Topyraqtan jaralǵanymyzǵa kóbimiz nanamyz. Tipti tildik qoldanysta « qaı topyraqtan jaraldyń» degen poetıkalyq saýal da bar. Sońǵy kezde « topyraqtan jaralý» degen tirkes meni qatty oılandyryp júr. Kóp qazaqtyń biri retinde men de topyraqtan jaralǵanyma senimdimin. Biraq bizdiń keleshek qaı topyraqtan jaralyp jatyr? Tarqatyp aıtar bolsaq, topyraqtan jaralý degendi bylaı túsinýge bolady: Jaratyndy retinde biz de jerge táýeldimiz. Jerden ónip shyqqan ósimdikterdi azyq etemiz. Azyq asqazanǵa túsedi, saraptalady, dárýmenge aınalady. Demek bizdiń árbir jasýshamyzdyń qalyptasýy osy topyraqtan shyqqan azyq pen sýǵa baılanysty. Ósýimiz ben óniýimiz, qala berdi ólýimiz de topyraqqa baılanysty delik. Biraq búgingi qazaqtyń tutynyp otyrǵan azyqtarynyń qansha paıyzy óz topyraǵymyzdan ónip shyǵyp jatyr? Kókónis Ózbekstannan alyp kelinedi. Etti Reseıden tasımyz. Sút taǵamdary Qytaıdan keletin untaqtar arqyly jasalynady. Jumyrtqany da kórshiden tasımyz. Taýyq eti tipti muhıt asyp kelip jatyr. Demek, búgingi qazaq qursaqta jatqan sátten bastap-aq qazaq jeriniń topyraǵynan jaralyp jatqan joq degen sóz. Boıyńa óz topyraǵyńnyń qunaryn darytpaı, osy eldiń otanshyl azamaty bola alatynyńyzǵa senesiz be? Biz jaralsaq, osy eldiń sýyn iship jaralyp jatqan bolarmyz, biraq týǵan elimizdiń topyraǵynyń qunary boıymyzda joq. Bul oılanýǵa tıis jaǵdaı. Ol ras, azyqty tystan satyp alýǵa bolady. Biraq týǵan elge degen súıispenshilikti satyp ala almaısyz. Talaı almaǵaıyp zamanda batyrlardyń tulparynyń tuıaǵyna janshylyp, ananyń kóz jasy men babanyń qany sińgen topyraqtan biz mindetti túrde qunar alýǵa tıis bolatynbyz. Jasandy jemis shyryny men untaqtan jasalǵan sútti iship júrgen balany kórgende júregim syzdap qoıa beredi. Tapqan amalym-olardy aýylǵa alyp barý. Solaı ǵana men úıge kirip ketken jylannyń basyna aq quıyp shyǵaryp salatyn urpaq ósire alamyn dep oıladym. Solaı ǵana «aq mol bolsyn» degen tilektiń mánin túsinetin bolashaq qalyptastyrýǵa bolatyn shyǵar. Qurt jep, aıranǵa aýzy bylǵanbaǵan bala qazaqshyl bola ala ma? Qulaǵyna jylqynyń kisinegeni kirmegen bala «Uıyqtap ketse, túsinde arǵymaq kórmeıdi». Qysqasy qazaq qazaq bolýy úshin Qazaqıanyń topyraǵynda ósip-óngen ónimdi tutynýy tıis. Adamnyń tutynǵan asy onyń bolmys bitimine áser etetindigin genetıkter joqqa shyǵarmaıdy. Asyl dinimizde de adamdardyń adal as pen aram asty paryqtaýyna bekerden beker talap qoıylmaǵan. Al bizde barlyǵy kerisinshe. Tamaqtanýdyń da ózindik «modasy» qalyptasqan. Byltyr amerıkandyq Sanders degen shaldyń tamaǵyn jeý sánge aınalǵan. Aldyńǵy jyly túriktiń asyn tutyný sán edi. Bıyl sýshı týraly kóbirek aıtyp júrmiz. Sán qýyp júrip, ulttyq minezimizdi joǵaltyp alǵanymyzdy baıqamaı qalmasaq bolǵany. Haıýanattar baǵyndaǵy ańdarǵa zer salyńyzshy. Maımylǵa óziniń bananyn beredi. Ol bizdiń jerde ósetin jemisti ash ózegine túskende ǵana jeýi múmkin. Al biz toqshylyqtan, ıtalıandyqtardyń pısasyn, japonnyń sýshıin qymbat baǵaǵa satyp alǵanymyzdy maqtanysh kóremiz.
Aınur Tóleý
