Adam balasy ata-anasyn, baýyryn, týys-týǵanyn qalaı jaqsy kórse, óz ultyn, Otanyn, týǵan jerin dál solaı jaqsy kórýi kerek. «Áke balaǵa qaryz, bala dalaǵa qaryz» degendeı. Alaıda qazirgi ýaqytta osy bir rýhty sózderdiń mán-maǵynasy álsirep bara jatqandaı kórinedi. Buǵan ne yqpal etip jatyr? Otanyn súıetinder kimder? Nege, ortaq Otanymyzda bolyp jatqan keleńsiz oqıǵalardy sheshýge tyryspaımyz? Bul zamannyń sońy nege aparyp soǵady? Sansyz saýaldar.
Máseleni «Master Donerden» bastap kóreıik. Bul sóz bizdiń halyqqa týra qazy-qartadaı tanys bolyp aldy. Qalanyń ár kóshesinde keminde eki-úsheýden oryn tepken túrik aǵaıyndarymyz óz sharýalaryn dóńgeletip otyr. Jón surap bara qalsań aqsha sanaýdan qoly bosamaıdy. Al ishine kire qalsańyz «ne qalaısyz?» dep júgirip júrgen stýdent qyzdar. Attary da tanys: Áıgerim, Nazgúl, Tolǵanaı, Janar syndy janarlary jáýdiregen qazaq qyzdary. Ózbektiń dámhanasyn tipti aıtpasaq ta belgili. Odan ári ne kórkeıip, ne órtenip bitpegen áıgili baraholka bazaryna baraıyq. «Dos, dos, kel kórshi dep kirgennen asty-ústińe túsip, qaltańdaǵy sońǵy aqshańa qytaıdyń shoqaıyn ilip jiberetin sheshen aǵaıyndar men uıǵyr aǵaıyndar. Marketıńtiń eń ozyq úlgisin kórsetetini sonsha almasań kózderi jáýdirep qalady. Bazar sońy úıińizge qaıtyp bara jatsańyz álgi kózi jáýdiregen saýdager sońǵy úlgidegi kóligimen shań juttyryp ketedi. Qoıshy ne kerek, búıtip shań jutyp alǵan kıimnen de, pań júrip alatyn saýda ortalyǵyna baraıyn deısiz. Onda barsańyz «zdrastemen» qarsy alatyn orys aǵaıyndar. Oryssha sózderin túsingińiz aq keledi biraq, anany kóreıin, mynaý qansha dep suraǵyń keledi ǵoı, al til qurǵur buralyp kelmegesin, net, net razmer malenkı nemese shas-shas dep shyǵyp ketesiń. Al tún ortasy úıge qaıtý kerek, úı deımin aý «jaldamaly páterge» qaıtý kerek. Ol páterdi jalǵa beretin Zýhra, Fatıma, Ahmed degen kisilerdi de tanyp alasyń. Eh, sonymen ne kerek qazaqtyń kúni osylaı jalǵasyp jatyr. Bulardyń bárin jyly jaýyp, kináni ózimizden izdep kóz juma qaraýǵa da bolatyn shyǵar.
Sońǵy kúnderi «Kimder?» degen suraq kókeıge ornyǵyp aldy. Shynymen bir sát aınalańyzǵa qarap kimder degen suraqqa ózińizden jaýap alyp kórińizshi? Qarapaıym qalamyzdaǵy joldardyń jıegin syrlaıtyn, jýyp tazalaıtyn adamdardyń kimder ekenin bilesiz be? Bazardy jaǵalaı otyryp shemishke satatyndar she? Kólik jýatyn jerlerde, eki aıaǵynan syz ótip júrgender kimder? Ala qorjynyn arqalap jol boıynda kún uzaqqa otyratyn jaldamaly jumysshynyń kim ekenin bilesiz be? Al kesh bata sala sol jerde jartylaı jalańash júretin kimder? Jetimburyshtyń aınalasynda qujynap júrgen kimder ekenin bilesiz ba? Kólikterdi kúzetip kúnniń astynda turatyn kimder ekenin she? Siz ben biz tamaqtanyp, qaryn toıdyryp júrgen asqanalardyń ydysyn jýatyn kimder ekenin oıladyńyz ba? Túnimen kirpik qaqpaı sol dámhanany kúzetetin kimder ekenin siz jaqsy bilesiz. Bilmeseńiz aıtaıyn olar - «Qazaqtar». Iá, ıá qatelesken joqsyz. Kezinde atyn atasa jaýy qashqan sol qazaqtar. Keń baıtaq jeri, darhan dalasy, asqar taýdaı namysy bar qazaqtar. Qyzyn aryna balaǵan qazaqtar.
Máseleniń nede ekenin árkim ártúrli baǵalaıtyn shyǵar. Biraq qazirgi bizdiń qoǵamdaǵy ashshy shyndyq osy. Altyn kórseń belshesinen qaz degen uǵymdy ustanǵan ózge ultqa kimniń qojaıyn ekenin, kimniń jerinde júrgenin kórsetetin ýaqyt kelgen syńaıly. Óz jerimizde turyp ózgege bılikti berý, bul toleranttylyq emes, bul kónbistik. Tizerlep júrip ómir súrgenshe, qasqaıyp ólgendi qalaǵan qazaǵym meniń. Qanyńda tektilik baryn umytpaǵaısyń. Bilekke sener ýaqytta eshkimge ese bermedik. Al, endi bilimge sener ýaqytta qapy qalmasaq eken.
Saılaýhan Abylaı
