستا، ال جاڭارتىلاتىن ەنەرگەتيكا جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتا تۇسۋدە.

جەك بۇدان ءارى دامۋىن اۋكسيوندى مەحانيزمگە كوشۋدە كورىپ تۇرمىز. بۇل، ءبىر جاعىنان، جوبالاردى جانە ينۆەستورلاردى تاڭداۋدى اشىق جانە تۇسىنىكتى ەتىپ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، ال ەكىنشى جاعىنان – جەك قۋاتتىلىعىن ەنگىزۋدە سوڭعى تۇتىنۋشىلار تاريفتەرىنە اسەرىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەڭ ءتيىمدى تەحنولوگيالار مەن جوبالارىن باعالايدى، سونداي-اق ءوندىرۋ كەزىندە، سونداي-اق بەرۋ جانە تۇتىنۋ كەزىندە نارىق قاتىسۋشىلارى جاۋاپكەرشىلىگىن ناقتى انىقتايدى. بۇل جۇيە جەك ەڭ ەكونوميكالىق ءتيىمدى جوبالارىن دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى. ءبىرىنشى حالىقارالىق اۋكسيوندىق ساتىلىمدى وسى جىلى وتكىزۋ جوسپارلانۋدا.

جاسىل ەكونوميكانىڭ دامۋى

2013-2020 جىلدارعا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋى جونىندەگى تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ جونىندە ءىس شارا جوسپارى (2017 جىلعى 3 شىلدە ق ر ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسى) وزەكتەندىرىلدى، وسىعان وراي مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ جاسىل ەكونوميكا بويىنشا ۇلتتىق بايانداما ازىرلەندى؛ بۇۇدب-مەن بىرلەسىپ وڭىرلەر ءۇشىن حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنىڭ كەشەندى "جاسىل" كورسەتكىشى ازىرلەندى، وعان سايكەس الماتى، استانا قالالارى جانە جامبىل وبلىستارى ۇزدىك ناتيجە كورسەتتى؛ اقتوبە، قاراعاندى جانە پاۆلودار وبلىستارى ەڭ تومەن بالل جينادى.

سونىمەن قاتار، اۋا اتموسفەراسىنىڭ جاعدايىن  جاقسارتۋ ماقساتىندا «جىلۋ ەلەكتر ستانسيالارىنىڭ قازاندىق قوندىرعىلارىنا وتىننىڭ ءار ءتۇرىن جاعۋ كەزىندە قورشاعان ورتاعا شىعاتىن ەميسسيالارعا قويىلاتىن تالاپتار» تەحنيكالىق رەگلامەنتىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسۋدا.

ق ر پرەمەر-مينيسترىنىڭ توراعالىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ ەكى وتىرىسى ءوتتى.

بۇۇ ەەك قولداۋىمەن قازاقستاندا ستراتەگيالىق ەكولوگيالىق باعالاۋ جۇرگىزۋ بويىنشا پيلوتتىق جوبانى ىسكە اسىرۋ جالعاسۋدا.

تەحنولوگيالار ترانسفەرتى بويىنشا حالىقارالىق باستامالاردى ىلگەرىلەتۋگە قاتىستى وتكەن جىلدىڭ شىلدە ايىندا الىس جانە جاقىن شەت ەلدەردىڭ، قازاقستان وڭىرلەرىنىڭ 150-دەن استام وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن «جاسىل كوپىر سەرىكتەستىك باعدارلاماسى» V حالىقارالىق فورۋمى وتكىزىلدى. جكسب حارتياسىنا وتكەن جىلى پولشا رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلدى جانە جكسب حارتياسىنا 16-شى قول قويعان ەل بولدى. سونىمەن قاتار، ءبىزدىڭ ەلدە وتكەن ءىس-شارالارعا قوسا جاسىل كوپىر سەرىكتەستىك باعدارلاماسىنىڭ دامۋ ناتيجەلەرى 2017 جىلعى قىركۇيەكتە بانگكوك، تايلاندتا وتكەن 7ء-شى قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ازيا-تىنىق مۇحيت مينيسترلەرىنىڭ سامميتىندە جوعارى باعالاندى.

حالىقارالىق مامانداندىرىلعان ەكسپو-2017 كورمەسىن مۇرا رەتىندە «بولاشاق ەنەرگياسى» جاسىل تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيسيالىق جوبالاردى دامىتۋ بويىنشا حالىقارالىق ورتالىعىن قۇرۋ جۇمىسى جالعاسۋدا. حالىقارالىق ۇيىمدار تاراپىنىڭ قولداۋى بار. وسىلايشا، 2017 ج. ماۋسىمدا ەنەرگەتيكا جونىندەگى مينيسترلەر كونفەرەنسياسى اياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى مەن بەس بۇۇ اگەنتتىكتەرىنىڭ (بۇۇدب، بۇۇ ەەك، بۇۇ اتماەك، يۋنەپ، يۋنيدو) اراسىنداعى «بولاشاق ەنەرگياسى» جاسىل تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيسيالىق جوبالاردى دامىتۋ بويىنشا حالىقارالىق ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلداندى.

پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن رەتتەۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ ءۇشىن 2017 جىلى ءبىرقاتار ءنورماتيۆتى قۇقىقتىق اكتىلەر قابىلداندى (پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنا كۆوتا ءبولۋ قاعيدالارى، پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن ازايتۋ مەن سىڭىرۋگە باعىتتالعان جوبالاردى قاراۋ، ماقۇلداۋ جانە ىسكە اسىرۋ قاعيدالارى، ۇلەستىك كوەففيسيەنتتەر تىزبەسى جانە ت.ب.).

پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنا كۆوتالار ءبولۋدىڭ 2018 – 2020 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوسپارى بەكىتىلدى. كاسىپورىندار ءۇشىن كۆوتا
2 ءادىس بويىنشا ءبولىندى: تاريحي ءمانى جانە پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنىڭ ۇلەستىك كوەفيسيەنتتەرىن قولدانۋ بويىنشا.

پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنا ۇلەستى ككوەففيسيەنتتەردى قولدانۋ ءادىسى كۆوتالاۋ وبەكتىلەرى بويىنشا كاسىپورىن قوندىرعىلارى اراسىندا ءبىر ءونىم تۇرىنە پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىنىڭ بەلسەندىلىگىنە قاراپ كۆوتالاردى بولۋگە نەگىزدەلەدى.

وسى ءادىستى قولدانۋ كاسىپورىندار اراسىندا بەرىلەتىن كۆوتالارعا، تيىسىنشە ۇلەستىك كورسەتكىشتەرگە باسەكەلەستىك جاساۋعا جاردەمدەسەدىتىن بولادى جانە كاسىپورىنداردى پارنيكتىك گازدار شىعارىندىلارىن ازايتۋعا ىنتالاندىراتىن بولادى.

انىقتاما:

ۇلتتىق جوسپارعا 129 كاسىپورىننىڭ 225 قوندىرعىسى ەنگىزىلدى (ەلەكتر ەنەرگياسى، مۇناي-گاز، تاۋ-كەن، مەتاللۋرگيا، حيميا، وڭدەۋ سالالارىندا). ۇش جىلعا بولىنگەن كۆوتالاردىڭ جالپى كولەمى 485 909 138 بىرلىكتى قۇرادى، قور 35 273 634 بىرلىكتى قۇرايدى.

كليماتتىڭ وزگەرۋ ماسەلەسى بۇكىل الەمدە ورتالىق تاقىرىپ بولىپ تابىلادى، ويتكەنى ونىڭ اسەرى ەلەۋلى ەكونوميكالىق، ەكولوگيالىق جانە الەۋمەتتىك ىقتيمال شىعىندارمەن تىعىز بايلانىستى. قازاقستان كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى وسال ەلدەر قاتارىنا جاتقىزىلعان، جانە وسى ماسەلەنى شەشۋ باسىم باعىتتاردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى.

وسىنى تۇسىنە وتىرىپ، مينيسترلىكپەن كليمات وزگەرۋىنە بەيىمدەلۋ بويىنشا سۇراقتى ەلدىڭ زاڭناماسىنا قوسۋ جانە  كليماتتىڭ وزگەرۋىنە ۇلتتىق بەيىمدەلۋ جوسپارىن ازىرلەۋ جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى جىلى ءبىز ق ر پارلامەنتىنە زاڭ جوباسىن ەنگىزۋدى جوسپارلادىق، ول بەيىمدەۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن نورماتيۆتىك نەگىزىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 

وسى ءىس-شارالار حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سۇراقتارىنا، دەنساۋلىق ساقتاۋ، جەر جانە سۋ رەسۋرستارى، جانە ەكونوميكالىق باسقا سەكتورلارىنا وڭ اسەرىن تيگىزەدى، ويتكەنى كليماتتىڭ وزگەرۋىنە ينفراقۇرىلىم ءتيىستى جاعدايىنا بەيىمدەۋگە، سونداي-اق ولاردىڭ وسالدىعى ەكسترەمالدى اۋا-رايى قۇبىلىستارىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ەكولوگيالىق اقپارات جانە مونيتورينگ

اشىق قوعامدى قۇرۋعا جاردەمدەسۋ، ەكولوگيالىق اقپاراتقا قول جەتىمدىلىكتى كەڭەيتۋ ماقساتىندا مينيسترلىكپەن ءبىرقاتار شارالار پىسىقتالعان.

ەكولوگيالىق زاڭنامانى ورحۋس كونۆەنسياسىنا سايكەستەندىرۋ جانە قورشاعان ورتا جانە تابيعات پايدالانۋ بويىنشا شەشىمدەر قابىلداۋ پروسەسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا زاڭنامالىق تۇزەتۋلەر قابىلداندى.

جىل سايىن قورشاعان ورتانىڭ جاي-كۇيى تۋرالى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تابيعي رەسۋرستارىن پايدالانۋ تۋرالى ۇلتتىق بايانداما شىعارىلىپ، سايتتا ورنالاستىرىلادى.

لاستاۋىشتاردىڭ شىعارىندىلارى مەن تاسىمالدارىنىڭ مەملەكەتتىك تىركەلىمى قۇرىلدى، لشتت حاتتاماسىن راتيفيكاسيالاۋ بويىنشا مەملەكەتىشىلىك راسىمدەر جۇرگىزىلۋدە.

2017 جىلدان باستاپ جىل سايىن سايتتاردا اقپارات ورنالاستىرىلادى:

جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ: قورشاعان ورتاعا ەميسسيالار ءۇشىن تولەماقىلاردان بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەر تۋرالى جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىنشا ءىس-شارالارعا بيۋدجەت شىعىستارى تۋرالى؛

مينيسترلىكتىڭ: قورشاعان ورتاعا زالالدى وتەۋدەن بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەر تۋرالى جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكولوگيالىق زاڭناماسىن بۇزعانى ءۇشىن ايىپپۇلداردان بيۋدجەتكە تۇسەتىن تۇسىمدەر تۋرالى.

اكىمدىكتەرمەن بىرلەسە وڭىرلەردىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ، قورشاعان ورتا ساپاسىنىڭ نىسانالى كورسەتكىشتەرى ازىرلەنۋدە.

نىسانالى كورسەتكىشتەر شىعىس قازاقستان، جامبىل جانە پاۆلودار وبلىستارىندا بەكىتىلگەن، 11 ءوڭىر بويىنشا بۇل ماقساتتارعا قارجى ءبولىندى، مەردىگەرلەر انىقتالدى، زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلۋدە، قالعاندارىندا (قىزىلوردا جانە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا) 2018 جىلى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى شەشىلۋدە.

نىسانالى كورسەتكىشتەر ەكولوگيالىق پروبلەمالاردى شەشۋ جانە تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىنا جاعىمسىز اسەردىڭ الدىن الۋ بويىنشا باسىمدىقتاردى ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

اۋا رايىن جانە اگرومەتەورولوگيالىق جاعدايلاردى بولجاۋدى جاقسارتۋ ءۇشىن، ونىڭ ىشىندە ءقاۋىپتى جانە اپاتتى گيدرومەتەورولوگيالىق قۇبىلىستاردى، ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق گيدرومەتەورولوگيالىق قىزمەتتى دامىتۋ بويىنشا شارالار كەشەنى ازىرلەندى، مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ بويىنشا ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قاراۋىنداعى ينۆەستيسيالىق ۇسىنىس دايىندالدى («2019-2021 جىلدارعا  ارنالعان ۇلتتىق گيدرومەتەورولوگيالىق قىزمەتتى دامىتۋ جانە جاڭعىرتۋ»، جوبانىڭ قۇنى – 13 558 608 مىڭ تەڭگە – ونىڭ ىشىندە سيفرلىق راديولوكاتورلىق باقىلاۋ جەلىسىن قۇرۋ، قوسىمشا گيدروبەكەتتەر، قار ولشەگىش باعدارلار اشۋ، 30 اتموسفەرالىق اۋانى باقىلاۋ اۆتوماتتى ستانسيالارىن ساتىپ الۋ)، 2018 جىلى زاڭنامامەن بەلگىلەنگەن تارتىپتە ونى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسادى.