Shaǵyn janrdyń shamyn jaǵyp, shańyn qaǵyp, balalar ádebıeti syndy balǵyn álemniń tereńine boılaı bilgen, jas oqyrmandar janyn jaqsylyqqa qaıraı bilgen jalyndy jazýshy – B.Soqpaqbaev bolsa, balalyq shaqtyń balaýsa kúnderin búgingideı kóz aldyńa ákeler tuǵyry bıik týyndy – «Balalyq shaqqa saıahat»- degen bolar edim.
«...Solardyń yzasynan endi, mine, óleńdi qoıyp, soqtaldaı poves jazǵaly otyrmyn. Bári kitaptaǵydaı bolý úshin oqıǵalardy taraý-taraýǵa bólemin de, ár taraýǵa at qoıamyn. Ótirik eshteńe qospaımyn». Avtor bul sózi arqyly týyndynyń óz ómiriniń aıqyn kórinisi ekenin dáleldegendeı. Óıtkeni kitaptyń birinshi betinen bastap-aq, «Úzik-úzik sýretter»-dep atalatyn taraýy avtordyń esindegi emis-emis estelikterden syr shertedi. Bul shyǵarmanyń basty keıipkeri – Berdibek. Qyzyǵy men qýanyshy, qaıǵysy qatar órilgen balalyq shaǵyn esh ózgerissiz qaǵaz betine túsirgen. Apasynyń moınyna asylyp júrgen kezderi. Jalań aıaq aýyldyń ystyq topyraǵyn basyp, qara keshke deıin esh nárse sezbeı oınaǵan kúnderi. Balalyq mahabbaty... Tekestiń sýy... Berdibektiń barlyq syry men jyryna kýá bolǵan osy Tekestiń sýy edi. Ony aqyn myna sózinen ańǵartqandaı:
«Tekestiń sýy aryq emes pe?
Berdibek balyq emes pe!» Balalyqpen aıtylǵan osy sózderdi oqyp janyń jaılanyp jatsa, keıinnen ústińnen sýyq sý quıyp jibergendeı bolady. Nege? Kenetten Berdibektiń basyna qara bult úıiriledi. Onyń anasy jastaıynan kóp qıyndyq kórgen soń, aýrýshań bolady da erte kóz jumady. Artynda Turdybek esimdi sharana qalady. «Sheshem jaıly» taraýynda jazýshy:
«Ákemdi alsań, al qudaı, sheshemdi qoı
Shekpen toqyp berse de, ólmeımin ǵoı»-dep ázil aralas shyndyqty jaıyp salady. Sonymen qatar ana qasıetin, ana qadirin, ana qurmetin anyq kórsetedi. Anasynynan aıyrylyp qalǵany Berdibekke óte aýyr soqqy bolady. Ár kúni sabaqtan kelgende anasy bir ýys qara talqandy daıyndap qoıatyn. Úıde jeıtin túk bolmaǵan kúnderi de ol anasynyń asqazanyn «aldaıtyn» bir úzim nan bolsa da taýyp beretinin biletin. Anasy qolyndaǵy sońǵy zatyn berse de, balasy úshin janyn berýge daıyn edi. Biraq bul baqyty uzaqqa barmady. Alaıda, keıipkerdiń kóńiline jubanysh bolǵan aǵasy Satylǵan edi. Osy shańyraqtaǵy kózi ashyq, kókiregi oıaý, saýatty, aq qaǵazdy janyna serik qylǵan da aǵasy edi. Aǵasy ár kez inisiniń bilim alý úshin jaǵdaı jasaýǵa tyrysatyn. Ómirindegi alǵash ret ústine jańalap kıgen kıimderin de alyp bergen aǵasy bolatyn. Jaqsy áıel alyp, úıdiń berekesin kirgizgen de aǵasy bolatyn. Berdibek jeńgesin ózine ana ornyna ana kórip, pana tutatyn. Degenmen, «Qazaqtyń ózge jurttan sózi uzyn»,- degendeı, jaıdarly da jaısań jeńgesin jurt kúndep, bul úıge syıǵyzbady. Ekinshi márte arqa súıer qamqorshysy Al avtordyń shynaıy sheberligine «Turdybek» atty bólimdegi beıneli sózderi arqaý bola alady. Ol bólimde avtor oqyrman oıyn oramdap, jan dúnıesin jalynyshty sózdermen jaıǵastyrǵan. Berdibektiń ákesi óte jýas, qoı aýzynan shóp almastyń biri bolady. Úı sharýasyna da selqos qarap, tal túske deıin qara sýdy simirip otyra bergendi namys kórmeıdi. Anasy qaıtys bolǵan soń ákesi Kúmis esimdi ekinshi áıel alady. Mine, aıaq astynan Berdibekte «meıirimdi ana »paıda bolady da qalady:
«Qara bulttaı qalbıǵan mynaý Kúmis
Soǵady Turdybekti gúrs-gúrs». Taǵy qıyndyq... Taǵy ýaıym... «Uıalmas betke talmas jaq beredi»-dep bul anasy bos aýyzdyń ózi bolady. Ógeı shesheden eń kóp zardan shekken Turdybek bolatyn. Sheshesi múldem balaǵa qaramaıtyn. Ógeı shesheniń kesirinen kishkentaı bala bir kúni eńbektep júrip otqa kúıip qalady. Odan soń júre almaı qalady. Taǵy bir kúni oınap júrip, qolyn shoqqa basyp alady. Ony dárigerler de durys qaramaı barlyq qolyn birge baılap tastaıdy. Al balanyń qoly jazyla kele birigip ketedi. Kishkentaıynan osyndaı qıyndyq kórgen inisin Berdibek aıaıtyn. Alyp keteıin dese, ózi de oqýshy edi.
Avtor jetimdiktiń ashshy dámin tatqannan soń keler urpaqqa mynadaı aqyl-keńes aıtady: «Balalar, jas dostarym! Mynaý qatal dúnıede ákesi ne sheshesi ólip jetim qalý sekildi baqytsyzdyq árkimniń-aq basynda kezdesýi múmkin. Ol sekildi jany jaraly balalar, múmkin, aralarynda bar shyǵar. Sender qansha araz bolsańdar da olarǵa jetim degen tajaldaı sýyq sózdi aıtpańdar. Ur. Soq. Tóbeles. Tipti, etinen et kesip al. Al biraq álgindeı dep tildeme. Taǵdyr onsyz da aıamaǵan aıaýsyz jazalaǵan beısharanyń adamshyldyq menmendigin jetim degen sóz birjolata jer etip, taptap ketetinin sender uǵyńdar! Aıańdar!»
Bul kitaptyń ár taraýynda avtor zamanynyń qataldyqqa toly qıyn kúnderin qısynymen qıystyryp sýrettegen. Keıipker obrazdaryn asa úlken sheberlikpen kestelegeni sonshalyq – oqyp otyryp keıipkerdiń kóńildi keıpine enip kúlesiń, jalynyshty júzine enip jylaısyń.
Kitaptyń ár paraǵyn paraqtap tanysqan saıyn avtordyń balalyq álemine sapar shekkendeı bolasyń. Toqsan aýyz sózdiń tobyqtaı túıini, poves óz taqyrybyn, mazmunyn jetkilikti deńgeıde asha bilgen. Eń bastysy, Saharada saırandaǵan qazaq balasynyń sypaıy da sotqar qylyq, synyq minezin dál músindegen.
Nargıza Eres, stýdent
