«Jer satylady!» degendi estigeli beri satýshydan qaryzǵa araq suraǵan alqash beınesi kóz aldymnan ketpeı júr

/uploads/thumbnail/20170708234341754_small.jpg

Máskeýde qurbym biraz ýaqyt bir baspada jumys istedi. Baspa Qazaqstandaǵy medısınalyq ýnıversıtetterge qazaqsha kitap shyǵaryp berip, mıllıondaǵan paıda taýyp jatyr. Bir kúni qurbym eki orystyń qazaqtar týraly aıtyp jatqan áńgimesin kezdeısoq estip qalypty. «Qazaqstanda aqsha kóp, qazaqtar aqshany qalaı jumsaýdy bilmeıdi. Qazaqstan bolmaıtyn jobalarǵa qyrýar aqshany ońdy-coldy shashyp jatyr. Aqymaqtar ǵoı. Qazaqstannan áli biraz paıda tabamyz» dep bósip otyr deıdi. Olar, árıne, qurbymdy baıqamaǵan. 
Qurbymnan osy áńgimeni estigende óksip-óksip jylaǵym keldi. Qazaq baspalarynyń basshylary «aqsha joq» dep jylaǵanda baıǵustarǵa qaltańdaǵy eń sońǵy aqshańdy berip, kóz jasyn súrtkiń keledi. Sosyn baspa basshylarynyń jumysqa bir-eki qyzmetkerdi ǵana qabyldap, basqa oryndarǵa balasyn, qyzyn, áıelin, kóńildesin «tirkep qoıyp», olar jumysqa kelmeı, aı saıyn baspa qyzmetkeri retinde jalaqy alyp otyratyny esińe túsedi. Memleketten tender alyp, aqshany qaraqan basynyń múddesine jumsap jatyr ma? Jumsap jatyr. Tym «aqyldy», ıá? Osyndaı qazaqtardy aýzy qısaıyp qalǵyr álgi orystar qalaısha aqymaq deıdi, a? Medısına ýnıversıtetterin aralap, rektorlarmen kelisim-shart jasap, qazaq tilinde medısınalyq kitap shyǵarýdyń bizdiń baspa basshylaryna qajeti qansha? Memleketten alatyn tender bar emes pe... 

Birese opozısıanyń, birese bıliktiń gazetinde júretin belgili bir redaktor qaıbir jyly jýrnal shyǵardy. Ákki redaktor aıyna elý-júz dana ǵana jýrnal shyǵaryp, jýrnal syrtyna pálen myń tıraj dep kórsetip, memleketten alǵan mıllıondaǵan teńgeni qaltasyna basty. Bul – bir ǵana mysal. Bılikte júrgen tanysy arqyly mıllıondaǵan teńge alyp (aqshanyń birazyn tender alyp bergeni úshin sol tanysyna beredi ǵoı), eshkimge keregi joq, halyqqa túk te bereri joq gazet-jýrnal shyǵaryp jatqan redaktorlar az emes. 
Jýrnalısıkasyn jemqorlyq jaılaǵan eldiń bıligi qashanda bilgenin isteıdi.

...Birde maǵan basshylardyń bireýi «Jap-jas qazaqtyń qyzy jumyssyz júr eken. Obal ǵoı. «Qazaqstannyń» basshysy úsh maqala jazyp ákel, eger maqalań unasa, jumysqa alam» dep shart qoıypty. Sol qyzǵa erteńge deıin jaqsy úsh maqala jazyp bershi, sosyn ózi úırenip keter» dedi. Almatyda páterde júrgen, ári jumyssyz qyzdy qatty aıadym. Túnimen uıyqtamaı, tańǵa deıin úsh maqala jazdym. Maqalanyń ıdeıasy da – ózimdiki. Ertesine betine «kráskini» aıamaı jaqqan, sylqym bıkesh kelip, menen maqalany alyp ketti. Maǵan maqalaǵa tapsyrys bergen kisi «Men «Qazaqstannyń» basshysyna habarlasyp, ol qyzdy jumysqa al dep ótinish jasaǵam. Seniń maqalańdy oqyp, unatyp, jumysqa alypty» dep óziniń «qudirettiligine» tamsanýdy umytpady. 

Men ol kezde tym taza edim. Jýrnalısıka salasy «kóńildester mekenine» (bul sózim kóńildesiniń arqasynda "juldyz" bolyp júrgen jýrnalıserge qatysty) aınalyp kele jatqanyn paıymdaı da almaıtyn edim. Túsinesiz be, jıyrma jastaǵy aqymaq edim. 

Keıin men «Qazaq ádebıeti» gazetinen ketip, jumyssyz qaldym. Ózim bolsam páterde turam. Avtobýsqa tóleıtin de aqsham bolmady. Almatydaǵy redaksıalardy jaıaý aralap, jumys izdep, tabanymnan tozdym. Daǵdarys kezi bolatyn. Óz betimmen jumys tappaı sharshaǵan soń, baıaǵy «qazaq jastaryna jany ashıtyn» tanys kókeme uıala-uıala ótinish aıttym. Kókem baıaǵy qyzdy aıaǵandaı, «Myna qyz páterde turady ǵoı, obal ǵoı» demedi. Sharshaǵan, bárinen kóńilim qalǵan men qolymdy bir siltep, Máskeýge ketip qaldym. Shynymdy aıtsam, elge oralýdan qatty qorqam. Sebebi, men óz elimde ózimdi bóten sezinem... 

«Qazaqstan bolmaıtyn jobalarǵa qyrýar aqshany ońdy-coldy shashyp jatyr» degen orystyń sózinde shyndyq bar. 

Basqasyn aıtpaǵanda, daǵdarys kezinde Parlament saılaýyn ótkizip, qanshama mıllıondaǵan qarjyny jelge ushyrdyq. Qudaıym-aı, bizdiń bıliktiń adrenalın alatyn basqa «oıyny» qalmady ma? 

Bizdiń elde Parlamenttiń «zań shyǵarmaı», «saltanat quratynyn» (sımvol retinde) burynnan biletinbiz, bul joly kózimiz anyq jetti. Jastary páterden-páterde qańǵyryp, vokzalda, áýejaıda túnep júredi, al depýtattary besjuldyzdy qonaq úıde (táýligine 120 myń teńge) turady. Paradoks! 
Jýrnalısıkadaǵy jyn-oınaqtan sharshasam da, bıliktiń saıtan keıpinde kórinýine tańǵalýdy umytsam da, ol – meniń qoǵamym ǵoı. 
Elge barǵan saıyn topyraqty ýystap alyp, uzaq ıiskep turam. Men Máskeýde ylǵı da osy ıisti saǵynam. Týǵan jerdiń ısi! Osy ıis qana meni syrtqa teppeıdi. «Men saǵan túbi oralam!» dep kúbirleımin. 

Memlekettiń qarjysyn ońdy-soldy shashyp, endi kelip, «daǵdarys, daǵdarystan shyǵýdyń bir joly – jerdi satý» deıdi... Joq-joq, men túsine almaımyn. 
Nege ekenin bilmeımin, «jer satylady» degendi estigeli iship-iship, dúkenge baryp, satýshydan «basymdy jazýym kerek, sońǵy ret qaryz bere turshy» degen alqashtyń beınesi kóz aldymnan ketpeı qoıdy. 
Qazaqstannyń álemdik arenadaǵy ornyn eske otyryp, men Elbasyma «Omby, Orynbor, Astrahandy qazaqqa qaıtaryp berińizshi» dep ótinish aıta almaımyn, biraq Qazaqstannyń azamaty retinde «Jer satylmasyn!» dep talap etýge tolyq qaqym bar! Ol – meniń jerim, qazaqtyń jeri. Ol jerdiń ıesi – biz!

Aıagúl Mantaıdyń Feısbýktegi paraqshasynan alyndy.

 

Qatysty Maqalalar