حالىق دانالىعى بىلاي دەيدى: «زەينەتاقىدا ءومىر جۇمىس ءۇشىن اياقتالادى جانە جاي عانا ءومىر باستالادى». بۇل ءومىردىڭ  قانداي بولاتىندىعى،  ءبىزدىڭ وزىمىزگە بايلانىستىلىعى سوڭعى ورىندا ەمەس.

جاستىق شاعىمىزدا، بويىمىز قۋاتقا تولى كەزدە، زەينەتاقى تۋرالى سيرەك ويلانامىز. ءبىراق ۋاقىت وتكىنشى: بۇگىن سەن ستۋدەنتسىڭ، ەرتەڭ جاس مامان، ەرتەڭگى كۇنى  جەتىك مامان، مىنە، زەينەت جاسى دا  كەلىپ، سەنى زەينەتكەرلىككە شىعارىپ سالۋدا. زەينەتكەرلىك – قۇرمەتكە لايىق دەمالىس دەسەدى . ءبىراق، كوبىنەسە زەينەتكەرلەرگە دەمالىس تەك  ارمان بولىپ قالۋدا. شىندىعىنا كەلسەك، زەينەتكەرلەردىڭ كوپشىلىگىنە، زەينەتاقىلارى  نەگىزگى قاجەتتىلىكتەرىنە ارەڭ جەتۋدە. سوندىقتان دا  ولار زەينەت جاسىندا دا جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر. وسى كەزدە كوپ ادامدار، جىبەرىپ العان مۇمكىندىكتەرىنە وكىنىشپەن قارايدى: بىرەۋلەر «كونۆەرت» ارقىلى جالاقى العانىنا، ال جۇمىس بەرۋشى زەينەتاقى جارنالارىن از مولشەردە اۋدارىپ وتىردى، ال كەيبىرىندە زەينەتاقى جارنالارى مۇلدە بولعان ەمەس. ءدال وسى  ازاماتتاردىڭ وسى ساناتى  تۋرالى، ءبىز اڭگىمە قوزعايمىز .

ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعاندار - ولار كىم؟

«ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعان ادامدار» ۇعىمىنىڭ رەسمي تۇسىندىرمەسى كەلەسىدەي:

- تابىس تابۋ ءۇشىن تاۋار ءوندىرۋ مەن قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا جۇمىس جاسايتىن جەكە تۇلعالار، وندىرىستىك كووپەراتيۆ مۇشەلەرى، وتباسىلىق كاسىپورىنداردىڭ اقىسى تولەنبەيتىن جۇمىسشىلارى جانە جالدامالى جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەگىن پايدالاناتىن جۋمىس بەرۋشىلەر؛

- جەكە نەمەسە ءبىر/بىرنەشە سەرىكتەستەرمەن  ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتۋ نەگىزىندە جۇمىس ىستەيتىن جانە تۇراقتى نەگىزدە قىزمەتكەرلەردى جالدامايتىن جەكە تۇلعالار.

انىقتاۋدان كورىپ وتىرعانىمىزداي، بۇل ۇزاق، كۇردەلى، تۇسىنىكسىز ۇعىم. ەگەر مۇنىڭ ءبارىن قاراپايىم  تىلگە اۋدارسا، ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعاندار - جەكە بيزنەسپەن اينالىساتىندار،  جەكە كاسىپكەرلەر نەمەسە ەڭبەك كەلىسىم-شارتىسىز جۇمىس ىستەيتىندەر. ءسىز بازاردا جۇمىس جاساساڭىز، جەكە كولىكپەن تاسىمالداۋمەن اينالىسساڭىز، جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزسەڭىز جانە ت.ب. – ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان  ادامسىز.

زەينەتاقى.

بۇگىنگى كۇنى قازاقستانداعى زەينەتاقى ءۇش كوزدەن تۇرادى: بازالىق زەينەتاقى، ەڭبەك زەينەتاقىسى جانە زەينەتاقى جيناقتارى.

بازالىق زەينەتاقى بۇگىنگى كۇنگە بارىنە بىردەي تولەنەدى-ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ جارتىسىنان ءسال ارتىق. ول 2018 جىلدىڭ 1-شىلدەسىنەن باستاپ قىزمەت مەرزىمى مەن زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ ۇزاقتىعىنا بايلانىستى ەسەپتەلەدى. ءتيىستى جىلعا بەلگىلەنگەن ەڭ تومەن كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ 54 پايىزى زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ ءوتىلى 10 جىل نەمەسە ودان از بولاتىن ادامدارعا الىنادى. 10 جىلدان جوعارى ءار تولىق 1 جىلدىق ەڭبەك وتىلىنە ەڭ تومەن  كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ  2 پايىزى قوسىلادى. ياعني، ەڭبەك ءوتىل تولىق 33 جىلدى قۇراسا، وندا بازالىق زەينەتاقىنىڭ كولەمى 100 پايىز ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىن قۇرايدى

ەڭبەك زەينەتاقىنى الۋ ءۇشىن  1998 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن كەم دەگەندە 6 اي جۇمىس ءوتىلى بولۋى ءتيىس. جىل سايىن بۇل كومپونەنت قىسقارتىلادى، 1998 جىلعا دەيىنگى جۋمىس ءوتىلى قانشالىقتى از بولسا، سونشالىقتى ەڭبەك زەينەتاقىسى دا از بولادى. ەڭبەك جولىن 1998 جىلدان  باستاعان ازاماتتار ، زەينەتاقىنىڭ  بۇل ءتۇرىن الا المايدى.

زەينەتاقى جيناقتارى -  ول اي سايىنعى تابىستان  10 پايىز كولەمىندەگى مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى.

وسىلايشا، ەڭبەك زەينەتاقىسىنىڭ ۇلەسى جىل سايىن ازايادى، زەينەتاقى جۇيەدەن مۇلدە شىققانشا . 2040 جىلى زەينەتكەرلىككە ەڭبەك زەينەتاقىنى الۋعا مۋلدە قۇقىعى جوق ادامدار شىگادى جانە زەينەتاقىنى زەيناتاقى جيناقتارى ەسەبىنەن الاتىن بولادى. مۇندا جيناق كولەمى ءار ادامنىڭ وزىنە بايلانىستى. ءسىز زەينەتكەرلىككە شىققانعا دەيىن قانشا جيناق جيناساڭىز، سونشا الاتىن بولاسىز.

ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعاندار تۋرالى تاعى ...

بۇگىنگى كۇنى زەينەتاقى جارنالارى بويىنشا جاعداي قارقىندى ەمەس. زەينەتاقى جارنالارى تۇراقتى نەگىزدە بارلىگىندا تولىق كولەمدە ۋاقىتىلى اۋدارىلۋدا ەمەس: بىرەۋدىڭ جۇمىس بەرۋشىسى تولىق كولەمدە جارنانى ادالىنان سالماسا، ال بىرەۋدىڭ زەينەتاقى جارنالارى مۇلدە جوق. ەڭ الدىمەن، بۇل سانات تۇرىنە ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتيتىن ادامدار كىرەدى. اعىمداعى جاعدايدى جوندەۋ ءۇشىن ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اينالىساتىن ادامداردى ءونىمدى جۇمىسقا تارتىپ، ەڭبەك قىزمەتىن زاڭداستىرۋ جولىمەن وزگەرتۋ كەرەك. بۇل جاعدايدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتقانىنداي، ءادىل الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسىن قۇرا الامىز. 

شىعۋ جولى بار.

وسى مىندەتتى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ءبىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورى زەينەتاقى جۇيەسىنە ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اينالىساتىن ازاماتتاردى تارتۋ ءۇشىن ءاقپاراتتىق-تۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. سوندىقتان، «بجزق» اق الماتى قالاسىنداعى فيليالى اۋەزوۆ اۋدانى اكىمدىگىمەن بىرگە بازارلاردا، ساۋدا ورتالىقتارىندا جانە الماتى قالاسىنداعى «جۇمىسپەن قامسىزداندىرۋ ورتالىعىنىڭ» «وزىنە ءوزى قىزمەت كورسەتۋ ايماعىندا» ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتيتىن ازاماتتارعا زەينەتاقى جۇيەسىنە قاتىسۋ بويىنشا كەڭەس بەرۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىردى. مامانداردىڭ قىزمەتىنە جۇگىنە وتىرىپ  زەينەتاقى جۇيەسى تۋرالى سۇراقتارعا جاۋاپ الۋعا، زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى شارت جاساسۋعا، جەكە دەرەكتەردى جاڭارتۋعا جانە زەينەتاقى شوتىنىڭ جاعدايى تۋرالى اقپاراتتى الۋعا بولادى.

فيليال قىزمەتكەرلەرى جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى ءۇشىن دارىستەر مەن پرەزەنتاسيالار جۇرگىزەدى. ال وپەراسيالىق ءبولىم قىزمەتكەرلەرى  زەينەتاقى شوتىنا جارنالارى قازىرگى ۋاقىتتا اۋدارىلماعان سالىمشىلارعا تەلەفون  ارقىلى كەڭەس بەرەدى . اڭگىمە بارىسىندا، فيليال قىزمەتكەرلەرى زەينەتاقى جارنالارىنىڭ نە سەبەپتى اۋدارىلماي وتىرعاندىعىن انىقتايدى، قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زەينەتاقى جۇيەسىندەگى وزگەرىستەر تۋرالى مالىمەت بەرەدى، جۇمىسسىز قالعان ازاماتتارعا «جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا» بارۋىن ۇسىنادى، ول جەردە قاجەت بولعان جاعدايدا تالاپ ەتىلگەن ماماندىقتار بويىنشا وقۋعا جىبەرەدى «دامۋ» كدق-نا جانە «اتاماكەن» ۇكپ-نا. ول جەرلەردە باستاۋ-بيزنەس جوباسى بويىنشا كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋ جۋزەگە اسىرىلادى جانە قالالار مەن اۋىلداردا ميكروكرەديتتەردى كەپىلدەندىرۋ مەن مال مەن وسىمدىك شارۋاشىلىعى سۋبسيديالانادى.