QR Bas Prokýrory Asanovtyń,
SHQO Prokýrory Taımbetovtiń Atyna:
«Qazaqtyń jalǵyz otany – Qazaqstan» degen bolatyn Elbasy Nursultan Nazarbaev.
«Qazaqstannyń jeri keń, eli keń. Kelińder de aınalaıyn qazaǵym, kúnińdi kórip baıyńdar!» bul da Elbasynyń sheteldegi qazaqtardy Atajurtqa shaqyrǵan, Dúnıejúzi Qazaqtarynyń İİ-shi Quryltaıyndaǵy sózi.
Keshe Qazaqstan telearnasynan «Maıqapshaǵaı» keden beketinde aıaq kıimge aqsha jasyrǵan áıel ustaldy» degen habardy estip eleń ettik. Ylǵı da baı-baǵlandardyń sandyq toly aqshasyn shetel asyryp ketkenin, quzyrly oryndardyń san soǵyp qalyp jatatynyn estip úırengen qulaǵymyz «elge aqsha ákele jatyp» ustaldy degen habarǵa kúmándi kózben qaradyq. Óıtetin sebebi, osy jalaly habardan bir kúni buryn ǵana Baq.kz aqparattyq agenttiginde atalǵan jaǵdaıǵa baılanysty maqala jaryq kórip, 25 myńnan astam adam oqyǵan bolatyn.
«Qazaqstan» arnasyndaǵy habardan bir kún buryn shyqqan maqalada Shyǵys Qazaqstan oblysyna qarasty Zaısan aýdanynyń «Maıqapshaǵaı» kedendik beketinen Qazaq eline Qytaıdan kóship kele jatqan jesir ananyń 49 900 AQSH dollaryn shekarashylar tárkilep alǵany aıtylady. Gúljan Máýithan esimdi keıýananyń basyndaǵy jaǵdaı aýyr.
İstiń mán-jaıy tómendegideı:
Máýithan Gúljan aqpan aıynyń 8-i kúni Qytaıdan Qazaqstanǵa balalarymen jáne inisimen birge kóship kelý úshin SHQO Zaısan aýdanyna qarasty «Maıqapshaǵaı» kedendik beketinen ótedi.
Kúıeýinen jastaı jesir qalyp, eki balasyn ómirdiń nebir taýqymetin tarta júrip er jetkizgen Gúljan Qytaıdaǵy ózine tıesili úıi men bar dúnıe-múlkin satyp, ol aqshaǵa Astana qalasynan úı alýdy kózdegen eken.
Shekaradan ótken eki kishkentaı balamen qosa eseptegende jeti adamnyń qaltasynda jalpy jıyny 59,900 AQSH dollary bolǵan. Iaǵnı, Máýithan Gúljannyń ózinde - 19,700, birge týǵan inisi Máýithan Muqıattyń qaltasynda - 10,500, uly Muqtashuly Ádilbektiń janynda - 9,900, jıeni Saılan Meırambektiń qaltasynda - 9,900, jıen kelini Gúljanat Soltikenniń qaltasynda 9,900 AQSH dolary bolǵan.
Gúljan Máýithannyń aıtýynsha, olardy Maıqapshaǵaı keden beketindegi shekara qyzmetkerleri baqylaý termınalynan «qujattaryńyz tolyq, bári zańdy» dep ótkizgen.
«Shekara torynan Qazaqstanǵa qaraı shyǵaryp salatyn avtobýsqa otyrǵan kezimizde artymyzdan qýyp kelip, qaıta tekserdi. Menińshe, bulaı isteýi zańǵa qaıshy. Sosyn, bárimizdi baqylaý termınalyna qaıta tizip alyp kirip, sheshindirip, qoıny-qonyshymyzdy aqtardy. Tipti, jylaǵanyna qaramaı, 3 jastaǵy jáne 8 jastaǵy eki balany da sheshindirip, tula boıyn tintip shyqty. Joǵaryda atalǵan beseýmizdiń qaltamyzdan shyqqan 59,900 AQSH dollaryn túgeldeı sypyryp aldy. Bizde jolda tamaq alyp ishetin, jolǵa tóleıtin, qonaq úıge jatatyn kók tıyn aqshamyz qalmaı, eki ortada daǵdaryp qaldyq. Aqyry bir tanys kisilerdiń kómegimen Zaısan qalasyna kelgen kezde meniń júrek aýrýym ustap, esimnen tanyp, jedel járdemmen emhanadan bir-aq shyqtym. Ol jerde de taǵy bir qyrsyq daıyn tur eken. Kóshi-qon zańy boıynsha, Qazaqstan azamattyǵyn alǵansha osy eldiń azamaty retinde qaralatyn «yqtıarhat» kýáligim bolsa da emhanadaǵylar: «Siz shetel azamaty ekensiz. Emdelýińiz de aqyly bolady» dep basymyzdy qatyrdy. Shyrqyrap júgirgen ulym Almatydaǵy tanystarynan aqsha aldyryp, emhanaǵa jatyp, zorǵa aman qaldym», – deıdi ol.
«Atajurtym bar» dep alystan at terletip kelgen jesir ananyń basyndaǵy bul aýyr jaǵdaı týraly endi quzyrly oryndarǵa aryzdaný úmiti tur.
«Qazaqstan Respýblıkasy Joǵarǵy sotynyń 1997 jylǵy 18 shilde kúngi №10 normatıvtik qaýlysynyń 6-2 bóliminde «Adam qolma-qol jáne (nemese) ulttyq valúta jáne (nemese) jol shekteri kontrabandasyn jasaǵan jaǵdaıda, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańnamasyna sáıkes mindetti jazbasha deklarasıalaýǵa jatpaıtyn, ıaǵnı, balamasy 10 myń AQSH dollarynan aspaıtyn mólsherdegi onyń bóligi kontrabanda múlki retinde tanylmaıdy jáne adamǵa taǵylǵan aıyp kólemine enbeıdi. Osy soma ıesine qaıtarylýy tıis», - dep anyq kórsetilgen.
Al shekaradan ótken kezde deklarasıa toltyrmaǵan jaǵdaıda belgilengen kólemnen kóp emes mólsherde asyp ketken aqshaǵa zań boıynsha aıyppul salynyp, ıesine qaıtarylýy tıis deıdi zańgerler.
Olardyń qolyndaǵy bul aqshanyń qaıdan alynǵany jaıly Qytaıdyń Kóktoǵaı aýdandyq qurylys basqarmasynyń anyqtama qaǵazy da bar.
«Al oqıǵa bolǵan kezde shekarashylar oryssha sóılep, bizge tipti, ne jaǵdaı bolǵanyn da ashyq túsindirmedi. Keden qyzmetkerleri árqaısymyzdy bólek-bólek úıge kirgizip alyp, qoqan-loqy jasap, suraqqa aldy. Qysqasy, inim Muqıat pen ulym Ádilbekke, jıenim Saılan men jıen kelinim Gúljanatqa: «Bul aqshalardyń bári jeke ózderińdiki emes, bir adamǵa tıesili. Sony ashyq moıyndańdar, áıtpese, dál qazir qamaýǵa alamyz. Sosyn pasporttaryńa qara tańba basyp, shekaradan Qytaıǵa qaıta qýamyz!», - dep qorqytqan. Qytaı elinde týyp-ósken, oryssha bilmeıtin, kırıllısa jazýyn túsinbeıtin, Qazaq eliniń zańdarymen tanys emes olar, qoryqqanynan shekarashylar ne dep aıt dese, solaı aıtyp, túsinikteme jáne tergeý qaǵazdaryna qol qoıyp bergen. Suraq suraý kezinde qastarynda ne aýdarmashy, ne zańdyq qorǵaýshy bolmaǵan. Aqyry olar barlyq aqshany maǵan tıesili etip kórsetip, qaǵazdar toltyryp, meniń moıynyma qylmystyq jaýapkershilikti artyp, bir ómir jıǵan qarjymdy tartyp aldy. Anyǵynda ol aqshanyń bári jeke ózime emes, balalaryma, inime tıesili bolatyn», – deıdi Gúljan Máýithan.
Birneshe kún ótken soń tergeýshiler kelip, mán-jaıdy túsindirgen ári Zaısan aýdanyndaǵy ekonomıkalyq tergeý bólimine shaqyryp alyp, Gúljan Máýithanǵa: «Zań boıynsha sizge tıesili aqsha osy» dep qolyna 10 myń AQSH dollaryn qaıtaryp bergen. Qalǵan 49,900 AQSH dollary SHQO boıynsha Memlekettik kirister depertamentine jiberilgeni jaıly aıtqan.
Shyndyǵynda, Máýithan Gúljan jalaly habardaǵydaı kontrobandamen aınalysqan qylmysty emes. Ol – Elbasynyń uly saıasaty arqasynda Atajurtqa kóship kele jatqan ana.
Birinshiden, joǵaryda atalǵandaı barlyq aqsha jábirlenýshi ananyń óz qaltasynan ǵana tabylmaǵan. Tekseristen de bógelmeı ótken. Máýithan Gúljanmen birge kele jatqan týystaryn qaıta tekserip, ońaı oljaǵa kenelgisi kelgen shekarashylar elge kele jatqan etnıkalyq qazaqtardyń zańdyq jáne tildik saýatynyń jetersizdigin paıdalanǵan. Tipti olardyń zańdy qarajaty týraly qujattaryn da elemeı otyr. 60 myńǵa jýyq qarajattyń 50 myńy birden tárkilenýi de zańǵa syımaıdy.
Ekinshiden, shetelden kelgen etnıkalyq qazaqtardyń qarajaty elge kelgen «ınvestısıa» ekeni belgili. Olar Qazaqstannan shetelge aqsha asyryp bara jatyp ustalǵan joq. Elge kelip alaqan jaımaı, sheteldegi kapıtalyn Atamekenge ákeldi.
Úshinshiden, 13 aqpanda Shyǵys-Qazaqstan oblysy boıynsha Memlekettik kirister Departamenti jarıalaǵan materıaldaǵy vıdeodan da kóretinimizdeı shekaradan ótip kele jatqan qandastardyń úreı ishinde ekeni baıqalady. Árıne, 60 myń dollar az qarajat emes. Byltyrǵy jyly Almaty obylysyndaǵy Uzynaǵashta bolǵan mal saýdasymen aınalysqandardyń ólimi týraly aqparat Qytaı qazaqtaryn aıtarlyqtaı úreılendirip tastaǵan. «Qarjysy mol kisilerdi tonap ketedi, kisi óltirýden taıynbaıdy» degen túsinik qalyptasyp qalǵan. Sondyqtan da kóship kele jatqan kisilerdiń aqshasyn aıaq kıimge nemese basqa da kisi baıqaı qoımaıtyn jerlerge saqtaýy qısyndy.
Tórtinshiden, Almaty obylysyndaǵy jaǵdaı sıaqty, Keden beketindegi jaǵdaı da sheteldegi qazaqtardyń Atamekenge kelýine aıtarlyqtaı keri áserin tıgizetini sózsiz. Qazirdiń ózinde shetelde «Qazaqstanǵa shetelden barǵan qazaqtardy eldiń ishinde ǵana emes shekaradan tonap alady» degen úreıge toly sóz tarap ketken. Bul atalǵan jaǵdaılardyń bári Elbasy aıtqan «Uly kóshke – Nurly kóshke» keri áserin tıgizeri sózsiz.
Sondyqtan tıisti quzyrly mekemelerden Qandastardyń aýyr jaǵdaıyn, múshkil halyn tyńdar qulaq tabylyp, quqyqtyq kómek beredi degen senimdemiz.
Nurǵalı Nurtaı
