ترانسپورت سالاسى مەملەكەت ينفراقۇرىلىمىنىڭ باستى قۇراۋشى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى. ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق وركەندەۋى دە وسى سالاعا تىكەلەي بايلانىستى. بۇگىندە ترانسپورت سالاسى ءجىو-نىڭ 8 پايىزىن قۇرايدى. 2017 جىلى ەل ەكونوميكاسىن قوزعاۋشى كۇش وسى سالا بولعان ەدى. ياعني، ەكونوميكا 4 پايىزعا ءوسىپ، ونىڭ 4،8 پايىزىن ترانسپورت الەۋەتى قۇراعان بولاتىن.

وسى رەتتە، مەملەكەت باسشىسى ن. نازاربايەۆ ترانسكونتينەنتتىك دالىزدەردى ارى قاراي دامىتۋ ماقساتىندا سيفرلىق تەحنولوگيالاردى كەڭىنەن قولدانۋ قاجەتتىگىن ايتقان بولاتىن. وسىنىڭ ارقاسىندا ىشكى ايماقتىق موبيلدىلىكتىڭ داميتىنىن دا العا تارتتى. بۇعان قوسا، 2017 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ەلىمىزدە «سيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قولعا الىنىپ، قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرى وسى بويىنشا جۇمىستارىن قارقىندى جۇرگىزۋدە. ال، ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ترانسپورت سالاسىنا كەلەر بولساق،  قازىرگى ۋاقىتتا ايماقتاعى اۋە، تەمىرجول، تەڭىز جانە جولاۋشىلار تاسىمالى جۇمىسىندا سيفرلاندىرۋ پروسەستەرى كەڭىنەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. وڭىردەگى ترانسپورت سالاسىن سيفرلاندىرۋعا قاتىستى بارلىق سۇراقتاردى ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل باسقارماسى مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ باس مامانى ساعىندىق ومىربەك عالىمجانۇلىنان بىلە الدىق.

– قازىرگى تاڭدا ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ترانسپورت سالاسىن سيفرلاندىرۋ قالاي جۇرۋدە؟

– وڭىردە سيفرلاندىرۋ پروسەسى وبلىس ورتالىعى اقتاۋ قالاسىنان باستاۋ الۋدا. ەڭ ءبىرىنشى، قوعامدىق كولىكتەرگە ەلەكتروندىق جولاقى تولەۋ جۇيەسى ەنگىزىلىپ جاتىر.  وسىعان بايلانىستى ءبىز دە جول كارتاسى بار. ەلەكتروندىق تولەم جۇيەسى ەڭ الدىمەن جاقىن ارادا 2018 جىلدىڭ شىلدە ايىندا قوعامدىق كولىك سانالاتىن 5 اۆتوبۋسقا ەلەكتروندىق تولەم جۇيەسىنىڭ پيلوتتىق جوباسىن ەنگىزدىك.

2019 جىلدىڭ 2-3-توقسانىنا دەيىن ەلەكتروندىق تولەۋ جۇيەسىن 35 اۆتوبۋسقا ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. ودان كەيىن قوعامدىق كولىكتەردە وبلىس ىشىلىك، اۋدانارالىق، قالاارالىق اۆتوبۋس ماسشرۋتتارىن «InfoBus» قاداعالاۋ مونيتورينگتىك جۇيەسىنە ەنگىزۋ بولىپ تابىلادى. بۇل جۇيە كولىك قۇرالدارىنىڭ قوزعالىسىن، ونىڭ بەلگىلەنگەن باعداردان اۋىتقۋىن، كورسەتىلگەن باقىلاۋ نۇكتەلەرىنىڭ ناقتى كەلۋىن، توقتاۋ ۋاقىتىن جانە ساپار ۋاقىتىن قاداعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق، اتالعان جۇيەگە قازىرگى تاڭدا اقتاۋ قالاسىنىڭ بارلىق اۆتوبۋستارى ەنگىزىلگەن. وسى جۇيە بويىنشا ءبىز اۆتوبۋستاردى باقىلاپ وتىرامىز. الداعى ۋاقىتتا اۋدانارالىق دەڭگەيدە قولدانۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. 2018 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن تولىعىمەن اياقتالاتىن بولادى.

ال، قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە كەلەر بولساق، وسى جىلدىڭ مامىر ايى مەن ماۋسىم ايىنىڭ ارالىعىندا 10 اۆتوبۋسقا بەينە-باقىلاۋ جۇيەسىن ەنگىزدىك. بۇل ءوز كەزەگىندە قوعامدىق كولىكتەردە ورىن الاتىن ءتۇرلى كەلەڭسىزدىكتەردى جوياتىن بولادى.

– وڭىردەگى اۋداندار مەن اۋىلداردا سيفرلاندىرۋ قالاي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر؟

– الدىمەن اقتاۋ قالاسىنا قولدانىپ كورىپ، كەيىن اۋىلدار مەن اۋداندارعا ەنگىزۋدى قولدانعاندى ءجون ساناپ وتىرمىز. قازىرگى تاڭدا ەلەكتروندىق تولەۋ جۇيەسى GPS، «InfoBus»-تى اۋىلدارعا ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بولماي تۇر. سوندىقتان ءقازىر اقتاۋدان باستادىق. ودان كەيىن بىرتە-بىرتە باسقا اۋداندار مەن اۋىلدارعا كوشەتىن بولامىز.

– ەلەكتروندىق تولەمدى ەنگىزۋدەگى تيىمدىلىكتەر قانداي؟

• بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق 20 پايىزعا ءوستى؛
• جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى 30 پايىزعا ارتتى؛
• اشىقتىق پەن ادىلەتتىلىك ورىن الدى؛
• جولاقى تولەۋگە جايلىلىق سىيلادى؛

– «اقىلدى ايالدامالار» قاشان قولدانىسقا ەنبەك؟

– اقىلدى ايالدامالار «سيفرلىق قازاقستان» مەمەلكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ اياسىندا 2018-2019 جىلداردا جۇزەگە اسىرىلا باستايدى. 2019 جىلى مۇنداي ايالدامالاردىڭ بىرنەشەۋى قولدانىسقا ەنگىزىلەتىن بولادى. ياعني، ءبىرىنشى توقساندا – 1، ەكىنشى توقسانىندا – 2، ءۇشىنشى توقسانىندا – 2، ءتورتىنشى توقسانىندا – 2 اقىلدى ايالداما ورناتىلماق.

جالپى العاندا، «اقىلدى ايالدامالار» تۇرعىندارعا جايلىلىق سىيلاۋ ءۇشىن ورناتىلاتىن بولادى. وندا اۆتوبۋستار تۋرالى اقپاراتتار، ولاردىڭ قاي باعىتتا جانە قاي ۋاقىتتاردا جۇرەتىنى كورسەتىلەدى. بۇعان قوسا، ايالداماعا جاقىن ماڭداعى تۋريستىك ورتالىقتار مەن الەۋمەتتىك ورىنداردىڭ مەكەن-جايى جازىلىپ تۇرماق. سونداي-اق، تەگىن Wi-Fi، تەلەفون قۋاتتاعىشتار، جىلىتقىش-سۋىتقىش قوندىرعى مەن دۇكەندەر بولماق.

– مۇنداي ايالدامالاردى ەنگىزۋدەگى ماقسات نە؟

– ەڭ الدىمەن، اۆتوبۋس كۇتۋ كەزىندە تۇرعىندارعا جايلىلىق سىيلاۋ. سونىمەن قاتار، قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن 25 پايىزعا ارتتىرۋ – باستى ماقسات سانالادى.

– قوعامدىق كولىكتەردىڭ باعىتتارىن جەرگىلىكتى حالىق قالاي ءبىلىپ وتىرادى؟

– «InfoBus» ارقىلى باقىلاپ وتىرادى. بۇل جۇيە 2018 جىلى اقتاۋ قالاسىنا ەندى. ول بويىنشا قالاداعى بارلىق قوعامدىق كولىكتەر اتالعان جۇيەمەن قامتىلعان. وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن وبلىستىق قوعامدىق كولىكتەر دە ەنەتىن بولادى.

– «Infobus»-تىڭ ارتىقشىلىقتارى نەدە؟

• جولاۋشىلار ترانسپورتىن جاقسارتادى؛
• اۆتوبۋستى ۋاقتىلى باسقارۋعا جاردەم جاسايدى؛
• ۋاقىتتى ءتيىمدى پايدالانۋعا ىقپال ەتەدى.

– بەينە-باقىلاۋ جۇيەلەرى قالاي جۇمىس ىستەۋدە؟ ونىڭ قانداي پايداسى بار؟

– بۇگىندە ءبىز قالاداعى 10 اۆتوبۋسقا ۆيدەو كامەرا ورناتتىق. الداعى ۋاقىتتا ارى قاراي دا جالعاستىرا بەرەتىن بولامىز. ال، پايداسى قانداي دەگەن سۇراققا كەلەر بولساق، قوعامدىق كولىكتەردە ورىن الاتىن بۇزاقىلىقتاردى، زاڭبۇزۋشىلىقتاردى، قىلمىستى ازايتىن بولادى. سونداي-اق، جولاقى تولەمەي جالتاراتىن كەيبىر جولاۋشىلاردىڭ الدىن الۋ، ولاردىڭ سانىن ازايتۋ مەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ.

– بولاشاقتا ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى ترانسپورت سالاسىن سيفرلاندىرۋ قالاي جۇرەتىن بولادى؟

– ەلەكتروندىق جۇيەگە تولىقتاي كوشەتىن بولامىز. ياعني، تولەم جاساۋ، جولاۋشىلاردى باقىلاۋ وسىنىڭ بارلىعى ەلەكتروندىق فورماتتا بولادى. سونداي-اق، 2019 جىلى «اقىلدى ايالدامالاردى» ورناتۋ جوسپاردا بار. ماڭعىستاۋ وبلىسىنا قاراستى اۋداندار مەن اۋىلداردى «InfoBus» جۇيەسىمەن قامتاماسىز ەتەمىز. 2018 جىلدىڭ 3ء-شى توقسانىندا ەلەكتروندىق بيلەت پيلوتتىق جوباسى ىسكە قوسىلاتىن بولادى.

– سۇحباتىمىزدى قورىتىندىلاي كەتسەك، جالپى سيفرلاندىرۋ ترانسپورت سالاسىنا قانداي وزگەرىستەر اكەلەدى؟

– جولاۋشىلار تاسىمالى بويىنشا ءبىرىڭعاي جۇيە قالىپتاساتىن بولادى. ياعني، ناقتىلىق پەن بىرىزدىلىككە قول جەتەدى. قوعامدىق كولىكتەردى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ ساپاسىن كۇشەيتەدى. ەڭ باستىسى، جولاۋشىلار ىڭعايلى جولاقى تولەۋ جۇيەسىن ۇسىناتىن بولادى.