Elimiz kókke kóterip, maqtan tutatyn boksshylar degende siz kimdi oılaısyz? Iá, árıne, álemdik rıngterde kúshin salyp, elge jeńispen oralatyn Gennadıı Golovkın birinshi kezekte oıyńyzǵa keleri sózsiz, onyń orny bir tóbe. Alaıda naǵyz qazaqtyń azamaty, eldiń týyn kókke jelbiretip júrgen palýan Qanat Islam da eskerýsiz qalmasy anyq. Kásipqoı boksta elimizdiń namysyn qorǵap júrgen qazaq boksshysy bar dep maqtanyshpen aıtýǵa turarlyq bul jigittiń esimi bar qazaqqa tanymal. Áıtse de, boksshynyń tanymaldylyǵyn kóre almaǵan, jankúıerleriniń kóptigin synaǵan aramyzda bir qazaq shyqty. Asqar Taýdaı degen búrkenshik esimmen «Qanat Islamdy qaı nátıjesi úshin elge úlgi etip júrmiz?» degen maqalasyn jarıalaǵan azamat Qanat Islamnyń boks álemindegi jetistikterin azsynyp, moıyndamaıtynyn aıtyp qaldy. Atalmysh maqala Szh.kz portalynda jarıalandy.
«Jýyrda ǵana álem chempıony atanǵan Janat Jaqıanovty, jalpaq tilmen aıtqanda, álemniń vıse-chempıony Beıbit Shúmenovti qazaq jankúıerleri tanı bermeıdi. Óıtkeni, olar elim-jerim dep týra maǵynasynda jylaǵan joq, shetten shekara asyp kelgen joq. Álemge qazaqty boksy arqyly tanytyp júrgen Janat pen Beıbitti emes, Qanatty jas urpaqqa batyr tulǵa etip te kórsetip júrmiz. Iá, jastarǵa úlgi bop júrgenine qýanyshtymyz. Biraq, óskeleń urpaqqa Qanat Islamdy qaı jetistigi úshin, qandaı erligi úshin úlgi (batyr) qylyp júrmiz. Osyny oıladyq pa?» dep bastalǵan maqala Qanattyń jetistikterin synaýmen jalǵasyn tapty. Bar qazaq úlgi tutyp júrgen boksshynyń boks álemindegi ózi kórgen negizgi qatelikterin ret-retimen baıandap berýdi jón kóripti.
Birinshiden, jýrnalıs Qanat Islamnyń boksqa kesh kelgenin synap, jattyqtyrýshysy men promoýteriniń durys tańdalmaǵanyn aıtty. «Qanat Nelson kókesimen jasaǵan kelisimshartynda ne jazylǵany, qandaı kelisim bolǵanyn bilmeımiz, biraq bes jyldan beri áli chempıondyq ataq úshin jekpe-jek ótkizbegeni bizdi qynjyltady» deıdi. Mundaǵy biz degeni maqalaǵa bir ǵana adamnyń qatysy bolmaǵanyn dáleldeıdi, birneshe adamnyń tapsyrysymen jazylǵan dúnıe ekeni aıdan anyq. 5 jyl boıy aýyz toltyryp aıtarlyq tek eki belbeýi bar ekenin aıta kelip, endigi chempıondyq belbeýge shyǵatyn ýaqyty ótip ketti deıdi.
Maqalasyna Golovkınniń esimin qosyp, Gennadıı men Qanatty salystyrý múmkin emes dep te aıtty. Ekeýin salystyryp júrgenderge bylaı dep jaýap beredi: «Gennadıı álemdik deńgeıdegi «big drama show» ótkizip júrse, Qanat halyqtyq deńgeıdegi boks keshin ótkizýmen áýre». Sózinen baıqasaq, Golovkınniń janynda Qanat Islamnyń dárejesi áldeqaıda tómen ekenin meńzep tur.
Jaý jaǵadan alyp jatqan kezde Qanatty qorǵaǵan azamattar tabyldy. Afına olımpıadasynyń chempıony Bahtıar Artaev óz kezeginde eki boksshynyń boks álemindegi orny jaıynda mynadaı pikir bildirdi: «Meniń oıymsha olardy salystyryp sóıleý – arandatýshy, ekeýiniń arasyna ot salýshylardyń isi. Qanat – óte erekshe tulǵa. Qanatty Genamen salystyrýǵa kelmeıdi. Nege? Óıtkeni, Qanattyń elshildigi, Otanǵa degen súıispenshiligi bir tóbe. Qanattyń jan dúnıesi týǵan elim, týǵan jerim dep turady. Bizdiń eshqandaı sportshy osy turǵydan asa almaıdy. Al Genamen nesin salystyrady? Ónerin salystyra ma? Gena urǵan boksshyny Qanat ta uryp qulata alady. Qanat jańadan aıaq alyp kele jatqandyqtan sondaı tanymal emes shyǵar. Biraq bári ýaqyttyń enshisinde».
Budan bólek Asqar Taýdaı myrza Qanatty tóbelerine kóterip, syı-sıapatyn aıamaǵan qazaq jurtshylyǵyna boksshyynyń «naǵyz shynaıy kelbetin» kórsetip, tyryspaq bolǵan. «Sońǵy Robson Assıske qarsy ótken jekpe-jegindegi sózin eske túsireıikshi. Kezdesý sońynda da, elge kep jýrnalıserge bergen suhbatynda da «Qabaǵym jarylǵanda bir sekýnd ishinde elimdi oıladym» deıdi. Shyndyǵyna kelgende ol elin emes, ózin oılady. Óziniń sol kezde jeńilip qalmaýyn, jankúıerlerge masqara bolmaýyn ǵana oılady. Basqa túk oılaǵan joq» deıdi. «Qanatty álem tanýy úshin álemge tanylǵan boksshymen judyryqtasý kerek. Qalǵany bos áńgime».
Iá, syn aıtýǵa árkimniń quqyǵy bar. Bálkim, ózi kórgen dúnıeni jazyp, halyqqa shyndyqty jetkizgisi kelgen bolar, deı turǵanmen istiń mán-jaıyna kóz jetkizbeı, jumsaq oryndyqta otyryp alyp, eli úshin ter tógip júrgen azamatqa til tıgize sóıleý barsha jurtqa unamasy haq. Asqar Taýdaı myrzanyń maqalasyna qatysty jazylǵan pikirler osyǵan dálel. Qarapaıym halyqtan bólek tilshiler, qoǵam belsendileri bul aıyptaýlarǵa kóz jumyp qarap otyra almady. Qamshy aqparattyq agenttiginiń tilshisi Qanat Islamdy dattaǵan maqalaǵa qarsy pikirlerdi jınaqtap, oqyrman nazaryna usynady.
Qanat týraly aıtylǵan synǵa boksshynyń PR-menedjeri Berik Sultan mynadaı toıtarys berdi. Tilshi birinshiden, esimin jasyrǵan adamdy óz-ózine senimsiz dep baǵalady. «Eldiń qamyn oılaıtyn bir ul týsa, Ony qabatyn eki ıt qosa týylady» dep babalar sózimen maqalasyn bastaǵan Berik Sultan synshynyń ózin qamyshynyń astyna aldy.
Eń birinshi kezekte, synshyny kóre almaýshy adamǵa balap, boks áleminen múldem habary joq adamnyń jazǵan sózderine mysqyldap kúledi. Qanattyń jetistikterine kúmán keltirgen Asqar Taýdaıǵa búı dedi. «Qanattyń salmaǵynda álem chempıony boıynsha 1793 boksshy bar. Sol boksshylardyń ishinde Qanat Islam 4 orynda tur. Qanat 1739 boksshyny artqa qaldyryp tur. Bul olarsha jetistik emes pe? Búkilálemdik WBA tujyrymy boıynsha Qanat Islam 4 orynda tur. WBO tujyrymy boıynsha 6 orynda, IBF boıynsha 13 orynda tur. Álemdik reıtıń bul. Álem boksshylarynyń arasynan 4 orynda turýdy jetistik dep eseptemese, onda bilmeımin» dep kúıingen Berik Sultan synshysymaqtyń saýatsyzdyǵyn betke basty.
Sonymen qosa, «álem chempıony atanýǵa kesh qaldy» degen sózine kúıine otyryp, 45 jastan asqanda Álem chempıony bolǵan Hopkınsti esine saldy. 51 jastaǵy boksshylar jekpe-jek ótkizip júrgende Qanat Islam olardyń janynda áldeqaıda jas ekenin aıtty. «Qanat – halyqtyq boksshy» degen sózin de eleýsiz qaldyrmady. Sebebi, ekiniń biri halyq súıiktisine aınala almaıdy. Halyq ta ekiniń birin qurmettep, súıe bermeıdi. Al, «Qabaǵym jarylǵanda br sekýnd ishinde elimdi oıladym» degen sózine qarap, ol elin emes ózin oılady» degen sózin aqylǵa syımaıtyn aıyptaýǵa balady. «Qabaq jarylyp, jekpe-jekti toqtatsa, jeńilis bolady. Al ol rıngke tek Qanat emes, kók tý shyqty, namys shyqty. Qanat jeńilse, kók tý jelbiremeıdi. Qanat sol úshin eldi oıladym degenin bári túsindi. Tek bir top qana uqpaı qalǵan sıaqty» dep sózin bylaı jalǵady: «Nege Qanattyń laqap aty – QAZAQ?! Qanat «Qazaq ultyn álemge tanytý úshin júrmin» - dedi. Sol úshin qazaq. Muny túsinbeıtinder báribir túsinbeıdi. Sebebi ulttyq deńgeıde oılana almaıdy» dep short kesip, sózin túıindedi.
Bul synǵa jýrnalıs Murat Esjan da únsiz qalmady. Oryndyqta otyryp, eshteńeniń mánisine barmaı jatyp «oryndy syn» aıtqan domalaq maqala avtory Qanatty Janat, Beıbittermen salystyrǵanda, eskermeı ketken jaıttardy ózi eskertti:
1.Qanat – eki mıllıard qytaıdyń arasynda júrip, olımpıada joldamasyn jeńip alǵan jalǵyz qazaq.
2.Qanat – jazǵy olımpıada oıyndarynyń qola júldegeri. Basqany qaıdam, qazaq olımpıada júldegerlerin aıyryqsha baǵalaıdy jáne sportshynyń ol jetistigin ońaıshylyqpen umytpaıdy.
3.Qanat – sol alpaýyt Qytaıdyń qolpashyn, London olımpıadasyna barý múmkindigin «Qazaq eliniń azamaty bolý» degen biz úshin asa qadiri joq, biraq ózi úshin baǵa jetpes mártebege aıyrbastap kelgen er.
4.Qanat – kásipqoı bokstan ketpeı turyp-aq, «qazaǵym, elim» dep uran salyp, suhbat berip, arasynda Qytaıdaǵy qazaqty oılap, kóziniń jasyn syǵyp alyp, jastardy ultshyldyqqa úndep júrgen jigit.
«Qanattyń jekpe-jekke degen daıyndyǵy da, kóńil-kúıi de jaqsy. Qanat óte namysqoı jigit. Árqashan Qanat «qazaǵym, elim» dep júredi. Namysqoı jigitter ár ýaqytta jeńiske jetedi . Ol azamattyń rýhy myqty», — deıdi ol Qanat týraly.
Qanat Islamdy qaralaǵan maqalaǵa qatysty áleýmettik jelide Olımpıada oıyndarynyń kúmis júldegeri, Álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Muhtarhan Dildábekov te ún qosty, óz pikirimen bólisti.
«Qanatty synaý úshin aldymen Islamdaı bolyp alsyn jurt» deıdi sportshy. «Qanattyń ár istegen isi eli, jeri úshin istelip jatqanyn aıta kelip, «Eger ataq pen belbeý jáne aqsha kerek bolsa, ol baıaǵyda-aq qol jetkizer edi. «Qanat» degendi estigende kúlli álem qazaq halqy bar ekenin, myqty ekenin dáleldeý úshin osy qıyn joldy ótip jatyr» deıdi Dildábekov.
Iá, qazaqty kóteretin de qazaq, abyroıyn túsiretin de qazaq. Ár ulttyń azamaty birin-biri dattap, synap-minep jatqanda elimiz qalaı órkendemek? Ol azamat ulttyq qundylyqqa nuqsan keltirerlik dúnıege baryp tursa, meıli dersiń. Biraq, «Elim, jerim» dep turǵan el azamatyn ózekten teppeı, odan saıyn rýhyn asqaqtatyp, qoltyǵynan demeý bizdiń mindetimiz emes pe? «Bolar eldiń balasy birin biri batyr deıdi» degen maqaldy qaıtalaýdan jalyqpaımyz. Al ózin Asqar Taýdaı dep ataǵan azamat ózine qoıǵan atqa laıyqty bolyp, shyn máninde "taý tulǵaly" eken dep aıtýǵa bolatyn salmaqty dúnıe týdyrsa degimiz keledi.
Daıyndaǵan: Gúlim JAQAN
