(Poema - ıntegral)

 Men – qazaqpyn!..

Erkindik úshin jahanǵa keldim,

Jaratqan ıemniń shattyǵyn bóldim.

Dúnıa esigin Abaı bop ashyp,

Taǵyna qoıdym patshasyn sózdiń.

Taǵdyry bólek bir qaýym elmin,

Peıilimmenen daladaı keńmin,

Asan Qaıǵynyń armanyn qýdym.

Muqaǵalımen máńgilikke endim.

Aspandy bermegen jańbyrdy kórdim,

Mahambet keshken taǵdyrdy kerdim.

Ańqyldap ósken az ǵana jurtpyn,

Týmysy bólek bir qaýym elmin.

Tumar patshaıym ordasyn kórdim,

Zamanalardyń jalǵasyn kórdim.

Uly dalany enshilep alyp,

Myń jyldyqtardyń tarıhyna endim.

Daýyldardan-daýylǵa kirdim,

Bolashaǵymnyń jolynda júrdim,

Arqalanyp jalyndap júrdim,

Jalǵyzym - Jaratqan Ieme sendim!

Qabanbaımyn!

Bógenbaımyn!

Raıymbekpin, jaýymdy jendim!

Tóleniń danalyǵymyn,

Qazybek daralyǵymyn,

Áıteke tilegindemin,

Qurmanǵazy kúılerindemin,

Qajymukan bilegindemin,

Baýyrjannyń júreginde edim...

Qasıet quramyndamyn,

Pánıdiń synaǵyndamyn,

Qobyzdyń buraýyndamyn.

Qorqyt...  muń túnegindemin.

...Dombyra serigim meniń,

Órenimin Jambyldyń.

Qara óleń ómirim meniń

(Poema - ıntegral)

Men - qazaqpyn!..

Erkindik úshin jahanǵa keldim,

Jaratqan ıemniń shattyǵyn bóldim.

Dúnıa esigin Abaı bop ashyp,

Taǵyna qoıdym patshasyn sózdiń.

Taǵdyry bólek bir qaýym elmin,

Peıilimmenen daladaı keńmin,

Asan Qaıǵynyń armanyn qýdym.

Muqaǵalımen máńgilikke endim.

Aspandy bermegen jańbyrdy kórdim,

Mahambet keshken taǵdyrdy kerdim.

Ańqyldap ósken az ǵana jurtpyn,

Týmysy bólek bir qaýym elmin.

Tumar patshaıym ordasyn kórdim,

Zamanalardyń jalǵasyn kórdim.

Uly dalany enshilep alyp,

Myń jyldyqtardyń tarıhyna endim.

Daýyldardan-daýylǵa kirdim,

Bolashaǵymnyń jolynda júrdim,

Arqalanyp jalyndap júrdim,

Jalǵyzym - Jaratqan Ieme sendim!

Qabanbaımyn!

Bógenbaımyn!

Raıymbekpin, jaýymdy jendim!

Tóleniń danalyǵymyn,

Qazybek daralyǵymyn,

Áıteke tilegindemin,

Qurmanǵazy kúılerindemin,

Qajymukan bilegindemin,

Baýyrjannyń júreginde edim...

Qasıet quramyndamyn,

Pánıdiń synaǵyndamyn,

Qobyzdyń buraýyndamyn.

Qorqyt...  muń túnegindemin.

...Dombyra serigim meniń,

Órenimin Jambyldyń.

Qara óleń ómirim meniń

Qojasymyn taǵdyrdyń!

Shabytym sharyqtatqanda -

Shegine jetem samǵaýdyń.

Yldıyndy da, órindi de.

Tanymaıtyn tarlanmyn!

Túmen-túmen qol bastaǵan,

Taý tulǵaly sardarmyn.

Naızasymen kók tiregen.

Apaıtósti sarbazbyn.

Atqa qarǵyp mingenimde,

Urdym-       perdim - ańǵalmyn

Dúbirletken alamanmyn,

Japan dúzin jalǵannyń!

* * *

Men - qazaqpyn!..

Tel óstim kún menen túnmen,

Qasterlep senimniń jolyn.

Namysym narqymdy bilgen,

Qanymda saqtaýly tegim -

Qatýlyq saqtyǵym edi,

Parqymmen tasty jonydym,

«Qyz Jibek» pák munym edi,

Abylaı - patsha kóńilim!

Ojdanym jaralǵan ottan,

Qoldaýshym bir Táńirim!

Senimniń juldyzyn jaqqan,

Erkindik sultanymyn!

Qıyrlap shet jerde júrdim.

Saǵynysh, sherim kóp.

Yzǵarly ótkelde turdym,

Arqaly sherý bop.

Attyń jalynda júrdim,

Kóshpendi ómir bop.

Oıdyń jonynda júrdim,

Eńirep «Elim» dep.

Basyma kún týǵanda,

Etigimmen sý keshtim.

Úmitim kyrqylǵanda,

Árýa0tarmen tildestim.

Qanatym kaıyrylǵanda:

Án - «Nazar-Bazarmyn»,

Taǵymnan aıyrylǵanda

«Jeltoqsan»... kóz aldym...

Fánıden ótsem,

Shejire ǵumyrymyn.

Joǵalyp ketsem,

Asyldyń synyǵymyn.

Dushpanym satsa:

Adamnyń perisimin.

Óligim jatsa,

«Arlannyń terisimin».

El-jurtym tonalǵanda

Araldaı sýaldym.

Táýelsizdigim oralǵanda,

Baladaı qýandym.

* * *

Men - qazaqpyn!..

Túrki tildimin.

Túǵyrym Saqtan.

Kúnbıimdi Kókbóri baqqan,

Bir otaýymnan taraǵan Úısin,

Talaı bir eldiń shaharyn shapqan.

Qańly men Qypshaq,

Oǵyz ben Alash...

Bári bir jerden

Bastaýyn tapqan.

... Kún balasymyn!..

Bir jurtym Ǵunnan.

Nıetim nurdan,

Qýatym Haqtan!

...Qaı zaman mynaý,

Bu kimder ózi?

Saqtasyn kudaı,

Urpaǵym, saqtan.

32-ni umytpa, jurtym,

86-da kimdi aldy taqtan?

İlimiń - Quran,

Tunyǵyń - ıman.

Jaýym joq deme,

Uranyń - «Attan!»

Talaı da talaı bozdaǵym ótken,

Ajdahańdy múdirmeı atqan.

Quıyndaǵan talabym qaıda?!

Qushtarlyǵym... oralym uaıda?!

Alataýyńdy aınalyp shyǵyp,

Uly Dalany bes orap jatqan.

...Qarashyǵym-aı!..

... Janashyrym-aı!

Áýmeser nápsiniń soryna batqan.

Aqıyǵym bar edi-aý,

Qıannan toıat alatyn.

Lashyn qusym bar edi,

Aǵylyp kelip, qaǵatyn.

Aqqý qusym bar edi,

Aıdynǵa qatar qonatyn.

Has batyrym bar edi,

Qaıysqan qoldy jaratyn.

... Qolym qoramsaǵymda júretin...

Kózim ǵalamsharyńda bolatyn.

Adyrnany ańyratqanymda,

Jaýymdy jebem tabatyn.

Kúreńim kúldirlegende,

Saı- sala qulaq salatyn.

Alty qulash naızamdy oınatqanymda,

Alty  shaqyrymnan naızaǵaı janatyn.

Qyryqtyń biri Qyzyrym edi,

Sáıgúligim - kanatym!..

Jalǵyz Iemniń kuzyrynda edim.

Ózenim joǵary aǵatyn.

Darıǵa, dúnıe-aı, bir adymda eken,

Máńgilik túnek-qara tún.

* * *

Men - qazaqpyn!..

...Qazyǵurt degen jerdemin.

...Bir balama shejire bastap bergenmin:

Zor baılyǵyń - diniń degem.

It - jeti qazynanyń biri degem!...

Bul kerýen - meniń kerýenim!

Kólikten qara narym bar,

Juldyzdan joramalym bar,

Tarıhym     qanmen jazylǵan,

Til-kózge «sabalaǵym» bar.

Jalpydan jamaǵatym,

Jalǵyzdan amanatym...

Tórt túligim,

...segiz qyrym,

...toǵyz... torabym.

Jeti qazynamda bir oralym...

Uly toıyma «Taıqazanym» bar.

Jarqynym bar kún bolyp kúlimdegen,

Altynym bar qadiri bilinbegen.

Syrym batyr máńgilik tarıhqa endi,

Naýyryzbaı erligin halyq kórdi.

Meńmuratym juldyzǵa baǵyt berdi,

Kúlteginim túnekti tilimdegen!!!

Súıinshim bar qýanyshymda júgiretin,

Jórgegim bar júrgenge ilinetin.

Dám-tuzymnyń juǵymy yqylasymnan,

Dáýletim bar yntamen birigetin.

Erkindigim yntymaǵymmen baǵaly

Urpaǵyma mırasym qalady.

Jarym yrysym jaqsy sózimnen,

Jarty baqytym qolmen jasalady,

Óskenim alaqanymda,

Órkenim ár otaýymda.

Mereıim bıiktigimde,

Úmitim bolashaǵymda,

«Ýádem qudaı atynan».

Táýbam qanaǵatymnan,

Negizim adam zatynan,

Ómirim mahabbatymnan.

Qumaryńdamyn ojdannyń.

Sýyrylǵanda almas qylyshpyn,

Qaıshylyqqa enip sýarylǵanda.

Ot shashyp qadalar qanjarmyn!

... Pir - Beket asataıaǵy.

Qıyryn tapqan

Oǵylannyń!

Jetisý, Kókshe, Saryarqa,

Ulymyn arman taýlardyn.

Han jaılaýymnyń tórinde

Han Táńirindeı mańǵazbyn.

İlimime izdengen ǵana jetedi.

Bir ozsa, bárinen nıetim ozyp ketedi.

«Kus jolynyń» kóshpendisimin,

Aýyly-Atamekeni!..

* * *

Men - qazaqpyn!..

Ejelgi zamanadan,

Túısikpen habar alam.

Ómirdiń perzentimin,

Nár aldym Jer - anadan.

Arǵy atam arman qýyp,

Seıhýndy jaǵalaǵan.

Rýym - adam Ata.

Týyldym Haýa Anadan.

Abyzym qarıadan.

Anyzym dúnıadan...

Qazyǵurt kemesiniń.

Mazmunyn jobalaǵan.

... Qaraqty baba bolǵan,

Qanatty baba bolǵan.

Tizgindep pendeligin,

Tilegin jańalaǵan.

Tylsymdar áleminiń,

Qısynyn salalaǵan.

Ýaqyt darıasy,

Baǵytyn saralaǵan.

..Kókbórim kókke ulyǵan!..

...Baıbórim aıan alǵan...

Tústigim Temirqaayq,

Ushqynym - talap... arman.

Qulpytas - teristigim,

Kıiz úı - keńistigim.

Oı tolqyn, sezim teńiz,

Sóz degen qara marjan!

...Áýlıe baba bolǵan...

...Ámbıe... Dana bolǵan.

Bári de bir atadan,

Bári de bala bolǵap.

... Dúnıe sholaq eken,

Adamdar qonaq eken.

El kóshken, dáýir kóshken,

Dalıyp dala qalǵan.

... Qaraly kósh keledi...

Boz jorǵa bos keledi.

Qamkóńil qaıran elim.

Baq qaıda jańa janǵan?!

Saqtaı gór, Jaratqanym,

Nıetti qaralardan.

Póleden, jalalardan,

Shyrmaýyq zobalańnan.

Ar, ıman, shyndyǵyń bar,

Qıyryń, qurdymyń bar

Keýdeńde janyń barda,

Laýlap qal, «qonaq-adam».

Maıqy Bı!..

Arystan Bab!..

Beý, Iassaýı!..

...myń jyldy shamalaǵan.

Qaıyp Eren Qyryq Shilten,

... Ǵaıybym... pana bolǵan.

Báıdibek, Balasaǵun,

Dýlatı, Óteıboıdaq

Ǵasyrlyq asýlardyń,

Bıigin baǵalaǵan.

Aq beren arystarym,

Jaýyna dara barǵan.

Otyzda orda buzǵan,

Qyryqta qamal alǵan.

Jaqsynyń aty qaldy,

Hat qaldy ǵulamadan,

Meıirim... Aısha... Gaýhar...

Domalaq Anama tán!

Aınaldym, analardan!

Birtýma babalardan!

Qaq jarǵan qara qyldy.

Haq jolyn kalap alǵan.

Aǵynan aqtarylyp,

Oıymen ot tamyzyp.

Ár alýan ólshemderdiń,

Qabatyn aralaǵan

Taýymnyń qasıeti,

Sózimniń qudireti,

Dalamnyń ulylyǵy,

Bir Alla Taǵaladan!..

* * *

Men - qazaqpyn!..

Bir kóshim Jaıyqka barǵan,

Jaıqaltyp óńirdiń gúlin

Qonysym Orynbor, Saýran...

Túrkistan ǵaryshym, nurym!

Quntymnan quralyp ólen,

Bilegem azýymdy aıǵa!..

Qudalyq myńjyldyq degem,

Gúldenip turǵanda Saıram.

Bes jasta tulparǵa mindim,

Ýlanmyn qaıtpaǵan jaýdan.

Syılasa bilgenge Qulmyn,

Qusym bar qolyma qonǵan.

Ómirim, ótkelim-shynar,

Kózimin kóneniń - Ǵunnyń.

Jazyqty Kókbóri shyǵar,

Jazyǵym dalany súıdim!..

Áńgimem, ol da bir nurdan,

Ánim bar Ámire salǵan.

...Turannan tabylǵan qumǵan

Qarakóz qurbymnan qalǵan.

Dúnıe óterin sezgem,

Belgi joq, «bir ǵasyr kúnim.

Bir ózi bir eldi jeńgen,

Beıbarys - turashyldyǵym!

Juldyzy jarqyrap týǵan,

Sara qyz óleńnen - týǵyn.

Mánshúk pen Álıa qyrdan.

Muhtarym - kemeńgerligim,

Ordam Áz Jánibek hannan,

Qosqulaq....qos shynar janǵan.

Sýanym Mekkege barǵan

Sypataı jebemnen - tuǵyn,

Dáýirden daýirge keshtim,

Kórdim santaraýyn joldyń.

Ásettiń ǵumyryn keshtim,

Jyr laǵyl - marjanyn terdim.

Qarasaı, ór ómir edi,

Óztúrik, órenim edi...

Jekpe-jek ónerim edi,

Pash etken erligim Erdiń.

Shoqan juldyzym edi,

Juldyzdy sapary qaldy,

Súıinbaı bir pirim edi.

...Keń etek shapany bar­dy...

Birjan dúldilim edi,

Maǵjan jyr-ǵumyr edi.

Jigittiń jıǵan múlkinen,

«Ata jurt-Otany» qaldy,

Bas arys baýyrym edi,

Baýyrmal tilek boldym.

Úsh arys jaryǵym edi,

Túnekten túnekke endim.

Buhar alybym edi,

Qulmambet daýylym edi.

Shámshi án dáýirim edi.

Oı-qyrda kún ótkerdim.

* * *

Men - qazaqpyn!..

Peıilim - órisim menin.

Tamyrym terende

Meıirim jemisińdemin,

Qushtarmyn ólenge

Batqanda zamana muńǵa,

Ór keýdem aq saýyt.

Qazynam dalada, qumda.

Tórim - bir patshalyq!

Bolmysym jaralýymda,

Sharapat jaqsymnan

Turatyn danalyǵymda.

Shyraǵym - «taqsyr-jan»

Ómirdiń shyndyǵyndamyn,

Bilmekke qumartam.

Paryzdyń quldyǵyndamyn,

Qaryzym - «Kyl arqan».

Bir jurtym Qaǵanat eken,

Qalyń el quraǵan.

Keıingim ne bolar eken?!

Burynǵym «jylaǵan»...

* * *

Men - qazaqpyn!..

Qulynym!

Botam!.. Qylyǵy baldaı.

Balasy jaqsy qandaı-dy.

Kúnekeı meniń aıdaı aq mańdaı,

Qarakózimnen aýmaıdy.

Dúnıe kezek,

Dúnıe sholaq,

Dúnıa jalǵan aldaıdy.

Ózimdi-ózim jattaı syıladym,

Armansyz adam bolmaıdy.

Jer tanyp júrdim, el tanyp júrdim,

Taýymda qyzyl búldirgeń.

Qıadan taptym táńirin gúldiń,

Qadirin onyń kim bilgen.

Tulparym barda, suńqarym barda

Myqtymyn!

Mártpin!

Sergekpin!

Bir kúnim qyzyq,

Bir kúnim qymbat.

Bir kúnim artyq bir kúnnen.

Ómirlik jolyn bir keshetuǵyn,

Aqqýǵa qarap súısingem.

Ań menen kum tildesetuǵyn,

Tóttimbet... Súgir kúıshimnen.

... Qumaıdan tazy asyryp

Qýraıdan syrnaı jasadym...

Babamnyn jurtyn túısingem...

Boz jýsannyń ıisinen!

Tutana týdym áke qanymen,

Qasıetim ǵoı ol meniń.

Qyzyr babamnyń ósıet sózimen,

Qaýyshyp jatyr Jer-Kógim.

Túnlikten nuryn tókti kúnim,

Bir aýyz sózge tabynam,

Erkińdigim men tektigim,

Ana sútimen daryǵan.

Ushqyrlyq aldym adyrnadan,

Qulańǵa quryq salamyn.

Bir kúndik sapar ómir maǵan.

Tal besik - jarty ǵalamym,

Aq penen qara birge me?

Ar úshin jan qıǵanym bar

Qamshynyń sabyndaı dúnıede.

Ustara júzindeı ımanym bar!

Men - qazaqpyn!..

Sóılep ketsem, sózimniń Atasy bar.

Oılap ketseei, oıymnyń saqasy bar.

«Órkeniń óssin» deıtin ájem.

Atamnyń bergen batasy bar.

Bólisip jegendi jaqsy kórem.

... Óleńdi jaqsy kórem,

Seneńgeıin,

Altyn adamym bar,

Peshene kesene.

«Aqtaban» zamanym bar,

Kógerer kósege,

Beıkúná ǵalamym bar

Aq batam,

Altyndaı sabyrym

... barmaqtaı baǵym...

... sadaǵa - janym!

Myńdyǵyńnan myndyǵyńa qadamym bar!

Jaqsylyǵym bar ot bolyp janatyn.

Sáıgúligim bar oq bolyp aǵatyn.

Eshkimnen qalar jaǵdaı joq

Býyrqanyp turǵan talabym bar.

...Ótkerdim bastan,

«Qulager» muńyn.

Ál-Farabıdiń muragerimin.

Oıran bolǵan Otyrardyń

Batyrmyn, dastanmyn,

Qolmergen Ospanmyn.

Armannyń bári meniki,

Astyndaǵy aıly aspanyń!

Men - qazaqpyn!..

Erkindik ushin jahanǵa. keldim.

«Muńlyq-Zarlyqtan» sulýlyq kórdim.

Qozy men Baıan bop: «bir molada óldim».

Máńgiliktemin!

Máńgiliktenmin!!!

Nur bolyp tógildim,

Jyr bolyp egildim,

Taǵdyrym,

Dilim,

Ǵumyr - İnjýim.

Tutasyp jatqan Ómirmin!

Tilegim tynyshtyǵynda Elimniń.

Dúnıem túgelde «qońyrmyn».

Júregim tabıǵatpen tamyrlas,

Iesimin Jerimniń!