Shal týraly jazýyma sebep, qazirgi jastar bul sózderdiń túpki maǵanasyn tolyq bilmegesin, úlkender «uıat bolady qoıyńdar» demegesin bir-birin «kempir», «shal» dep aıtyp júr. Jastar túgeli úlken astarda «Ata uldaryna» shapan taratqanda, kóp jerlerde «ana rýdyń shalynan kim bar», «myna rýdyń shaldarynan kim bar?!» dep aıqaılap jatady. «Aqsaqal» degen qasterli sóz umytyp, «shal» sózi basyp barady. Qazir balalarymyz, «áke- sheshem» degen ardaqty sózdiń ornyna bizdiń úıdiń «kempiri», «shaly» deıtin boldy. Bir, birine «shal qaıda?», dese «shal aýylda joq» dep jatady. Bul sózderge qulaǵymyz úırenip barady.

Osydan 25 jyldaı buryn Ondy aýylynda úlken toı boldy. Aǵash úıdiń ishi tolǵan aqsaqaldar, qaq tórde Ybyraı naǵashym otyr. Ybekeń óte áńgimeshil, shejireshi kisi. Bir kezde qolǵa sý quıatyn bala keldi. Asaba jigit «birinshi sýdy shaldardan bastap quı» dep balaǵa buıryq berip jatyr. Ybekeńniń tómengi jaǵynda otyrǵan úlken kisiler «shal» degen sózge shamdanyp qaldy. Asaba jigit «ne sender shal bolmaǵanda kimsińder?» dedi. Tórde otyrǵan Ybyraı naǵashym, «Áı bala, sózdiń maǵanasyn bilmeseń aıtpa, meniń jasym 85-te biraq 80 kelgenshe shal bolǵanym joq, qalaı túsinseń solaı túsin» dedi. Asaba jigit uıalyp qaldy, úlkender kúlip jatyr.

Jaqynda Shetpedegi ózim qatty qurmetteıtin, salt–dástúrdi jaqsy biletin naǵashy aǵamnan «Shal» sóziniń anyqtamasyn suradym. Sonda maǵan aıtqany «Shal kúndiz maqtanshaq, keshke jasqanshaq, túnde qyzǵanshaq bolady» dedi. Keıde úlkender jaǵy «eı, mynaý jasyna jetpeı shal bolypty ǵoı» dep jatsa, endi birde, «áı, ony shal deme, jaqynda balaly boldy ǵoı» dep te jatady. Keıde áıeli qaıtys bolǵan jasy úlken adamdarǵa da, «Ol áli shal emes shyǵar, birdeńe alý kerek qoı» dep jatady. Kóbine úlken kisiler shal degenge shamdanyp jatsa, al qazirgi jas jigitter «shal» degen sózge maqtanady. Shal sóziniń túpki maǵanasy «túngi tósekke jaramaı qalǵan er adam» degen sóz. Qadirli ini-kelinderim, sizder analaryńdy, súıgen jarlaryńdy kempirge teńemeı-aq, anashym, sheshem, jarym, jubaıym, kelinshegim, zaıybym deseńder bolady. Al, kelinder, kúıeýlerińdi «shalym», «bizdiń shal», «bizdiń úıdiń shaly» degenshe kúıeýim, otaǵasym, jarym, balalarymny ákesi dese bolady ǵoı. Árıne, men til mamany emespin biraq, aqsaqaldardan estip,surap jasaǵan tujyrymym. Qate bolsa taǵy keshirim suraımyn. Biraq, biz bilgenimizdi jastarǵa aıtyp, jazyp otyrýymyz qajet.

Jánibek Qojyqtyń Feısbýk paraqshasynan