Bilim berýdi basqarý organdary júıesiniń durys uıymdastyrylýy – bilim berý tıimdiligin arttyrýdyń mańyzdy sharttarynyń biri.
Sarapshylar aýdandyq, qalalyq jáne oblystyq bilim basqarmalarynyń ózara baılanysy men jumys júrgizý júıesindegi kemshilikter týraly uzaq ýaqyt boıy aıtyp keledi.
Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha tıisti Zań qabyldandy. Endi 2021 jyldan bastap aýdandyq jáne qalalyq bilim berý bólimderin qarjylandyrý jáne basqarý quzyreti oblystyq bilim berý basqarmalaryna beriledi, ıaǵnı bul mektepter men balabaqshalarǵa da qatysty. Bul – jalpy bilim berý salasy úshin óte mańyzdy qadam.
Halyqaralyq zertteýler aımaqtardaǵy bilim sapasynyń ártúrli ekenin kórsetti. Elimizde biryńǵaı normatıvtik quqyqtyq aktiler, biryńǵaı standarttar men talaptar bolǵanynyń ózinde óńirlerdegi bilim sapasyndaǵy aıyrmashylyq 2 jyldan asady.
Eger bilim berý uıymdaryn qarjylandyrý máselesine kóz júgirtsek, onda da bir oblys ishinde dısproporsıany baıqaýǵa bolady.
Bul, ásirese, mektepterdi jylytý maýsymyna daıyndaý, oqýlyqtarmen qamtamasyz etý, jóndeý jumystary men jańa bilim berý uıymdaryn salý kezinde baıqalady.
Búgingi jaǵdaı mynadaı: mektepter men balabaqshalar aýdandyq jáne qalalyq bilim berý bólimderine baǵynady, al bilim bólimderi óz kezeginde aýdandyq nemese qalalyq ákimdikterge baǵynyshty.
Ondaǵy basshylar aýdan nemese qala ákimderiniń sheshimi boıynsha jumysqa turady, qyzmetten bosatylady jáne mekemeler qarjylandyrylady. Al oblystyq bilim berý basqarmalarynyń zańdy túrde jáne is júzinde de eshbir qarjylaı, ákimshilik quzyreti bolmaǵandyqtan mektepter men balabaqshalardyń damýyna aıtarlyqtaı áser etpeıdi.
Oblystyq basqarmalardyń quzyretinde kolejder, daryndy balalarǵa jáne erekshe qajettilikteri bar balalarǵa arnalǵan 5-10 mektep, balalar úıi, PMPK bar. Bul basqarmalar óńirlerdegi ákimderge baǵynady, ákimdikterden qarjylandyrylady. Sáıkesinshe, basshylaryn da oblys ákimderi taǵaıyndaıdy.
Bilim salasyndaǵy mundaı basqarý júıesi keri baılanysqa, bilim salasyndaǵy saıasattyń tıimdi ımplementasıasyna kedergi keltiredi. Nátıjesinde qarjylandyrý boıynsha sáıkessizdikter kezdesedi, jóndeý jumystaryna, apatty jaǵdaılarda, kadrlyq máselelerge qatysty keri áserin tıgizedi. Bilim basqarlamalary ákimdikterge baǵynatyn mektepter men balabaqshalarǵa is júzinde áser ete almaıtynyn ashyq aıtý kerek.
Al Bilim jáne ǵylym mınıstrligi óz kezeginde olarǵa tek janama túrde, MJBS, oqý baǵdarlamalary men NQA arqyly yqpal ete alady. Sondyqtan endi mektepter men balabaqshalar oblysta bir ortalyqtan ǵana basqarylsa, qarjylandyrýdy teńestirý jáne arttyrý máseleleri keshendi túrde sheshiletin bolady.
Bul shaǵyn búdjeti tek eńbekaqy tóleý qoryna ǵana jetetin aýdandar úshin de óte qolaıly bolady. Bul – jaqyn arada júıemizdi áldeqaıda tıimdi etetin bilim berý salasyndaǵy qajet sheshim.
Mınıstrlik pen bilim basqarmalary arasyndaǵy ózara baılanysta da birqatar máseleler bar ekeni jasyryn emes. Bul da – ákimshilik jáne uıymdastyrýshylyq baǵynystylyqtyń bolmaýynyń áseri.
Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan basqarmalar qyzmetin ádistemelik úılestirý jónindegi «Bilim týraly» Zańda kórsetilgen quzyret – bul máselelerdi sheshýge múmkindik bermeıtini anyq.
Bul rette qoldanystaǵy uıymdastyrýshylyq jáne qarjy júıesi boıynsha mınıstrliktiń 20 myńǵa jýyq uıymdy tıimdi basqarýy ázirshe múmkin emes ekenin túsinýimiz kerek.
Bul jaǵdaı jan basyna qarjylandyrýdy kezeń-kezeńmen engizgennen keıin, býhgalterıa, satyp alý jáne taǵy basqa jumysty sıfrlandyrǵannan keıin, bilim berý uıymdary janyndaǵy korporatıvtik basqarý organdaryn engizgip, basqa da sharalardy qoldanǵannan keıin ǵana ózgeredi.
Ázirshe bizge bilim bólimderin oblystyq basqarmalarǵa berýdi durys uıymdastyrý, tıimdi konfıgýrasıa men olardyń ózara is-qımyl júıesin retke keltirý qajet.
Biz oblystyq basqarmalar men qalalyq/aýdandyq bilim bólimderiniń basshylaryn taǵaıyndaý barysynda Bilim jáne ǵylym mınıstrligimen kelisilý boıynsha normalardy engizýge bastama jasadyq. Sondaı-aq laýazymdy tulǵalarǵa qoıylatyn biliktilik talaptaryn da qalyptastyramyz.
Bilim bólimderi men basqarmalarynyń basshysy qyzmetine bilim salasynda tájirıbesi bar jáne quzyreti jetkilikti adamdar taǵaıyndalatyndaı etýimiz kerek. Sońǵy jyldary bul laýazymdarǵa bilim salasyna qatysy joq adamdardy taǵaıyndaý faktileri jıi kezdesti, oǵan jol bermeýimiz kerek.
Osylaısha, aýdandyq bilim bólimderi men qalalyq bilim basqarmalary basshylaryn taǵaıyndaý jáne jumystan bosatý máseleleriniń BǴM-men kelisilýi jónindegi normasy; biryńǵaı biliktilik talaptaryn qalyptastyrý jáne qalalyq bilim basqarmalary men aýdandyq bilim bólimderiniń basshylyǵyna tájirıbeli mamandardy tartý; dırektorlardy taǵaıyndaý júıesin ózgertý, olardy atestattaý jáne rotasıalaý ınstıtýtyn engizý; derbestendirilgen jáne jan basyna shaqqandaǵy qarjylandyrý júıesine aýystyrý; basqarý júıesin ózgertý jáne bilim berý bólimderin mektepter men balabaqshalarymen qosa oblystyq deńgeıge berý máselesi jalpy júıeniń tıimdiligin arttyrýǵa sep bolady.
Bilim jáne ǵylym mınıstri Asqat Aımaǵambetov
