“اقشاسى جوق مەملەكەتتەر قول سوزىپ قىتايدان نەسيە سۇرايدى” بۇل #sina.cn پورتالىندا جاريالانعان ماقالادا ايتىلادى. ونداعى مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، قىتايدان نەسيە العان ۇشتىكتە ۆەنەسۋەلا كوش باستاپ تۇر. جۇڭگو بۇل ەلگە شامامەن 50 ملرد اقش دوللارىن بەرىپتى. ونىڭ كوپ بولىگىن ولار قارا التىنمەن قايتارعانىمەن، $19.3 ملرد قارىز ءالى مويىندارىندا تۇر. اۋىلشارۋاشىلىق وندىرىسىنە جۇمساۋ ماقساتىمەن $52.8 ميللياردتى افريكا الىپتى. قىتايمەن “جاقسى” قارىم-قاتىناستاعى پاكىستان ءجيى قول سوزىپ، كومەك سۇرايتىنداردىڭ ۇشتىگىندە تۇر. وتكەن جىلى اتالعان ەلگە $1 ملرد نەسيە بەرىلگەن.

“قىتايدان نەسيە العىسى كەلەتىندەر ءبىر شارتتى ۇمىتپاۋى ءتيىس. ول – العان قارجىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىنە قىتايدىڭ تاۋارىن ساتىپ الۋى نەمەسە قىزمەت ءتۇرىن (قۇرىلىس، بايلانىس، سپۋتنيكتىك جانە تەمىرجول قۇرىلعىلارى، ت.ب.) پايدالانۋى قاجەت” ەكەندىگى باسا ايتىلعان.

جۇڭگو نەسيە بەرۋدى 1995 جىلدان باستاپتى. “جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەر نەگىزى 20 جىل مەرزىمگە بەرىلەدى. ءقازىر العاش نەسيە العان ەلدەر ءۇشىن قارىزىن جابۋ كەزەڭى باستالدى. الايدا، العان قارىزىن وتەۋ كورسەتكىشى وتە تومەن” دەلىنگەن newsabeta.blogspot.com سايتىندا جاريالانعان ماقالادا. وندا، باتىستىڭ ءبىرقاتار اناليتيكالىق ورتالىقتارىنىڭ كوپتەگەن ەلدىڭ قىتايدىڭ “قارىز قاقپانىنا” تۇسكەندىكتەرىن، ءالى دە بولسا قىتايدىڭ قۇرىعىنا ءتۇسىپ قالماۋ تۋرالى باسقالارعا كەڭەس بەرەتىنى دە جازىلعان. قىتايعا بەلشەسىنەن قارىزعا باتقان پاكىستان مەن شري-لانكانى مىسال رەتىندە الىپ، گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اناليتيكالىق زەرتتەۋ ورتالىعى قىتايدىڭ “قارىز ديپلوماتياسى” ءالسىز مەملەكەتتەرگە ساياسي مۇمكىندىك الۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق ماقساتتا جاسالعان دەپ جازادى. ەستەرىڭىزدە بولسا، 2017 جىلى 10 جىلعا العان $8 ملرد قارىزىن ۋاقىتىندا وتەي الماعانى ءۇشىن شري-لانكا ءوزىنىڭ حامبانتوتە پورتىن قىتايعا 85%-دىق تابىس ۇلەسىمەن 99 جىلعا جالعا بەرۋگە ءماجبۇر بولعان ەدى. باياندامادا، حامبانتوتە پورتى ەندى قىتايدىن اسكەري-تەڭىز بازاسىنا اينالۋى مۇمكىن ەكەندىگى ايتىلادى.

جۋىردا قازاقستاننىڭ جۇڭگو الدىنداعى كەپىلدى قارىزى $1.2 ميللياردقا جەتكەنى رەسمي تۇردە حابارلاندى. اتا-بابادان قالعان قازاقستاننىڭ جەر بايلىعىنا سۇقتانا قاراپ وتىرعان الپاۋىت ەلدەردىڭ “ساياسي تەپكىسىنە” قالاي توتەپ بەرەر ەكەنبىز؟! باتىس ەلدەرى ءبىز سياقتى دامۋشى ەلدەرگە قىتايدان قارىز الۋدان ساقتانۋ كەرەك ەكەندىگىن ەسكەرتىپ جاتىر. قىتايدان نەسيە الۋ بىزگە قانشالىقتى ءتيىمدى؟!

ەرتاي ءنۇسىپجانوۆتىڭ Facebook پاراقشاسىنان الىندى

ۇسىنعان: نازەركە لابيحان