Serik Turǵynbekov (1.3.1946 jyly Qostanaı oblysy Jangeldi aýdany Shaqshaq Jánibek aýylynda týǵan) – aqyn.

1964 - 67 j. Jankeldın aýdany "Jańa ómir" gazetinde jumys istegen. 1967 - 73 j. qazaq radıosynda aǵa redaktor, 1973- 78 j. "Lenınshil Jas" (qazirgi "Jas Alash") gazetiniń Qostanaı oblysy boıynsha menshikti tilshisi qyzmetterin atqarǵan. 1978- 80 j. Halyq shyǵarmashylyǵy úıinde bólim mengerýshisi. 1980 -81 j. Qazaq televızıasynda redaktor qyzmetin atqarǵan. 1981 - 85 j. Qazaqstan Baspa, polıgrafıa,kitap saýdasy isteri jónindegi memlekettik komıtetinde aǵa redaktor, "Juldyz" jýrnalynda bólim meńgerýshisi bolǵan. Qazir Astanadaǵy S.Seıfýllın murajaı úıiniń dırektory qyzmetin atkarady.

"Súıgen júrek", "Asan ata izimen, "Qobyz"(1975), "Kókeıkesti"(1978), "Torǵaı tolǵaýy" (1981), "Júregimniń sáýlesi" (1983), "Tyńda túlegender" (1983), "Kesh kelgen kóktem" (1985), "Jerorta" (1999)atty jyr jınaqtarynyń, "Mahambet jáne Jáńgir han", "Sáken suńqar" dastandarynyń, "Nurhan", "Muqaǵalı" " Keıki batyr " pesalarynyń avtory.

S. Turǵynbekovtiń aýdarýymen orys aqyndary A.Tvardovskııdiń lırıkalyq óleńderi "Perzent" (1985), "Baýyrlas jyrlar" (1985), P.Bogdanovtyń "Moskva úshin shaıqas" poemalary jaryq kórgen.

Halyqaralyq "Alash" ádebı syılyǵynyń laýreaty (2003).

Ólgender qaıtyp kelmeıdi

B.Soqpaqbaev

– Ólgender qaıtyp keledi, – 

Desem sen,

Áste, senbeısiń.

Sebebi, dosym,

Sebebi –

Sen, sirá, máńgi ólmeısiń.

 

Bolǵanmen

Basta bir ólim.

Ólmeıtin janǵa sanalǵan.

Sebebi, seniń júregiń –

Qara tas bolyp jaralǵan.

 

Eńirep, jylap

Esil jyr –

Bozdaıdy kúnde ingender.

Ólekse kúıin keship júr,

Ólgisi kelmeı júrgender.

 

Jamylyp atyn tiriniń

Júregi ǵana dúrsilder...

Solardyń men de birimin,

Qybyrlap júrgen –

Qur súlder.

 

Biri bar este,

Biri umyt,

Biriniń qalmaı deregi.

...Ólgender qaıta tirilip,

Tiriler kúnde óledi.

 

***

Bolypty kimniń degeni,

Tereń joq áste tartylmas.

Jemqordyń iship-jegeni,

Ózinen ǵana artylmas.

 

Bireýdiń bylǵap tunyǵyn,

Bıikteý turdy ol senen.

Óıtkeni –

Olar ǵumyryn,

Baılyqpen ǵana ólshegen.

 

Kúnbe-kún oınap kúlgenmen,

Qubyltyp júzin, tán boıap.

Qulqyny ómir súrgenmen,

Qur tiri júrgen jandaı-aq...

                

***

Balalyq –

Erte ólip ketti.

Jigittik –

Ter tógip ketti.

Alaýlap

Mazdap janǵan

Mahabbatym.

Kúlge aınalyp –

Órtenip ketti.

 

Bar sezim –

Aqylǵa aınaldy,

Ár sózim –

Naqylǵa aınaldy.

Boz dala –

Taqyrǵa aınaldy.

Bozbala –

Paqyrǵa aınaldy.

                

***

Aryny kúshti

Aqyn em,

Jalǵaǵan

Jaqyn-jyraqty.

Quıǵytyp kele jatyr em,

Qapysyn taýyp qulatty.

 

Qulatty óńsheń jyryndy.

Qadirin bilmeı qalamnyń.

Aralar qaıda burynǵy,

Masaǵa neǵyp talandym?!

 

Kedergilerge,

Kedenge,

Tapa-tal túste men tústim.

«Súırep bir shyǵam!» degenge,

Sonshama nege sengishpin!

 

Shamasy kelgen –

Sharpyǵan,

Qolymen jaýyp aı tósin.

Aldanyp qalyp,

Artynan –

«Ah» urǵanymdy qaıtesiń?!

 

Taýsyldy aqyn amaly,

Qula túz – shapqan qur attaı.

Jaǵympazdardyń zamany,

Qoımaıdy jarǵa qulatpaı.

 

***

Sıqyrshynyń

Jyltyraq taıaǵyndaı,

Jastyq shaǵym

Jarq etti –

Jaı oǵyndaı.

Kárilikke

Kıligip ıek artqan –

Mendeı baıǵus pendeńdi aıa, Qudaı!

 

Medet tutam qaı ini,

Qaı aǵaıdy,

Ana bolyp endi kim

Aıalaıdy?!

Óziń aıa,

Jaratqan bul pendeńdi –

Al, adamdar,

Bir-birin aıamaıdy.

 

Úzilse de keýdemde kúder meıli,

Qur jatpa dep, bir úmit digerleıdi.

Bar ataqqa maldanǵan beısharalar,

Marapatqa (Memsyılyq)

 jibermeıdi.

 

Jibermeıdi áıteýir,

Jolyń qaǵyp,

Bar bıligin shoqpar ǵyp qolyndaǵy...

Marapat ta,

Muz bolyp erip keter,

Turyp qalmas tas bolyp onyń bári.

 

Dana bolyp týsań da,

Dara bolyp.

Aq degeniń shyǵady qara bolyp...

Meniń endi qalmady amal-aılam,

Memsyılyqty almasam para berip!

    

***

El qaıda?

Atameken –

Otan qaıda?

Sorly aqyn,

Qaıǵy-sherin qotarmaı ma?

Noqtasyn tanaýyma taqap qoıyp,

Taǵy da orys bizdi otarlaı ma?!

 

Sózderim –

Sandyraq bop bos kókigen,

Aıyryldy kún tizbesi – kestesinen.

Taǵy da araǵyma qaıta oralyp,

Qýyrdaq jeıtin boldyq shoshqa

 etinen.

 

Osylaı jan túbinde jatty muńym,

Jat ıis,

Jaqyn tutyp –

Jat qylyǵyn.

Ańsaıdy –

Aýzynyń sýy quryp,

Keńestiń kezindegi tátti kúnin.

 

Jatqan soń oryndalyp óz degeni,

Jatqan soń jibek bolyp bóz degeni.

Shyndyqqa qaıta aınalyp kele jatyr,

Keńestiń kezindegi kózdegeni.

 

Kóńildiń kúpti bolyp,

Kúı dúrmegi –

Peıilin

Iliktirip,

Idirmedi.

Baıaǵy taz kepeshti basymyzǵa,

Qaıtadan otyr bizge kıdirgeli!

 

Orystyń oıy tereń,

Kúshi de eren.

Qyp-qyzyl –

Qyzyqtyryp túsimenen

Qolynan oq ushpaı-aq,

Soǵyspaı-aq,

Otyrmaq basyp alyp susymenen.

 

Qamytqa endi qaıtyp moıyn suqpa,

Qolyńdy usynǵanmen,

Boıyń – syrtta.

Jylasań kámpıt berip,

Jubatady –

Baladaı aınaldyrǵan oıynshyqqa.

 

Alańdap tımeımin dep

Ashýyńa,

Jol ashyp,

Alpaýyttyń qashýyna...

Iterip,

Erkińnen tys shyǵarǵan soń,

Baýyryna qıyn emes basýy da. 

 

Kún bar ma

Býyrqanyp, 

Bulqynatyn.

Qolyna dombyra alsa jyr týatyn.

Ár elde «baran» da kóp,

 «haram» da kóp,

Qazaqqa bárinen de jylqy jaqyn.

 

Osyǵan otyramyn basym qatyp,

Arǵymaq – júırik bolý asyl baqyt.

Júıtkip bir keń dalaǵa ketsem be eken,

Dúnıeni tuıaǵymmen tasyrlatyp...

***

Jaǵyný men tabyný qoldan kelmeı,

Arnasynda shalqyp bir tolǵan kóldeı.

Patsha bolsyn,

Han bolsyn,

Qara bolsyn,

Bilgen janǵa –

Pende ǵoı,

Ol da mendeı!

 

Aqyn shirkin,

Áýlıe,

Aqyn baqsy.

Pyraǵyna minip ap, taqym basty...

Biriń – kedeı,

Biriń – baı bolǵanmenen,

Pendemiz ǵoı bárimiz baqyr basty.

 

Saıa tappaı keı kezde keń ólkeden.

Qarańǵydan qorqamyn –

Kóleńkeden.

Han taǵynda turǵanda –

Tabynǵanmen,

Túsip qalsa, –

Bolady ol,

Senen tómen.

 

Sondyqtan da baǵynban men eshkimge.

Kóz aldymda,

Ertegi –

Eles kúnde...

Jarty álemdi jarylqap,

Titirentken,

«Kótin» kórip qalǵanbyz

Keńestiń de.

***

Aǵash edik,

Kómir boldyq.

Altyn edik,

Temir boldyq.

Daýyl edik,

Ókpek boldyq,

Baýyr edik,

Ókpe boldyq.

 

***

 «Oktábrden» ári aspaǵan,

Haq-Táńirmen jaraspaǵan,

Keńes úkimeti –

Kelmeske ketti... dep júrgende,

Tórelerim taqyldap,

Tóńiregi maquldap,

Baıaǵy «keńes zamany»

Kele jatyr jaqyndap...

 

Kele jatqan bále bul,

Bálenbaıynshy ǵasyrdan.

Sirá da ońǵan el bar ma,

Bir adamǵa bas urǵan.

Syı-sıapat berse de,

Sıpaǵan emes basyńnan.

«Tar jol, taıǵaq keshýde»

Tabylǵan joq qasyńnan.

Dastarhanyńdy teýip ketedi,

Dám tatqanmen asyńnan.

 

Kele jatyr...

 

***

Óz-ózińmen aqtalyp,

Kúpinesiń maqtanyp.

Kúmispenen kúptelip,

Altynmenen aptalyp.

Jaryǵyń men nuryńdy

Jarıa ǵyp jatasyń,

Jarylýǵa shaq qalyp...

Osy meni qınaıdy,

Eldiń ar-ımany,

Quly bolyp daqpyrttyń,

Tabanynda jat jurttyń

Jatqan shaqta –

Taptalyp!

 

 

***

Mahambetten úlgi aldym,

Qasymdardan.

Qalǵan bir kóz men shyǵar

asyldardan.

Ashyq kúnde,

Aspannan jaı túskendeı,

Ashshy daýsym shyǵady –

Ashynǵannan.

 

***

İlesip ylaýyna qıyn kóshtiń

Beıkúná –

Beısharanyń kúıin keshtim.

Memleket

Máselesin sheshkenimen,

Sheshe almas,

Júrektegi túıindi eshkim.

 

***

Atymdy shaqyrmaımyn

Ataqpenen,

İsimdi tanytpaımyn

Shataqpenen –

Men úshin qalam – qanjar,

Sol qanjardy

Bultartpaı ádildikti aıtý úshin,

Bıliktiń tamaǵyna taqap kelem.

 

***

Qaıran meniń qazaǵym

Qıyr keshken,

Quryq tımeı,

Qulyndaı úıirde ósken.

Endi búgin –

El bolam degen kezde,

Óz jerinde –

Ógeıdiń kúıin keshken.

 

***

Qarataýdyń basynda kúlkim qaldy,

Qara jerdiń astynda múlkim qaldy.

Kún kózinde –

Qol jetpeı,

Aı astynda –

Alash degen

Aıaýly jurtym qaldy.

...Asyldardyń urpaǵy qulǵa

aınalyp,

Qur aıaq bosatatyn qulqyn qaldy.

 

***

Kompúter,

Kerek emes,

Kilemiń de,

Eńbekpen alady ony bile bilgen.

Saqtaıdy naǵyz adam

Maqtanbaı-aq,

Altyndy tósinde emes,

Júreginde!

 

Bireýdiń jemqorlyqpen aty qalar.

Baılyqqa otyr búgin batyp olar.

Tyrbanyp alǵan seniń ataǵyńdy,

Áp-sátte,

Alpaýyttar satyp alar.

 

Áýelden janym meniń jyrǵa qumar,

Tektiler qyzyqpaıdy –

Tulǵalylar.

Kóringen alaıaqtar alyp jatqan,

Men seniń ordenińdi urǵanym bar!

 

***

Múlde bólek,

Murat – maqsat,

Ardyń jaıyn oılamaı.

Óńsheń ıtke

Súıek tastap,

Yryldatyp qoıǵany-aı.

 

Bul bılikke

Sózim ótpes,

Myńq etpeıdi toıǵan soń.

...Kókjıekke kózim jetpes,

Kólegeılep qoıǵan soń.

 

***

Ólip kete jazdadyń sen –

Ataq,

Ataq,

Ataq! – dep,

Torǵa túsken jolbarystaı bulqynyp,

Jyr oqydyń

Julqynyp.

Óleńiń de belgili,

Kólemiń de belgili,

Óz atyńdy

Óziń ǵana shaqyryp,

Barlyǵyp ta,

Baqyryp,

Jattaǵanyń –

Jaýyr bolǵan taqyryp.

 

Sol baıaǵy eski súrleý,

Sol baıaǵy eski áýen.

Ózińe óziń ǵashyqsyń,

Jumysyń joq basqamen.

Paıdań bolsa bir kerek,

İrilerdi irgelip,

Bári jalǵan –

Ataǵyń men mansabyń,

Aına aldynda

Daıyndalyp,

Jyr oqydyń qansha kún.

Aqıqatyn aıtar bolsam,

Aǵasy

Aqyndarǵa,

Qalt ketpeıdi –

Halyq bergen baǵasy.

Endi búgin qarashy,

Jalǵandaǵy jalǵyz aqyn sen ǵana –

Taqyrybyń – keń dala,

Hannyń maqtap tuqymyn,

Úkimettiń oryndadyń úkimin,

Boldyń solaı – qolbala.

 

 

Joldas boldyń,

Jortqanǵa da,

Jelgenge

Jan-júregiń shermende,

Jalǵan dúnıe,

Juldyz bop týmappyz,

Mekenimiz aspanda emes,

Jerde eken...

Endi búgin ótken kúnge ókinip,

Jyr oqısyń doldana.

Aıtyp-aıtpaı ne kerek,

Bári túptep kelgende,

Jantalasqan sen de alasyń ataqty,

Jantalaspaı men de alamyn ataqty,

Aıyrmasy – sol ǵana!

***

 

Jantalasyp,

Hám talasyp,

Alǵan «syılyq» ne bolar?!..

Qorqa basyp,

Jelke qasyp –

Jumysyńdy doǵarar.

Kez de bolar,

Sózge qalar –

Sodan keıin jaıyń joq.

Mansap-baq ta,

Ataq-dańq ta,

Jegideı jep –

Ýaıym bop.

 

 

***

Jalpy biz –

Bir qalanyń halqymyz –

17 mln,

Ári ketse jıyrma...

Malym qaptap júrýshi edi qıyrda,

Ótkenime kóz jibersem –

Referendým,

Saılaý,

Inaýgýrasıa...

Sodan basqa eshteńe joq mıymda.

Iá, ıá, esimde

Múshe bolǵanym,

Assambleıa degen uıymǵa.

Bireýlerge budan asqan qyzmet joq,

Budan asqan baqyt joq,

... Basqalaryn aıtýǵa –

Qazir mende,

Ýaqyt joq.

***

Shyndyq túbi –

Shyńyraýda,

İzdesem de taba almaspyn.

Aqıqatty

Aıtar kezde

Aldaspanmyn –

Aq almaspyn.

Jalǵan sóılep keregi ne,

Jat bolsa da,

Dos bolsa da –

Jalpaq elge

Jaǵa almaspyn.

Júırigińe – qaraılaspyn,

Bıligińe bara almaspyn.

Aqyndardyń arasynda –

Taǵdyrlaspyn,

Talandaspyn.

Paqyrlardyń arasynda

Jalań aıaq,

Jalań baspyn.

Etken isim,

Aıtqan sózim –

Bar azapqa aınalǵanda,

Ataǵyń men abyroıyń,

Qarajatqa baılanǵanda.

Qıa-shyńǵa jetem be dep,

Qalam ustap saılanǵanda.

Zıalysyn zaryqtyrǵan,

Talanttaryn taryqtyrǵan,

Kúıi qıyn –

Qalamdastyń.

Alaýlaǵan ot bolǵan soń,

Sirá, maǵan.

Sóný qıyn.

Sónsem qaıta jana almaspyn.

Aqyn degen qurbanyń bar,

Ataǵyńdy urǵanym bar!

 

Úıimde

Úreı –

Uıqy joq.

Kóńildiń tıtteı

Kúıti joq.

Myna –

Zymıan

Zamannyń

Túzeletin sıqy joq.

Qasqyr bolyp

Ulymaı,

Arp-arp etip

Úremin –

Kóringenniń ıti bop!

 

 

***

Men ultshylmyn!

Súıe almasam ultymdy,

Oılaǵanym –

Qaraqan bas-qulqyndy.

Saqta Qudaı,

Satqyn bolyp ketkennen,

Saqtaı almaı –

Salt pen dástúr ǵurpymdy.

 

Men ultshylmyn –

Ultyma bas ıemin.

Ultym úshin otqa túsip-kúıemin.

...Sóılemeıdi dombyranyń qos shegi,

Nyqtap turyp ornatpasa tıegin.

 

Men ultshylmyn –

Men sıaqty kim-kim de,

Ultyn súımeı ómir súrý múmkin be?!

Eldiń syıqy,

Jerdiń shyrqy buzylsa,

Túnde – uıqym kelmes,

Kúndiz – kúlkim de.

 

Men ultshylmyn –

Arǵysy men bergisi.

Tanylǵandar eńbegimen elge isi.

Ultshyl bolý –

Ultyn súıgen urpaqtyń,

Tarıhyna tastap ketken –

Belgisi.

 

Men ultshylmyn –

Jolyn qýdym ákemniń,

Bosaǵasyn panalamaı jat eldiń.

Alǵan betten,

Aıtqan sertten taımaıtyn,

Ahmetpin,

Mirjaqyppyn,

Sákenmin!

 

Men ultshylmyn –

Kinálasań kinála.

Synnan,

Minnen bolǵan deısiń kim ada?!

Tym bıikte,

Quzar shyńnyń basynda –

Tasqa baryp bitedi ǵoı qyna da.

 

Men ultshylmyn –

Ultyn súıgen piradar,

Bolsa eger,

Men bolamyn – bir adam.

Shybyn janym uńǵysynda

 myltyqtyń,

Jáne qashyp qutylady kim odan?!

 

Men – ultshylmyn –

Kókiregimde – sóz keni,

Tamshy jaspyn aǵyp túsken kózdegi.

Óz ultymdy súıgendigim úshin de,

Keýdesinen ıtermeımin ózgeni.

 

Men ultshylmyn!

«Áttegen-aı, átteńi» –

Taýsylmaıtyn ómir netken

 tátti edi?!

Ultshyldyqty aıypty dep sanasań,

Jar basyna apar-daǵy –

At meni!

 

Bildiń be, dosym,

Bir menshe –

Shashyńdy ábden aǵartyp...

Ulyq bop ómir súrgenshe,

Ultshyl bop ólgen kóp artyq!

Serik TURǴYNBEKULY