"Qazaq eli - 550 jyl" shyǵarmashylyq báıgesine

Kóteý(áńgime)

Almas esiktiń kózindegi jazýdy qunttap oqydy. İshinde kim bar ekenine, óziniń jańylyspaǵanyna ábden kóz jetkizdi. Sodan keıin sál jasqana, sál kidire biraz turdy da, jótkirinip alyp ishke endi. İshte bıdaı óńdi, dóńgelek júzdi, sarǵysh kelte shashty dáriger kompúterge úńilip, mazasyzdana túsip ábigerlenip jatty. Ol tipti Almastyń sálemin de alǵan joq. Eki aıaǵynyń basyn aıqastyryp ap, ernin tistelep typyrlaı bastady. Almas onyń oıyn oınap otyrǵanyn kózi shalyp qaldy. Sosyn batyl iske kóshti. - Aǵaı, men syrqattanyp qap... - Aldyńnan jarylqasyn. - Jumystan eki kún qalyp qoıyp em... - Onyń maǵan qatysy qansha? - Soǵan anyqtama kerek bop turǵany. - Qandaı anyqtama, - dedi dáriger moınyn da burmastan, súle-sapa. - Anaý... netip... mynaý... Almas óz aldyna kúıbeńdep qaǵaz aqtarystyryp júrgen áıelmen kózi túıisip qap, tutyǵyp qaldy. - Ne anaý, - dedi dáriger qyryn berip, oıyn oınap otyrǵan qalpy. Almas qulaǵyna deıin qyzaryp ketti. Ún qatpaqshy bop edi, ana áıel tý syrtynan kóz tigip, aýzyn baǵyp otyrǵandaı sezildi. - Ne netip, - dedi dáriger sol qalpynan jazbaı, saǵatyna irkes-tirkes eki ret qarap qoıyp. Almas ol ornynan turyp kete me dep qorqa bastady. Eki-aq attap onyń qasyna jetip bardy da, qulaq túbinen sybyrlady. Anaý asqan baıyptylyqpen bas shulǵı tyńdady da: - Pajalysta, - dedi áıeldi nusqap, mine, maman. Almas tipti sasa bastady. Áıelge jalynyshty kózben qarady. - Áı, kórset táteńe. Tátesi-aý, kórshi myna balany kóteý eken dedi. Almas onan saıyn qyzaryp, jaýyryn ortasynan sýyq ter burq etti. Endi anaǵan dármensiz, jalynyshty kózben qarap turdy. Sosyn áıelge taǵy qarady. Bir sát «bolary bolyp, boıaýy sińdi» endi nesine uıalam, shalbarymdy sheship jiberip teris qarap, kózimdi tars jumyp, jalǵyz mınýt shydasam bári bitpes pe, jalǵyz mınýt dep oılady ishinen. Sóıter edi eger ana áıel qolyna basyna maqta qystyrylǵan qysqyshyn alyp, kele ǵoı baýyrym, saspa, meniń de sen sıaqty baýyrym bar, qolym jeńil. Kel deımin. Kel dep ózine jaqyndaǵanda. Al anaý óıtpedi. Kerisinshe, áı, qoıshy eı, men bilmeımin, aıtady eken ǵoı! Óziń tekser. Osy kúnge sheıin baıymnyń da bóksesin kórmeppin dep saq-saq kúlip, qaıqań-qaıqań etip bólmeni keze jóneldi. Kezgende de, tipti kólge qaraı júgirgen úı qazy qusap, keýdesinen joǵarǵy jaǵy eki jaqqa qısańdap ketti. Almas bir mezet ózin shaqyrýsyz kelgen qonaqtaı jaısyz sezindi. Analar tipti qastarynda adam tur eken degen joq. Bireýi kompúter oınaýdan, endi biri keńseniń ony-muny sharýalarynan qoldary bosamady. Týra stýdentter jataqhanasynda oqys ettiń ústinen túsip, ne shyǵyp kete almaı ne analar «kel et je» dep shaqyrmaı, kúıeli aǵashtaı soraıyp qana turyp qalǵan ash qursaq stýdent qusap jutqynyp qoıyp, ishi aýyrǵan baladaı túri buzylyp, jan-jaǵyna jaltaqtap qoıyp tura berdi. Sosyn jalynyshqa toly, byrjıǵan júzin áıelge burdy. Ol bolsa áı, maǵan nesine qaraısyń? Dáriger myna kisi. Men eden jýýshymyn dedi. Almastyń qapelimde aýzyna sóz túspeı qaldy. Ne jylaryn, ne ashýlanaryn bilmedi. Sanasynda «sonda men qaıdaǵy bir eden jýýshy áıelge bóksemdi kórsete jazdaǵanym ba, meniń abyroıym mynalarǵa oıynshyq pa?» , – degen saýal turdy. Sál ashýlanǵandaı boldy da, osynyń ózine ishinen shúkirshilik aıtty. Sóıtti de dárigerge jaqyndaı túsip, - Eńbegińizdi jemeımin. Bir japyraq qaǵaz ǵoı dedi sybyrlaı túsip. Dárigerdiń júzi jaınap sala berdi. Ana áıeldi syrtqa shyǵaryp jiberdi de, shıraq qımyldap ornynan turdy. Tipti Almas shalbaryn sheshken kezde de, eńkeıgen kezde de, bolbyraǵan sap-sary, dıirmendeı bóksesin jaryqqa tosqan kezde de, oǵan kómektesip jiberdi. Osy qurǵyr bókseni teksergen kezde, tipti kóz dárigerine uqsap ketken edi. Ary qarady, beri qarady. Quny qalǵandaı-aq úńildi. İshine temir tyǵyp, ary-beri qozǵaltyp kórdi de, qatty úmitsizdendi. Tipti tútigip ketti. Jaq júni úrpıip, erni qısaıa qaldy. - Saǵan anyqtama joq. Bókseń qurǵaq. Qurǵaq bóksege anyqtama bergendi qaı atańnan kórip ediń dedi óktem únmen. Sóıtti de jańa kórgendeı-aq, bir dárilerge bar zeıinin aýdaryp, tuqyraıǵan qalpy, qabaǵy túıilip úńildi de qoıdy. Almas shalbaryn túımelegende de, belbeýin býynǵanda da, kómektespedi. Sóılespedi. It pe, kisi me dep te qaraǵan da joq. Almas sál oılanyp turdy da, shyǵyp ketti. Ertesi kúni Almas osy arada taǵy paıda bola ketti. Dáriger bireýlermen dańǵyrlasyp sóılesip otyr eken. Óte kóńildi bolsa kerek, kúlkiden ezýi jıylmaı otyr eken. Almasty kóre sala kúlkisin sap tyıdy. Beıne jaýyna jolyqqandaı túnerdi. Aýzyn qolymen basyp jótkirinip aldy da, siz kim bolasyz dedi asa mańǵaz pishinde. Almas kelgen sebebin taǵy bir márte aıtty. Jáne óziniń qur alaqan kelmegenin eptep bildirýge tyrysty. - Kel beri, - dedi dáriger qolymen ıshara jasap. Almas oǵan jaqyndady. Anaý adam qosh aıtysyp shyǵyp ketti. Keshegideı emes, Almastyń eti úırenip qalypty. Noqtaǵa basyn tosqan ıakı aýyzdyqty ózi-aq qarsh etkizgen momyn jylqydaı, bóksesin ananyń aldyna tosty. Anaý bolsa sol bóksege eńkeıe túsip, kózi jaryq etti. - İshinde aqsha ma birdeńe tur, - dedi dirildegen daýyspen, tolqyǵanyn jasyra almaı. - Ol endi seniki, - dedi Almas. - Meniki deısiz be? - dedi anaý kishpeıildik baıqatyp. Uıat bolǵan joq pa? - Ala ǵoı, - dedi Almas taǵy da. - Raqmet. Sóıtti de shıyrshyqtalǵan kók qaǵazdy asqan sheberlikpen sýyryp alyp, halatynyń jan qaltasyna súńgite qoıdy. Almas shalbaryn kóterip, belbeýin túımelegen kezde, bar iltıpatpen, asqan meıirimdiligin tóge otyryp kómektesip jiberdi. Sóıtip jatyp Almastyń aty-jónin surap úlgirdi. Sosyn sýyrmasynan qattaýly bir býma qaǵazdy alyp shyqty da, ishinen bireýin sýyryp aldy. Sol sýyryp alǵan qaǵazǵa tek qana Almastyń atyn qondyra ǵoıdy. Óıtetin sebebi basqa málimetter aldyn ala toltyrylyp qoıylǵan eken. Tipti mór de basylyp, qol da qoıylypty. Ony ózi Almasqa maqtanyp aıtyp ta tastady. Buǵan Almas jatyp kep tańdaı qaqty. Ekeýi ne dáýir til tabysyp qaldy. Tipti Almasqa raqmet aıtqanyn da ózi baıqamaı qaldy. - Joǵa, raqmet aıtýǵa tıisti menmin, - dedi Almas báıek bolyp. Sóıtip qoshtasyp shyǵyp bara jatty. - Aǵa, kep turyńyz, - dedi dáriger onyń artynan. Osy sózdi ol bar yqylasymen aıtqan edi.

Kishi ǵylymı qyzmetker

(Áńgime)

Ol uıqysynan oıanǵanda tumandanǵan aspan, jerge aq mamyq qar búrkip turǵan. Tań namazynyń azany áli shaqyrylmaǵan-tuǵyn. Basyn kótermekke umtylyp edi, jeti jasar qyzy moınyna orala ketti.

-Áke, ketpeshi, - dedi búldirshin.

- Janym, men jumysqa baram, - dedi áke.

-Ketpe, áke, - dedi ol taǵy da, yp-ystyq alaqanymen ákesiniń moınyn, betin sıpalap, men seni saǵynam ǵoı! Búldirshinniń táp-tátti demi, ystyq alaqany ony maýjyratyp bara jatty. Men búgin kóp aqsha alam, - dedi kenet ol qyzyna. Saǵan ne ákeleıin.

-Baıyımyz ba onda, - dedi búldirshin uıqyly-oıaý.

-Anashym, biz baıyıtyn boldyq, - dedi basyn kóterip.

-Maǵan plasalın kerek áke, týra Perızattykindeı. Saǵan mashına jasap berem. Sý jańa appaq mashına. Sonymen jumysqa barasyń. Aıaǵyń tońbaıtyn bolady. Beliń de aýyrmaıdy, áke. Ákesi myrs etti.

-Ákelem, sý jańa sýmka ákelem taǵy, - dedi áke júzi jaınap.

-Alaqaı, - dedi búldirshin. Sosyn uıyqtap ketti.

Olar bir bólme lashyqta turatyn. Áıeli ortaǵa kishkentaı jer stol qoıdy. Stoldyń ústine bir sháýgim, ishine qara sháı quıylǵan eki kese, bir bólke nan, qant sosyn barmaqtaı sary maı salynǵan alaqandaı tárelke qoıyldy. Ol álgi barmaqtaı sary maıdy nan tilimine eppen jaqty da, ústine qant seýip, asyqpaı dámin ala shaınap, qara sháıdi soraptap ishe bastady. Sóıte otyryp tórdegi jalǵyz tósekte  pysyldap uıyqtap jatqan qyzyna súısine qarady (ózderi kóbinese matyras tósep jerde uıyqtaıtyn). Aýzy murnynan shyǵa ár-ár jerde uılyǵyp jatqan kıim-keshekke, burysh-buryshta, ishine tyrsıta zat toltyrylǵan Qytaıdyń ala dorbasyna kózi túse ketip, kóńili qulazı qaldy. Týra qol sozym jerde ǵana gúrildep janyp jatqan peshtiń qasyndaǵy jańqalar men bir shelek kómir, tegene men quman onyń kózine tym sóleket kórindi. Tek sol peshten shyqqan  jylý ǵana, sál de bolsa onyń júregine shýaq syılaǵandaı.

Osy bir quıryq aınalmaıtyn lashyqta qalaı ómir súrip jatqanyna ol tań qaldy. Tipti sengisi kelmedi. Qudaıdyń qutty kúni osy bir qýyqtaı lashyqta ómir súretin, máńgi baqı retke kelmeıtin, osy bir qýyqtaı lashyqty jınastyrýmen kúni ótetin áıeline jany ashydy. Jubatqysy keldi.

-Men saǵan buıyrsa kúmis alqa ap berem, - dedi áıeline. Men tipti kórip te qoıdym. On myńǵa saǵan kúmis alqa ap berem. Sosyn on myńnan ekeýmiz eki jyly aıaq kıim alyp kıemiz. Aıaq kıimdi de kórip qoıdym. Qalǵan on myńnyń bes myńyna qyzymyzǵa plasalın, sýmka, dápter-qaryndash ap beremiz. Sońǵy bes myńǵa un, suıyq maı, kúndelik tamaqqa qajet kartop, sábiz alamyz. Sóıtip aılyqqa jetip qalarmyz, - dedi. Áıeli:

-Demek, merekelik syıaqy alasyń ǵoı!

-Iá, qyryq myń aqsha tıeıin dep tur! Aılyqtan syrt. Sen ylǵı aılyq jetpeıdi deýshi eń. Al osy aı jetedi.

-Bárin qoıa turyp kómir alaıyqshy, - dedi áıeli. Ómir boıy qys aıaǵy shelek kóterip, elden kómir suraımyz da júremiz. Kómir alaıyq.

-Kóremiz dedi ol shyǵyp bara jatyp.

Bildeı bir ǵylymı mekemeniń ataǵy dardaı kishi ǵylymı qyzmetkeri úıinen, mine, osylaı jolǵa shyqty. Osy shaq áppaq qarlar jer júzin qymtap úlgirgenimen qoımaı, tolassyz qapalaqtap turǵan. Ol sýyt júrispen jaıaý tartyp keledi. Jer júzin áli de qarańǵylyq basqan. Onyń oıy - ortalyqqa jetip ap, ary qaraı Almaty baǵytyndaǵy avtobýsqa otyrý. Degenmen qozy kósh jerge jaıaý júrýge týra keletin. Ol qalyń qardy ombylaı basyp, súrine jazdap tartyp kele jatty. Kenet Keıqaýys bolyp án salǵysy keldi. Qystyń ala kóleńke tańynda, japadan-jalǵyz kele jatqan ol syzyltyp án saldy. Týra Keıqýat aıtatyn «Elim meniń ańsaǵan, tas buǵaýdan sharshaǵan» dep keletin áneý bir ándi bar daýysymen shyrqady. «Jasaı ber elim-aaaaı» degen jerine kelgende sháńkildek daýysy quddy tasqa qamalǵan eshkiniń daýysyndaı aıanyshty shyqty. Degenmen ózine unady. Keıqýattan kem aıtpaımyn dep túıdi ishteı. Qalaǵa jetip, taǵy bir kólik aýystyryp júrip jumys ornyna da keldi. Esik aldynan eńgezerdeı bop ǵylym doktory, aǵa ǵylymı qyzmetker Sháıhan hanym kezige ketti.

-Áı, Aıbol myna júrisiń ne, - dedi. Qarsy aldynan shýbysynyń etegi qar sypyra entigip jetken ol. Kele jatqan komısıa anaý. Seniń júrisiń mynaý. Hattama bolsa toltyrylǵan joq. Erte kel degenim qaıda.

-Apaı, - dedi ol záresi qalmaı. Qar degen dizeden keledi. Kólikter jyljymaıdy. Áreń jettim.

-Altyda shyqpadyń ba úıińnen. Jap-jas bolyp alyp ne degen uıqy.

-Beste shyqtym apaı, óte alysta turam. Úsh saǵatta áreń jettim. Joldyń bári jabyq.

-Ne deıdi, oıbaı? Sendim al. Tez kir de qaǵazdardy daıynda. Men kelgenshe bitirip qoıatyn bol, - dedi de, adymyn áreń ala qıralańdap kete bardy.

Ol ústi-basynyń, shapkisiniń qaryn qaǵyp bop ishke endi. Ón-boıyn jyp-jyly aýa balqytyp ala jóneldi. Eriksiz betin sıpap kórip edi, aıazda qalǵan baýyrdaı alaqanyn qarydy. Teńsele basyp joǵary kóterildi. Sýyqtan áreń ıkimge keletin saýsaqtarymen kiltin áreń taýyp, esiktiń qulpyn áreń burady. Syrt kıimin sheshe sala stolyna otyrdy. Kábınettiń jyly aýasyna boıy birden úırene qoımady. Bashpaılary shymyrlap, erinderi tyrtysyp, saýsaqtary ashı bastady. Bir shyny shaı ishkisi kelip edi. Júregi daýalamady. Qysqa ýaqyt qýyryp jep barady. Kompúterge tesilip, qaǵaz aqtarýǵa kiristi.

Osy sát esik oqys tars etip ashyldy da, uzyntura bireýdiń tóbesi kórindi. Bul ıt basyna tógiletin ǵylym doktorlarynyń biri, mekemeniń bas ǵylymı qyzmetkeri Turaǵaldy bolatyn. Ol únemi shıraq qımyldaıtyn. Sýyt júretin. Entigip kirip, entigip shyǵatyn. Jaý qýyp kele jatqandaı shapqylaıtyn. Bar joǵy bilinbeıtin. «Aıtpa» deıtin. Dárethanaǵa bara jatsa da, túski asqa bara jatsa da, túgesilip bolmaıtyn, dırektormen bolatyn jeke kezdesýge bara jatsa da,  saýsaǵyn shoshaıtyp «aıtpa, meni suraǵandarǵa bilmedim de» - deıtin.

Ol general kórgen soldattaı ornynan atyp turdy. Turaǵaldy bolsa, onyń aldynan kóz ilestirmes jyldamdyqpen lypyldap ótip bara jatyp sháı quıshy dedi.

Ol ornynan turyp shkafty ashyp, ydys aıaqqa qol soza berip tanaýyn basty (osyndaǵy hatshy qyz asqan jalqaý ári bylapyt bolatyn). Shkaftan sasyǵan tamaqtyń múńkigen ıisi burq etken edi. Tarelkalardyń betine sarǵaıǵan tamaq qaldyqtary qaıqıyp-qaıqıyp, tastaı qatyp jabysyp alypty. Keı jerleri teńbildene kógerip tur. Bakaldardyń ishinde qurysyp qurǵaı bastaǵan samalar men kóreń tartqan sarqyndar asa jırkenishti edi. Óıtkeni sol sarqyndardyń betine kók kórpesheler paıda bola bastaǵan. Ol ishteı qatty keıise de, syr bildirmeı lezde ydys-aıaqty jýyp keldi. Turaǵaldyǵa shaı quıdy. Turaǵaldy bolsa kózildirigin murnynyń ushyna ilip ap, kompúterge tesildi de otyrdy. Sál únsizdikten keıin ol til qatty.

-Sen baryp «Damyǵan el» gazetinen on bes tal alyp kelshi, - dedi saýsaqtaryn sanamalap, ózinshe bir eseptiń baıybyna jetken adamdaı qabaqtary túıile, oǵan usaq qaǵaz aqshalar usynyp jatyp. Maqalam shyǵypty, biraq tis jaryp eshkimge aıtýshy bolma ishińde bolsyn dedi. Ol dúńgirshekterdiń áli ashylmaǵanyn bile tursa da, sózge kelmesten syrtqa umtyldy. Syrtta aqshaqarlar teńsele bılep baıaý qapalaqtap tur. Ol tóńirekti tynbaı tórt aınalyp shyǵyp aqyr aıtqan gazetin taýyp keldi. Sosyn qytaıdyń saraı átekterinshe aıaǵyn eppen basyp gazet pen asqan temir teńgelerdi onyń aldyna qoıyp jatty. Turaǵaldy bolsa kózildiriginiń ústinen gazetke sosyn teńgelerge suqtana qarap:

-Aqsha artyldy ma? Áı, taǵy bireýin ala salmadyń ba? Taǵy bireýin satyp al dedi.

Osy sát Sháıhan da ishke oralǵan edi.  «Tys», - dedi Turaǵaldy, suq saýsaǵyn ernine tıgizip. Sháıhandy nusqap. «Bildirme», - dedi.

Ol endi basyn ızep-ızep qoıyp, tońqańdap syrtqa qaıta ushyp bara jatty. Eki ókpesin qolyna ala dúńgirshekke dereý jetip, jalǵyz gazetti ala sala qaıtyp oraldy. Týra habarlandyrý tekshesiniń qasynda ony Turaǵaldy tyqyrshı kútip tur eken. «Beri kel», - dedi. Báseń daýyspen qolyn bulǵaı. Anaý eki-aq attap jetip bardy. Qolyndaǵy gazetti usyna berip edi, munda ilip qoı dedi. Syrtyn berip jan-jaǵyna jaltaqtaı qarap. Maǵan berme munda il dedi. Men ketken soń il. Sosyn myna gazetterdiń barlyǵyn árbir bólim meńgerýshileriniń aldyna bildirtpeı qoıyp shyq dedi. Osyny aıtty da bóksesin artyna, qarnyn aldyna tastap, óz kábınetine qaraı aıańdap bara jatty.

Ol buıryqty bujytpaı oryndaǵany sonshalyq - tipti shıyn shyǵarmaı, ym-jymyn bildirtpeı istedi. Sosyn bólimine qaraı aıaǵyn súırete basyp bara jatyr edi. Aldynan hatshy qyz shyǵyp oǵan ózin Sháıhan apaıynyń izdep jatqanyn, qabaǵynyń tym qatýly ekenin  jetkizdi. Osy sát onyń júrisi ózgerip ketti.  Jáı aıań emes, shıpaq júriske basty.

 Ol kábınetke kirgende  Sháıhan apaı oǵan susty da, úmitsiz kózben tesile qarady. Aldyna shaqyryp aldy da, hattamanyń daıyn, daıyn emestigin surady. Áli daıyn emestigin estigende qatty keıidi. Ony aýyr sózdermen kináláı bastady. Ol bolsa beıne tósekke jiberip qoıyp, kinásin moıyndaǵan jas baladaı, basyn tómen salyp, tershigen murnyn tartyp-tartyp qoıyp, kózin bir núkteden almaı tura berdi. Ol onyń uzaqtan bergi qorǵaný tásili edi. Birdeńe dep aqtalaıyn dese, aldynda Turaǵaldy otyr. Oǵan jala japqan bolyp qalady. Aqyryn kóziniń qıyǵyn salyp edi. Ol eshteńe bilmeıtin, eshteńe sezbegen, eshkimdi tanymaıtyn  adamdaı tuqyraıyp alyp birdeńesin súıkektetip jatyr. Arada shaı qaınatymdaı ótkesin Sháıhan apaı jaǵy taldy ma, joq, mynaýyńnan eshteńe shyqpaıdy dedi me? Turaǵaldyǵa buryldy. Oǵan kóńildi júzben jymıyp:

-Maqalań shyǵypty qutty bolsyn, - dedi. Anaý bolsa:

-Raqmet, - dedi.

-Myqtysyń, á!?

-Ózimde bilmeımin. Men ózim ańǵal, momyn adammyn. Aınalamda tipti ne bolyp jatqanyn da keıde bilmeı qalam. Meniń maqalam shyǵypty. Bilmeı qala jazdadym. Ágárákı qudaıǵa qaraǵan bireý stolyma ákep salyp qoımaǵanda... Sonda bir-aq bildim, bireý sýyrmama ákep salyp qoıypty, kim eken, á? Qaıta jastar osyndaıdy bilip, izdep, zerttep júrýi kerek qoı. Bireý-mireýdiń sýyrmama gazet salyp jatqanyn kórmediń be, balam, – dep, endi ol Aıbolǵa jabysa ketti.

-Kózderiń ótkir kóredi ǵoı! Qyraǵy ǵoı! Eshteńe baıqamadyń ba? – dedi. Aıbol basyn shaıqady. Esesine jaýapty Sháıhan apaı qaıtardy.

-Bular biledi deımisiń? Neni biledi bular. Biz kezinde ustazdarymyzdyń basynan qus ushyrmaýshy ek. Qus túgil, shybyn ushyrmaıtynbyz. Jatsa - jastyq, otyrsa - tósek bolatynbyz. Bulardyń júrisi mynaý, otyrsań - opaq, tursań - sopaq bop júrgen dedi. Sosyn taǵy Turaǵaldyǵa buryldy.

-Meniń aldyma da bireý gazet qoıyp qoıypty. Sodan oqydym dedi. Anaý bolsa, sóıtedi, ylǵı sóıtedi dep keńk-keńk kúldi.

-Dárihanaǵa lyp etip baryp, kelshi, - dedi Shaıhan apaı oǵan. Sabyrly da báseń únmen. Qanym órlep ketti-aý deımin. Basym aýyryp turǵany. Búıte berseńder ustazdaryńdy óltirip tynasyńdar ǵoı! Sosyn senderdi kim súıreıdi. Qamdaryńdy kim oılaıdy dedi aıanyshpen yńyrana sóılep. Oǵan dáriniń shiritkisimen qosa aqsha ustatyp jatyp. Aıbol bolsa myna qamqorsı aıtylǵan jyly sózge ne dáýir jelpinip, kóńildenip qaldy. Kózdi ashyp-jumǵansha dárini alyp jetip keldi.

– Oıb... oıboı... sýdy umytyppyn ǵoı! Maǵan endi dári ishetin sý ákep bershi dúkennnen, - dedi.

Aıbol sál kidirip turyp qaldy. Kózi bosaǵa jaqta turǵan tók sháýgimge, sol sháýgimniń qasynda aýzy saǵyzdan bosamaı otyrǵan hatshy qyzǵa tústi. Ony, shynymen de, jek kórip qaldy. Atyp turyp nege sý quıyp bermeıdi eken dep oılady ishteı. Jáne ózi sony istegisi keldi. Eger apaıy buıyrsa solaı isteıtin de edi. Biraq jumsamady. Qaınaqsý bolmaı ma dep suraýǵa oqtalyp edi. Apaıynyń suraýly kózben túnere qarap otyrǵanyn kórip jym boldy.

Táıiri bul da qıyn is bop pa dep oılady ishteı. Baryp júrgen dúken ǵoı! Aıaǵym synyp qalmas. Qaıta jaıaý júrgen paıdaly emes pe? - dep, óz-ózin jubatty.

Bul joly dúkenge tipti de tez baryp keldi.

-Mynaýyń gazdy sý ǵoı, - dedi Shaıhan apaı, tańyrqap. Meniń dári ishetinimdi bilmeıtin be ediń? Tasbaqanykine uqsastaý moıny alǵa eki eli sozylyp ketken edi. Jelkesin, eki betin ǵana japqan erkeshke bitken shashy dir ete túsken.

-...

-Sen jas ǵalymsyń. Ǵalym basyńmen gazdy sýmen dári ishýge bolmaıtynyn oılamadyń ba? Deniń saý ma ózińniń?

Deniń saý ma degen sózdi ol unatpaı qaldy. Ásirese asqar taýǵa balap júrgen ustazynan, onyń sózdik qorynda joq turpaıy sózdi estigenine qatty qynjyldy.

Shaıhan apaı endi Turaǵaldyǵa qarady. Myna balany jumysqa alǵanda baıqamadyń ba? Gazdy sýmen dári ishýge bolmaıtynyn bilmeıtin adamnyń bolashaǵynan erteń qalaı úmit kútýge bolady. Mundaı adamnan qaıbir jetisken ǵalym shyǵady deısiń dedi. Osy tusta Aıboldyń júregi dúrsildeı bastady.

Turaǵaldy hatshy qyzǵa qarap, qalamynyń ushymen nuqı sóılep:

-Mekememizde gazdy sýmen dári ishýge bolmaıtynyn bilmeıtin jas ǵalymdar bar dep túrtip qoı dedi. Osyny aıtty da áýelgi qalpyna kóship, jazýyna kiristi. Hatshy bolsa kampúterge áp-sátte terip úlgirdi. Muny kórip Aıboldyń júregi tipti de atqalaqtaı bastady.

Ol qaıtadan syrtqa umtyldy. Óziniń dúkenge neshinshi ret bara jatqanyn esine túsire almady. Baltyrdan jaýǵan qar adymyn ashtyrmaıdy. Osyǵan zasy keldi. Aıaǵy dymdanyp, bashpaılary tońa bastady. Tabanyn sýyq qaryp barady. Terlep ketti. Shapkisin sheship mańdaıynyń terin súrtti. Aryqtan attaı berip, dizesinen joǵary qarǵa batty da qaldy. Aryqtyń sheti dep topshylaǵan jeri aryqtyń sheti emes, dál ortasy eken. Sazǵa batqan qarasan kelgirdeı bolmasa qaqpan qapqan aıýdaı desek te bolar, bir ornynda julqynyp  biraz álektendi. Kóshe boıynda ketip bara jatqan eki-úsh qyz ishek-silesi qatyp, kúlip bara jatty. Namysqa tyrtysyp, bar qaıratyn boıyna jınap julqyndy. Abyroı bolǵanda erbeńdep jatqan oń qoly jaqtaýtasqa iline ketip, sodan ustap áýpirimdep áreń shyqty.

Qatty jabyrqady. Jylap jiberýge shaq qaldy. Kózi jasaýraı bastaǵan. Qarsy aldynda tanys kózder kele jatty. Solardan jasqandy. Jasaýraǵan janaryn kórsetpeýge tyrysyp, shalbarynyń balaǵyndaǵy qardy qaqqan bolyp, eńkeńdep óte shyqty. Jańa aryqqa batqanda óz betimen jumystan ketýdi oılaǵan. Endi ol oıynan dereý aınydy. Sebebi sol bir azǵantaı syıaqy kóz aldyna elesteı bastaǵan.

Bir qansha dúkendi aralady. Gazsyz sý tapty. Ol jyly sý surady. Dúkenshiler sál jaqtyrmaı jaýap qaıtardy. Qystyń kúni jyly sý bolmaıtynyn sógispen jetkizdi. Bul bolsa sál jylmysh sý kerek ekenin. Kerek deseń, qan jyly sý izdep turmaǵanyn, múmkin bolsa muzdatqyshqa salynbaǵan sý berýlerin sypaıylap aıtty. Satýshylar sýdyń bári qystyń kúni muzdatqyshqa salynatynyn, biraq toqqa qosylmaıtynyn aıtyp aqtaldy. Kerek qylǵan adamnyń muzdatqyshtan ózi baryp alý kerektigin eskertti. Ol salǵylasyp turmady. Eń jyly dep tapqan sýdy alyp taıyp turdy.

Kábınetke kirgende Shaıhan apaıy ony tyqyrshı kútip otyr eken.

-Oń qolyńmen ber, - dedi, sýdy usynar usynbas buryn. Ol sý ustaǵan oń qolyn soza berip edi. Qaqpaǵyn ashyp berseńshi, - dedi. Men áıel adammyn ǵoı! Ol qaqpaǵyn ashyp stakanǵa endi quıa berip edi, qolyń taza ma? Jýyp pa ediń, - dedi. Ol basyn ızedi. Stakandaǵy sýdy aýzyna aparyp, dámin tatyp kórdi de:

-Mynaýyń muzdaı ǵoı, - dedi. Anaý qapelimde tótep bere almady. Sazaryp turyp qaldy.

-Men saǵan renjidim. Sen maǵan muzdaı sý ákep otyrsyń. Ózińniń ustazyńa muzdaı sý ákep otyrsyń. Men seni aparyp baqshama jumysqa salǵam joq. Bar joǵy sýǵa jumsadym. Tek bir urttam sýǵa. Onsyz da búgin jaısyzdanyp otyrmyn. Tumaýratatyn túrim bar. Al seniń mıyńa ol kirip te shyqpaıdy. Ózim álsiz, aýrýshań adammyn. Nemene murnyń pysyldaıdy ǵoı? Aýyryp júrgen joqsyń ba? Meniń ımýnıtetim tómen ǵoı. Óte tómen. Sen tumaýyńdy juqtyrmaqsyń? Maǵan jaqyndap apsyń. Alys tur. Ornyńa baryp otyr dedi. Esik jaqty nusqap. Sosyn stakandaǵy sýyn aldyndaǵy gúlge selqos quıa saldy.

Aıbol sheginshektep otyryp, óz ornyna bardy. Endi onymen eshkimniń sharýasy bolmady. Tek bótelkedegi sýdy juptaǵan eki alaqanynyń arasyna salyp alyp, baıaý sıpalap, jylytqan bolyp otyra berdi. Hatshy qyzdyń úshkireıgen murnymen ózine álsin-áli syǵalaı qarap otyrǵanyn sol jaq betimen sezdi.

 Túski asqa deıin ol álde neshe ret jumsaldy. Turaǵaldy ony ortalyq kitaphanaǵa, kitapty kóshirmeden ótkizýge jumsady. Tıyn bergen joq (Turaǵaldy ony kollektıvtiń jumysy dep qaraıtyn sıaqty). Oǵan óziniń túski asqa samsa alyp jeýge saqtaǵan azǵantaı aqshasyn berip edi, jetpeı qaldy. Sosyn áıeliniń jolyńa dep, únemdep kelgen tıynyn qosty. Býhgalter dırektorǵa ystyq shóshire alyp kelýge qolyna ydys berip, dámhanaǵa jumsady. Dırektordyń orynbasary «ultaraǵymdy túnde jáıip qoıyp em, tas esimnen shyǵyp salmaı ketippin» dep júz teńge berip dúkenge jumsady. Al kitaphanashy qyz bólimsheden shkaf alyp kelýge jumsady. Esik qaqpastan kirip keldi de, Turaǵaldyǵa beıne kórshisinen maıysqan qasyq, syry ushqan tegesh nemese aljyǵan mysyq suraǵandaı-aq, aǵaı, Aıboldy maǵan berip turyńyzshy, - dedi. Ádette kórshiler bir–birinen maıysqan qasyǵyńyzdy nemese syry ushqan tegeshińizdi on mınýtqa álde jarty saǵatqa berip turyńyzshy dep suraıtyn. Bolmasa «qudaıy kórshim-aý! Kórshi aqysy táńir aqysy degen ǵoı! Erteń qudalar kelmekshi edi. Qyrsyqqanda úıge tyshqan qaptap ketkeni. Aıyp etpeseńiz aljyǵan mysyǵyńyzdy tek bir túnge bere turasyz ba? Ólse tóleımin» deýshi edi. Al ol qyz óıtpedi. Jáı ǵana qasqaıyp turyp,

-Aıboldy berip turyńyzshy, - dedi. Al Turaǵaldy bolsa, al biraq ózimizge ákep berýdi umytpa dedi mysqyldap. Oǵan barlyǵy tyrqyldap turyp kúldi. Aıbol osy jerde ǵana jalǵyz-aq aýyz, mende adammyn ǵoı dedi.

Ol hatshy qyzǵa erip kitaphanaǵa kirgende ózi sıaqty ár bólimniń kishi ǵylymı qyzmetkerleri jınalyp qalǵan eken. Solarmen birge baspadan kelgen álde neshe myńdaǵan kitaptardy, tirsegi dirildeı júrip, ústińgi qabatqa tasydy. Osy jerde ol óziniń densaýlyǵynyń syr bere bastaǵanyn sezdi. Jáshik toly zildeı kitapty kóterip satydan órlegende búıregi shaqqylap, beli qaqsaı bastady. Alǵashqy kezder demalmaıtyn, keıin bir ret, sosyn eki ret demalatyn bolǵan. Bul joly úsh ret demalmasqa amaly qalmady. Sóıtip júrip kitapty bitirdi. Ózi de ábden qaljyrady.

Sońynda ony qara qurym jastardyń arasynan kadr bóliminiń meńgerýshisi shaqyryp aldy. Sóıtti de qasyna jasy elýdi eńsergenmen eshbir kitaby shyqpaǵan, qorǵap úlgire almaǵan, ushan-teńiz bilimi bolǵanymen, tyrnaqtyń qıqymyndaı ǵylymı ataǵy joq, eshbir jınalysta jyltyrap otyrmaǵan, shetel tur ǵoı, sidik shaptyrym Qapshaǵaıǵa da is saparǵa jiberilip kórmegen, sońǵy on jyl boıy mekemeniń tıtimdeı syılyq aqshasyn qanjyǵalaı almaı mysy ábden quryǵan Ultanqul degen ne jas ǵalym, ne kári ǵalym ekenin ózi de bilmeıtin bireýdi  qosyp berip bólimsheden shkaf ákelýge jumsaı qoıdy.

-Ushyp baryp alyp kelińdershi, - dedi buıyra sóılep.

 Eki dos onyń qandaı shkaf ekenin sezdi. Osydan bir kún buryn ózderi tasyǵan jıhazdyń ishinen qalaısha eken, oryn bola tura mashınaǵa syımaı qalǵan shkafty kóterýge bara jatqanyn bildi (negizi, sharýashylyq bóliminiń meńgerýshisi, óte qyńyr ıt minezine basyp bul shkafty, mashınada oryn bolsa da, ádeıilep qaltyrǵan bolatyn. Sondaı-aq nege qaltyrǵanyn ózi de bilmeı dal bop júrgen. Bul mekeme osyndaı esi aýysqan adamdarǵa toly bolatyn ).

Olar bólimshege kelgende sharýashylyq  bóliminiń meńgerýshisi Daǵarbek ekeýin ádireń-ádireń etip qarsy aldy. Ádettegideı aýzynan araqtyń ıisi múńkip turǵan. Qyrsyqqanda shkaf bulyń-bushpaǵy taýsylyp bolmaıtyn, ıreleńdegen jer asty qoımasynda edi. Qoıma óte jırkenishti-tuǵyn. Qudaıdyń qutty kúni kók sasyp turatyn. Jaryq tolyq túspegendikten kirgen adamdar sózsiz betonǵa mańdaıyn uryp alatyn bolmasa betine órmekshiniń toryn japsyryp alatyn. Qoıshy áıteýir, bir kirgen adam da, eki kirgen adam da, tipti úsh kirgen adamda, sózsiz kıimin aýystyrýǵa týra keletin. Kez kelgen zatty ustap qalsań boldy, ókpeńmen shań qaýyp qaqalatynsyń. Aýyldaǵy qaıyn atańnyń arbasyna bir dońǵalaq kerek bolsa nemese naǵashy apańnyń kózildiriginiń bir áınegi túsip qalsa bolmasa jezdeńniń  bátińkesiniń syńary joǵalyp qalsa, oń jaq ıakı sol jaq syńary bolsa da,  osy jerden tabylatyn. Kerek qylǵandar mynaý sharýashylyq bóliminiń meńgerýshisimen dámhanaǵa barmaı-aq, osy jer asty qoımasynyń kez kelgen buryshynda eki romka ishse máselesi sheshiletin. Qalaǵan zatyńdy alyp kete beretinsiń. Meńgerýshi degen aty bolmasa, sharýashylyq bóliminde jalǵyz ózi isteıtin. Dese de kishi ǵylymı qyzmetkerlerdi, áýeli deseń ózinen on jas úlken Ultanquldy ońdy-soldy jumsaýǵa ózin quqylymyn dep esepteıtin kók soqqan esýastyń ózi edi. Onyń negizgi kinási zamanynan seksen eki jyl keıin týylǵandyǵy bolatyn (seksen eki jyl buryn qanshalyqty nadan, qanshalyqty topas bolǵan saıyn tasyń órge domalaıtyn sholaq belsendilerdiń zamany-tuǵyn). Óıtkeni osydan seksen eki jyl buryn, saýattyń adamǵa eshqandaı keregi joq-tuǵyn.

Sóıtip, eki dos Daǵarbektiń zildi-zildi buıryǵynyń astynda kózderine qum quıylyp, bir buryshqa keptelip qap, endi bir buryshqa tóbesin nemese dizesin soǵyp, kezek-kezek jyǵylyp júrip jaryq dúnıege shyqty.

Osylaısha eki dos shamamen bir shaqyrymnan asatyn mekemege tabyttaı aýyr shkafty kóterip ilbip bara jatty. Aıbol óziniń aldynda shkaftyń bir basyn kóterip pys-pys etip, búksheńdep bara jatqan  Ultanquldyń jip-jińishke bop, úzileıin dep turǵan jelkesine, jarǵanattyń qanatyndaı ǵana qulaǵyna, qýdaı bop aǵarǵan shashyna kózi tústi. Qysy-jazy etegine jel tolyp, qompıyp, jelpildep júretin qara pylashyn ústinen tastamaıtyn, qyrynan qaraǵan adamǵa qaǵazdaı bolyp kórinetin, qatqan qaıystaı qatpysh, qańyltyrdaı juqa, osy bir miskin adamǵa tań qaldy. Árdaıym jel soqsa ushyp keterdeı bop teńsele adymdap, adymdaǵan saıyn alǵa qaraı serppedeı sozyla túsetin, kim-kóringenge eki qolyn alyp ushyp, baladaı qaýǵalaqtaıtyn beınesin esine aldy. Ezýi yrjıyp, sol yrjıǵan ezýdiń arasynan, tiliniń qyzyl eti jylt etip kórinip qap júretin, sonshama únemdep jaratylǵan bet pishini, sol bet pishinde tek qana ustaýǵa keletindeı bop, úshkireıip turǵan muryn kóz aldyna keldi. Qunysa túsip, aq shashtary dir-dir etip, bir jaǵyna qaraı qısaıyp alyp, taramystaı bop qataıa túsip, murttaı usha jazdap bara jatqan túrin kórip aıap ketti. Jıyrma jyldan keıingi ózin onyń ornyna qoıyp kórip edi záresi qalmady.

Olar tar kósheniń shetine toqtap dem aldy. Bir-birine til qatpady. Til qatýǵa tipti shamalary joq bolatyn. Anaý siresken eki qolynyń alaqanyn bir-birine úıkep qoıyp, kóńildi kórkin buzbaı áli de, ezýi yrjıyp turǵan. Kenet ekeýi de áketińdershi eı, degen daýysqa jalt qarady. Sóıtse qastaryna bir kólik kep toqtap tur eken. Munymen qoımaı júrgizýshi terezeden basyn shyǵaryp, odan da myna jerge qoısańdarshy dedi týra joldyń ortasyn nusqap. Ultanqul shetke qaraı alyp tastamaqshy bolyp, shkafqa qaraı tura júgirdi. Aıbol mashınanyń onsyzda óte alatynyn, odan ary shkafty qoıatyn oryn joq ekenin baıqap, yzasy keldi. Segiz jyldan bergi jegen taıaq, kórgen qorlyq jalǵyz mınýtta kókiregine shemen bop baılana qaldy. Birdeńe deý kerektigin bildi. Neden? Qalaı bastaryna mıy jetpedi. Sosyn jalǵyz-aq aýyz, túıeden túskendeı etip:

-Doktor bolǵanda kóresiń, - dedi?

-Ne?, - dedi anaý ań-tań bop.

-Doktor bolǵanda kóresiń dep turmyn ǵoı , - dedi Aıbol.

-Aqymaq, - dedi anaý taǵy da.

Aıboldyń tipti yzasy keldi. Taǵy birdeńe deýim kerek dep oılady. Onyń ústine Ultanquldyń aldynda, nedáýir bedeli túsip qaldy. Sosyn ómirimde jigit bop men de ashýlanyp kórmeımin be? Tipti tóbelesip kórsem, taıaq jesem jep qalaıyn dep sheshti. Sóıtip bir kezde orynbasar dırektordyń jastardy kábınetine jıyp ap, qolyn shytyr-shytyr etkizip, moınyn qısaıtyp-qısaıtyp qoıyp, eı súmelekter, eger tóbeleskileriń kelse, ashyǵyn aıtyńdar, segiz jyl boıy boksqa beker aqsha shashqam joq. Men sotyńnan qoryqpaımyn. Túrmeńnen tipti de qoryqpaımyn, pále izdep júrmin, – dep záre qutylaryn alǵanyn esine aldy.

 Sosyn oǵan jaqyndap bardy da, qolyn shytyr-shytyr etkizip, moınyn qısaıtyp-qısaıtyp qoıyp, eı súmelek, eger tóbeleskiń kelse, ashyǵyn aıt, segiz jyl boıy boksqa beker aqsha shashqam joq. Men sotyńnan qorqpaımyn. Túrmeńnen tipti de qoryqpaımyn, pále izdep júrmin dep tap berdi. Anaý alaq-julaq etti de, záre quty qalmaı, kóligin otaldyra sap (ol kóliginiń otyn óshirip qoıǵan edi. Óıtkeni ol da pále izdep júrgen bolatyn) taıyp turdy. Ultanqul tańdaı qaqty. Aıbol bolsa, syrtyna eshteńe bildirmese de, ishinen qatty kúlkisi keldi. Ózin ómirinde bir uly is tyndyrǵandaı sezinip, boıy jeńildep qaldy. Tipti shkaftyń aýyr jaǵyna qaraı júgirdi. Shkafty kóterip kele jatyp ta, tyrqyldap kúlip aldy. Eger Ultanqul ókpesi syryldap, shıyq-shıyq etpegende, Aıbol endigi demalmaıtyn da edi.

Eki dos shkafty sol kótergennen, mol kóterip, mekemege biraq keldi. Qos aıryqtarynan ter sorǵalap, belderi maıysa satydan órlep kele jatqan olardy syrtynan kórseń beıne dán tasyǵan eki qyzyl qumyrsqaǵa uqsatýshy eń. Al dálizde júrgen az sandy qyzmetkerler ol ekeýiniń júdeý-jadaý túrlerin kórip, soǵysta byt-shyty shyǵyp, jeńilgen qoldan bastyǵynyń tabytyn kóterip  tiri qaıtqan eki soldatqa, al kótergen shkaftaryn tabytqa uqsatqandaı músirkeı ári kekesin kózben qarady. Shkafty dálizge qoıyp, entigin basa almaı, mańdaıynyń terin súrtip turyp, Aıbol doktor bola almaǵanyna dál búgin ómirinde eń qatty qaıǵyryp, sol qaıǵydan jylaǵysy keldi. Qarsy aldynda ókpe tusyn ustap kúrk-kúrk jótelip, jótelgen saıyn bar denesimen eńkeńdep, qyp-qyzyl bolyp qınala jantalasyp jatqan Ultanqulǵa dármensiz kózderimen muńaıa qarady. Osy sát jınalys zalynan Keıqýattyń daryldaǵan tarǵyǵyl daýysy, dombyrasynyń qańǵyrlaǵan úni, bir aýyq estilip turdy da, artynsha ár tustan shil úrkitkendeı shytyrlap shyqqan shapalaq dybysy shyqty. Demek, jańa jyl merekesin qalaı qarsy alý týraly jınalys ashylyp jatyr dep túıdi olar.

   Eki dos jasqana-jasqana jınalys zalyna kirdi. İshten jasy bar, jasamysy bar, mekemeniń kúlli ǵalymdary ekeýine údireıe qarady. Jınalysty orynbasar dırektor júrgizip otyr eken. Dırektor kózge shalynbady. Olar tómen jaqtan oryn taýyp quıryq qoıa bergen edi.

-Aıbol, - dedi orynbasar. Aıbol jasqana ornynan túregeldi. Sen aldaǵy jańa jyl merekesine qatyspaımyn depsiń ǵoı, bul ras pa, - dedi. Aıbol únsiz melshiıip turdy.

-Beri kel, - dedi orynbasar, aldyndaǵy oryndy nusqap. Aıbol jaqyndap bardy.

-Sen qoǵamdyq jumysqa qatyspaǵandardyń syıaqydan qaǵylatynyn bilesiń ǵoı, - dedi. Aıbol únsiz tershı bastaǵan murnyn bir pys etkizip tartyp qoıyp tura berdi. Degenmen júregi dúrsildeı bastady.

-Boldy. İs bitti. Sen Ultanqul ekeýiń dýet bop án aıtasyń byltyrǵydaı, - dedi orynbasar buıyryp.

-Elder kúledi, - dedi Aıbol kúbir etip. Men aıtpaımyn. Keıqýat aıtsynshy dedi, daýysy jalynyshty shyǵyp. Otyrǵandar ár tustan gý-gý etip Aıboldy sóge bastady.

Bul sógister orynbasarǵa qanat bitirdi bilem, qabaǵy túıile túsip, aıbattanyp, búkil kishi ǵylymı qyzmetker ataýlyǵa úreı dýdyrǵysy kep,

-Búgingi jınalysqa nege qatyspadyń, - dedi Aıbolǵa tóne túsip.

Aıbol ózi kútpegen suraqqa ne dep jaýap bererin bilmedi. Tek qana úmitti kózben Turaǵaldyǵa qarap edi, ol eshteńe bilmeıtin adamdaı momaqan bola qalypty. Aıbol úmitke toly kózin odan áli de aýdarǵysy kelmeı bir aýyq qarap turdy. Kenet Turaqaldy ekeýiniń kózi túıisip qalyp edi, Turaqaldy ne úshin qaraısyń degendeı keıip tanytty da, Aıboldyń kózi taıqyp ketip, endi qaıtyp ol jaqqa qaraýǵa dáti shydamady.

Orynbasar stoldy bar pármenimen tarys etkizip birdi qoıyp, Aıboldy selk etkizdi.

-Qoǵamdyq jumystan qashqandarǵa syıaqy berilmeıdi. Jaqynda taǵy da, qysqartý bolady. Sol qysqartýǵa qarsy qara tizimge enedi dep bar daýysymen aıǵaılady. Sosyn tómen jaqta otyrǵan kishi ǵylymı qyzmetkerlerge jaǵalaı kóz júgirtip edi. Olar uıalas balapandardaı bir-birine jabysa túsip, endi-endi qorqa bastapty. Ol tipti jeligip ketti, Aıbolǵa qarady da,

-Syıaqydan qaǵyldyń, - dedi zildeı qyp. Sóıtti de býhgalterge qarap, mynanyń syıaqysynyń jartysyn Keıqaýytqa, jartysyn aldaǵy merekelik dastarqanǵa jumsańyz. Úlken bir tort alyńyz dedi. Qolymen dóńgelek sheńber syzyp,

Osy sát Aıboldyń kózi jasaýrap, erni dir-dir etip, bir sát aspan tóńkerilgendeı bop, kóz aldy tumandanyp, eshteńe kórinbeı ketti. Tipti úıindegi kishkentaı qyzy men áıelin oılaýǵa da shamasy kelmedi. Orynbasardyń erbeńdegen qolyn, jybyrlaǵan aýzyn aýyq-aýyq kórip qalsa da, shyńyldaǵan qulaǵy dym estimeı, shýyldaǵan mıy dym sezbedi.

Orynbasar osy sát tipti de elire túsken-tuǵyn. Biraz birdeńeler aıtyp ta tastaǵan.  Kishi ǵylymı qyzmetkerlerdiń kózderi baqyraıyp, aýyzdary ańqıa bastaǵanyn, Aıboldyń kózi jasqa tolyp, kirpikteri dir-dir etip turǵanyn kórip qap, lázzattanǵany sonsha - ne aıtyp ne qoıǵanyn ózi de uqpady.

Kenet aldyndaǵy gúldiń qısaıyp qalǵanyn kózi shaldy. Sóıtti de shala búlindi.

-Myna gúl nege qısaıady, - dedi ol kárlene. Sender nege osyny rettep qoımaısyńdar, - dedi jastarǵa qarap. Bul senderdiń mindetteriń edi ǵoı, - dedi taǵy da. Ózin salmaqty kórsetkisi keldi. Jeti sekýnd demalyp aldy da, keıbir adamdarǵa túsiniksizdeý tilde mynany aıtty:

-Gúl, dep bir toqtady. Sosyn nyǵyzdanyp turyp ary qaraı sózin sabaqtady. Gúl bar ǵoı aýadaǵy kómirtegi qos totyǵyn simirip, ottegin bólip shyǵarady. Iaǵnı aýany tazalaıdy. Bul ǵylymda fotosıntez dep atalady. Bul bizdiń ókpe-baýyrymyzǵa, aǵzamyzǵa, júregimizge óte paıdaly. Ásirese biz sıaqty ǵalymdardyń mıynyń sergek júrýine, oılaý jáne este saqtaý qabiletine aıyryqsha áserin tıgizedi.