Prezıdent ákimshiliginiń jetekshisi qyzmeti kezinde túkirigi jerge túspeı, yzǵarynan tajal yǵysyp turǵan Aslan Mýsın zeınetkerlik jasqa jetisimen Prezıdent pármenimen memlekettik qyzmetten bosatyldy. Túrki uǵymynda «Aslan» degen esim «arystan» degen maǵynany beredi. Atyna zaty saı Aslan Mýsın Prezıdenttik ákimshilikti basqaryp turǵanda «arystandaı aıbatty» edi. Jurttyń aıtýynsha, Atyraý men Aqtóbe oblysy A.Mýsınniń yqpalynda bolyp, aǵaıyndy Rysqalıevter de «Arystannyń» arqasynda «taırańdady». Aqyry «aǵaıyndylar» shetelge qashyp, syrttaı sottaldy. Al «Arystan» shetelge elshi bolyp attandy. Aǵaıyndy Rysqalıevter habar-osharsyz ketti: qazirgi tańda tiri me, óli me, belgisiz.
Aslan Mýsınniń memlekettik qyzmetten ketýi qazaqstandyq qoǵamǵa qalaı áser etti? Birinshiden, ol óte jaǵymdy jańalyq retinde qabyldandy. Sebebi bizdiń qoǵamda túrli memlekettik qyzmette (Parlamentte, ákimder korpýsynda, túrli saladaǵy basshylyq qyzmette) júrgen qalyń «zeınetkerler» toby bar. Sońǵy Parlamenttik saılaýda birshama zeınetkerler jastarǵa oryn bergen bolatyn. Biraq ol qoǵamnyń ózge salalarynda jalǵasyn tappaı, saılaý aldy pıar áreket bolyp qaldy. Qoldan jasaqtalatyn sol «toptyń» qatary taǵy bir adamǵa kóbeımeı, kerisinshe, azaıǵany - oń nyshan. Túptep kelgende,. A.Mýsınge basqa memlekettik nemese kvazı memlekettik qurylymdardan qyzmettiń usynylmaýy – el-jurtyń salyǵynan quralatyn, búgingi tańda búıiri ortaıyp turǵan búdjettiń qarajaty únemdeldi degen sóz. Sebebi memlekettik qyzmette otyrǵan zeınetkerlerge úkimet eki shyǵyndalyp otyrǵany belgili: biri – zeınetaqy, ekinshisi – qyzmetaqy. Onyń ústine, memlekettik qyzmetkerlerdiń eńbekaqysy az emes ekeni taǵy ras.
Ekinshiden, A.Mýsınniń zeınetkerlik jasynyń qoldan ári qaraı uzartylmaýy áleýmettik ádilettilikti qalyptastyrýǵa qosylǵan, tıtimdeı bolsa da, úles. Qazaqstannyń kóptegen memlekettik qyzmetinde, maıly oryndarynda zeınetkerlik jastan áldeqashan asyp ketken jandar otyr. Zeınetker tulǵanyń qyzmette uzaq otyrýy áleýmettiń narazyn týdyrady, qoǵamnyń moraldyq turǵydan azyp-tozýyna áser etedi. Moraldyq qundylyqtyń azǵyndaýynyń astaryn belgili aqynnyń tanymen bylaısha órnekteýge bolady: dúnıe – úlken kól, zamana (ýaqyt) - soqqan jel. Al adam ómiri - tolqyn. Zamana jelimen qýat alǵan árbir tolqyn jaǵalaýǵa asyǵady. Osylaısha, aldyńǵy tolqyndy keıingi tolqyn almastyryp otyrady. Árbir tolqyn óz mısıasyn oryndap, keıingilerge jol berýi tıis. Bul – tabıǵattyń adam ómirine ornyqtyrǵan zańy.
Ókinishke qaraı, Qazaqstanda bul úrdis qoldan burmalanyp, toqtatylǵan. Zeınetkerler qyzmetke jabysyp, jastarǵa oryn berer emes. Jasaryn jasap, asaryn asasa da, tabıǵat zańdylyǵyna, qoǵamnyń ar-ujdanyna, urpaqtar sabaqtastyǵyna kedergi keltirýde. Olardyń bul áreketi jas tolqynnyń ashý-yzasyn, ókpesin týdyryp, bul kórinis olardyń tarapynan áleýmettik ádiletsizdik belgisi retinde qabyldanady. Ádiletsizdik oryn alǵan qoǵamnyń damýy tejeletini nemese onyń zardaby aýyr bolatyny álimsaqtan belgili. Jas adamnyń ómirdegi materıaldyq jáne rýhanı suranysy qart adamǵa qaraǵanda áldeqaıda artyq. Ony ol jas kezinde qalyptastyrmasa, qarttyq kelgende shamasy kelmeıdi. Sondyqtan qarttar jasqa oryn berip otyrýy tıis. Muny kezinde keńes úkimeti jaqsy túsindi. Keńestik tusta zeınetkerlikke shyqqan kisi (KPSS-tiń Polıtbúro múshelerinen basqalary, qazirgi uǵymmen aıtsaq, saıası tulǵalar ) jumysta kóp turaqtamaıtyn. Sonyń nátıjesinde memleketten basy artyq shyǵyn shyqpaıtyn, áleýmettik ádilettilik te, ómirdiń zańdylyǵy da saqtalatyn.
Úshinshiden, Qazaqstan áleýmetiniń basym kópshiligi – musylmandar. Musylmandyq dúnıetanymda aıyptalatyn nárseniń biri – materıaldyq dúnıege toıymsyzdyq, ardaqtalatyn, quptalatyn qasıet – táýbashylyq, qanaǵatshyldyq. Al memlekettik qyzmet - materıaldyq dúnıeniń bir bólshegi. Zeınetker jasynan keıin memlekettik qyzmetti jalǵastyrǵan kisi, musylmandyq tanym boıynsha, toıymsyz jan. Onyń esesine, «Men qolymnan kelgenin barlyǵyn jasadym, endigi qalǵanyn keıingi urpaq ózi jasasyn» dep, otyratyn aqylshy, qanaǵatshyl, dana qarttar madaqqa, qurmetke ıe. Tipti, musylmandyq tanymda, paıǵambar jasaǵan 63 jastyń ózi «shúkirshilik» dep qabyldanatyny belgili. Ahmet Iassaýıdiń 63 jastan keıin «paıǵambardan artyq emespin» dep jer astyna túsýi – dúnıeniń qyzyǵynan sanaly túrde bas tartýy edi. Bul, árıne, tereń áńgime. Biraq onyń dúnıetanymdyq kózqarasqa tıgizer janama áseri zor. Qazirgi tańda musylmandyq tanymnyń qoǵamdaǵy orny artyp bara jatqanyn eskersek, musylmanshyl qoǵam «toıymsyzdar qataryna» rızashylyqpen qaramaıtyny belgili.
Atalmysh tujyrymdardyń tobyqtaı túıini mynadaı: táýelsizdik alǵannan keıin tutas bir býyn aýysatyn 25 jyldy artqa tastaǵan Qazaqstan qoǵamy túbegeıli ózgeristerge bet buryp keledi. Ol qoǵamdy endi qoldan «buraı» berý jaqsylyq alyp kelmeıdi. Pragmatıkalyq tanymdaǵy jastar ósip keledi. Onyń urany – jaqsylyq dereý qazir nemese búgin, ári ketse – erteń. Olar «bári bolashaqta bolady» degen dámelendirýlerge kónbeıdi. Osyǵan oraı, A.Mýsın syndy burynǵy memlekettik qyzmetkerlerdiń der ýaqytynda zeınetkerlikke ketýi bılik túsiniginde birer-jarymdyq kórinis retinde qalmaı, jańarý, jańǵyrý qubylysynyń zańdylyǵy bolyp qalyptasýy tıis. Óıtkeni «ýnıversal zeınetkerler» sındromy qoǵamnyń «sal» aýrýyna aınalyp barady. Qoǵamda áleýmettik mańyzy bar bul másele oń nyshandy sheshimin tappaı budan ári osylaı jalǵasa berse, onyń zardaby men taýqymeti óte aýyr bolady.
Sabyr Salaýat
