Búgin - Juban aqynnyń týǵanyna 95 jyl

/uploads/thumbnail/20170708201438415_small.jpg

ORAL. QazAqparat - Búgin - qazaqtyń aqıyq aqyny, Qazaqstannyń halyq jazýshysy, KSRO jáne Qazaqstan Memlekettik syılyqtarynyń laýreaty Juban Moldaǵalıevtiń (1920-1988) týǵan kúni. 
Bıyl týǵanyna týra 95 jyl tolyp otyrǵan aqyn burynǵy Taıpaq (qazirgi Aqjaıyq) aýdanynyń Jylandy degen jerinde ómir esigin ashqan. 1940 jyly Oral aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmyn bitirgennen keıin 1947 jylǵa deıin ásker qatarynda bolyp, Uly Otan soǵysyna qatysty. 

1948-1952 jyldary respýblıkalyq «Lenınshil jas» (qazirgi «Jas Alash») gazetinde bólim meńgerýshisi, jaýapty hatshy, bas redaktordyń orynbasary, 1955-1956 jyldary «Qazaq ádebıeti» gazeti bas redaktorynyń orynbasary, al 1958-1963 jyldary «Juldyz» jýrnalynyń bas redaktory qyzmetin atqardy. 1953-1954 jáne 1963-1971 jyldary Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń ekinshi hatshysy, 1979-1983 jyldary birinshi hatshysy boldy. Ol sondaı-aq KSRO Jazýshylar odaǵy basqarmasynyń, KSRO Mınıstrler Keńesi janyndaǵy ádebıet, kórkemóner jáne arhıtektýra salasyndaǵy Lenındik jáne Memlekettik syılyqtar jónindegi komıtetiniń, «Novyı mır» jýrnaly men «Bıblıoteka poeta» basylymy redaksıalyq alqasynyń múshesi qyzmetin atqaryp, KSRO jáne Qazaqstan Joǵary Keńesteriniń depýtaty bolyp saılandy. 

Ataqty aqynnyń tyrnaqaldy týyndylary Oral qalasynda jaryq kórdi. Atap aıtqanda, «Lenın tiri» atty alǵashqy óleńi oblystyq «Komsomol urpaǵy» gazetinde 1939 jyly jaryq kórdi. Sol jyly oblystyq «Ekpindi qurylys» gazetinde (qazirgi «Oral óńiri») «Meniń antym», «Kel, joldastar, jyrlaıyq» óleńderi baspa júzin kórdi. Tuńǵysh jınaǵy «Jeńis jyrlary» degen atpen 1949 jyly basyldy. 
Sodan keıingi jyldary aqynnyń alpystan astam kitaby jaryq kórip, ataǵy jalpaq álemge jaıyldy. Ásirese, 1964 jyly «Men - qazaqpyn» atty poemasyn shyǵarýy ádebıet álemin dúr silkindirdi. Sol kezdiń ózinde-aq «Men - qazaqpyn!» dep aıdaı álemge jar salyp, týǵan halqynyń ótken ómiri men qıly taǵdyry týraly tebirene jyrlaýy aqynnyń dańqyn kókke kóterdi. Onyń qalamynan «Jesir taǵdyry», «Qyran dala», «Sel», «Baıqońyr baspaldaqtary» syndy poemalar týdy. Al «Kisen ashqan» poemasy úshin 1970 jyly Qazaqstan Memlekettik syılyǵy berildi. Arada segiz jyl ótkende KSRO Memlekettik syılyǵyn ıelendi. Óleńderi men dastandary kóptegen shetel tilderine aýdarylyp, óz baǵasyn aldy. KSRO Qorǵanys mınıstrligi syılyǵynyń laýreaty jáne A.Fadeev atyndaǵy altyn medaldiń ıegeri. Ol Lenın, eki márteden Eńbek Qyzyl Tý jáne ekinshi dárejeli Otan soǵysy, sondaı-aq «Qurmet Belgisi» ordenderimen marapattalǵan. 1985 jyly «Qazaqstannyń halyq jazýshysy» ataǵy berildi. 

«Men - qazaqpyn!» dep jyrlap qana qoımaı, Juban qysyltaıań sátte halqyn qorǵaı bilgen uly tulǵa edi. Buǵan 1986 jyly 31 jeltoqsanda Qazaqstan Jazýshylar odaǵyna kezdesýge kelgen Qazaqstan Kompartıasy ortalyq komıtetiniń sol kezdegi birinshi hatshysy G.Kolbınge qaımyqpaı aıtqan ataqty sózi dálel. Aıaýsyz soqqy jep, ıtke talanǵan qazaq jastaryna arasha túsken aqynnyń bul has erligi edi. Osy oqıǵany aqyn Aqushtap Baqtygereeva óziniń «Erlikti kózben kórgen kún» atty óleńinde jyr tilimen sýrettedi. 

Batys Qazaqstanda aqynnyń esimi árdaıym qurmetpen atalady. Oblystyq ǵylymı-ámbebap kitaphana J.Moldaǵalıev esimin ıelengen. Oral qalasy men týǵan jeri Aqjaıyq aýdany ortalyǵy Chapaev aýylynda aqyn eskertkishi ornatylǵan. Jyl saıyn kúzde týǵan kúnine oraı Juban oqýlary uıymdastyrylyp turady.

Qatysty Maqalalar