Elbasy belgilegen strategıalyq baǵdarlamalardyń tiregi sanalatyn bilim salasyndaǵy baıypty tirlik jaıly oblys ákimi Qyrymbek Eleýuly Kósherbaevpen suhbatymyzda da keńinen aıtylady.
Jańa oqý jyly qarsańynda Qyzylorda oblysynda bir kúnde 8 mektep, 1 balabaqsha ashyldy. Oblys ákimi Qyrymbek Kósherbaev pen óńirge jumys saparymen kelgen QR Bilim jáne ǵylym mınıstri Aslan Sárinjipov jańa bilim oshaqtarynyń ashylýyna qatysyp, el qýanyshyn bólisti. Oblys pedagogtarynyń Tamyz máslıhatynda mańyzdy saladaǵy maqsat, mindetter belgilendi. 
 
– Qyrymbek Eleýuly, jaqynda ǵana aı­maqta bir kúnde 10-ǵa jýyq áleýmettik ny­san ashyldy. Jańa oqý jyly qar­sańyn­daǵy bul serpin jyldar boıy atqarylǵan júıe­li jumystyń nátıjesi dep bilemiz. Osy ba­ǵytta taǵy qandaı bastamalar bar?
– Bul kúnde sapaly bilimniń memleket pen qoǵam úshin basty qundylyq, eń qym­bat qazyna ekendigine eshkimniń talasy joq. Bilim salasynyń damýy – búginde ór­­kenıettiń ólshemi, qoǵam damýynyń bas­ty kórsetkishi. Bizdiń jaǵdaıda bilimniń bıik bedeli – táýelsiz memleket retinde dam­­­ýymyzdyń basty alǵysharty. Son­dyq­tan da bilimdi damytý Memleket bas­shysy Nur­sultan Nazarbaev belgilegen barlyq st­rategıalyq baǵdarlamalardyń tiregi bo­lyp keledi. Elbasy usynǵan 5 reforma aıa­­synda iske asatyn Ult jospary da bo­la­shaq Qazaqstannyń kelbetin anyqtaıtyn bilim salasyna qatysty birqatar mańyzdy qadamdardy qamtıdy. 
Sondyqtan da bilim salasynyń damýy, us­tazdardy qoldaý, oqýshylar men túlek­ter­ge barynsha jaǵdaı jasaý – biz úshin qa­shanda eń basty mindetterdiń qatarynda. Biz bilimge basqa birde-bir salamen sa­lys­tyrýǵa kelmeıtin qoldaý kórsetip kelemiz. Bıylǵy jyly bilim berý salasyna oblys búdjetiniń 35 paıyzy, naqty aıtsaq, 66 mıllıard teńgeden asa qarjy bólindi. Úsh jyl ishinde bilim berý salasynyń búdjeti 24 mıllıard teńgege artty. Qyzylorda ob­lysy búdjeti shyǵyndardyń 60 paıyz­dan astamy áleýmettik salaǵa baǵyttalady. Áleý­mettik shyǵyndardyń úlesi boıynsha Qy­zylorda oblysy respýblıka boıynsha birin­shi orynda tur. Bul – bizdiń bolashaqqa ba­ǵyshtalǵan eń mańyzdy ınvestısıamyz.

Biz úsh aýysymda bilim beretin mek­tep­terdiń máselesin túpkilikti sheshtik. Endi úsh aýysymda oqıtyn mektep Qyzylorda ob­lysynda joq dep senimmen aıtýǵa bo­la­dy. Eki jyldyń ishinde apatty jaǵ­daıdaǵy 34 mekteptiń 22-si qaıta salyndy, qalǵan 12 mek­teptiń qurylysyn búdjettiń yń­ǵaıy­na qaraı, 2016-2017 jyldary salý jos­parlanǵan. Jalpy, 2015 jyldyń aıaǵy­na deıin oblys aýmaǵynda memleket ese­bi­nen 19 jańa mektep pen 3 balabaqshanyń qurylysy aıaqtalady. 
Biz árdaıym jańa oqý jylyna aıryq-sha daıyndyqpen kelýge tyrysamyz. Bıyl­ǵy 1-qyrkúıekte 14 jańa mektep pen 2 ba­la­baq­sha iske qosylady. 
Atap aıtsaq, Aral aýdany Toqabaı eldi me­kenindegi 140 oryndyq jańa mektep, Qo­saman eldi mekenindegi 100 oryndyq mek­tep, Jańaqurylys eldi mekenindegi 200 oryn­dyq, Qazaly aýdany Arandy aýylyn­daǵy 100 oryndyq, Sarybulaq aýylyndaǵy 100 oryndyq, Qarmaqshy aýdany Aqaı eldi mekenindegi 280 oryndyq balabaqsha men 600 oryndyq mektep, Syrdarıa aýdany Sha­ǵan aýylyndaǵy 900 oryndyq, Shıeli aýdany Bala bı aýylyndaǵy 900 oryndyq mektep jáne Qyzylorda qalasyndaǵy taǵy bir jańa 900 oryndyq mektep qyrkúıektiń birinde oqýshylar men ustazdarǵa esikterin asha­dy.
Qazirgideı kúrdeli ekonomıkalyq jaǵ­daıǵa qaramastan, aýyl-qalalarymyzda jańa balabaqsha men mektepterdiń kóptep ashylýyn – memlekettiń bilim men bala tár­bıesine degen erekshe kózqarasynyń, shyn qamqorlyǵynyń aıǵaǵy dep bilý kerek. 
Memleket pen jeke kásipkerlerdiń kú­shin biriktirip, yntymaqtasa jumys is­teý­diń arqasynda ótken jyly jalpy sany 103 jańa balabaqsha, sonyń ishinde 77 jeke balabaqsha ashyldy. Bıylǵy jyldyń aıa­ǵyna deıin taǵy 61 balabaqsha ashý jos­par­lanýda. Sonyń arqasynda jańa oqý jy­ly­nan bastap, «Balapan» baǵdarlamasy boıyn­sha 3-6 jastaǵy balalarymyz bala­baqshamen 100 paıyz qamtylyp, Elba­sy­nyń 2020 jylǵa deıin oryndalýy tıis bul tap­syrmasy Syr elinde merziminen erte oryn­dalmaqshy. Endi bizdiń aldymyzda bir já­ne úsh jas arasyndaǵy búldirshinderdi ba­labaqshamen qamtýdy kóterý mindeti tur.
Jańa oqý jyly demekshi, bıyl qy­zy­lordalyq mektepterdiń sany 292-den 300-ge deıin artyp, ondaǵy oqıtyn bala sany byltyrǵy 128 myńnan 134 myńǵa deıin kó­beımek. Onyń ishinde Baıqońyr qala­syn­­d­aǵy osyǵan deıin Reseı Federa­sıa­sy­nyń qaramaǵynda jumys istep kelgen 6 qazaq mektebi de bar. Olardyń qazaq­stan­dyq oqý baǵdarlamasynan qol úzip qal­ǵ­a­nyn eskerip, oblystyń ustazdar qaýymyn baı­­qońyrlyq áriptesterge jan-jaqty qol­daý jasaýǵa shaqyrdyq. Muǵalimde­rimiz­diń biliktiligin jetildirý jumystaryna ǵaryshty qaladaǵy bilim salasy ókilderin keńirek tartýǵa tyrysamyz. 
– Aımaqtyń bilim salasyn sóz etkende, osy­ǵan deıin UBT-dan kósh sońynda qalyp kel­geni oıǵa oralady. Bıyl aımaq oqýshy­lary synaqtan súrinbeı ótken sıaqty. Kór­set­kishke kóńilińiz toldy ma? 
– Bilim berý júıesiniń ınfraqurylymy men materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn ny­ǵaıtý jáne ustazdardyń biligin kóterý, olar­dy yntalandyrýmen birge tártipti kú­sheıtýge baǵyttalǵan keıbir qatal shara­lar­ǵa da barýǵa týra kelgendigin bilesizder. Al­dyńǵy jyly bir mezette 27 mektep dı­rektorynyń ornynan bosaǵany este bolar. Muny tym qataldyq dep qabyldaǵandar da bol­ǵan shyǵar. Biraq mektepti bitirip, bo­la­shaq mamandyǵyn tańdaıtyn ár balanyń taǵdyryna degen jaýapkershilik úshin osyndaı qadamǵa barýǵa týra keldi. 
Qabyldanǵan keshendi sharalar alǵash­qy nátıjesin kórsetti. Jumsalǵan kúsh zaıa ketpedi, salǵan qarajat aýyz toltyryp aı­tarlyq ıntellektýaldyq ósim bere bas­tady. Osy oraıda, bólingen qarjyny tıim­di ıgerip, iske jarata bilgen sala maman­da­rynyń, ásirese, ustazdar qaýymynyń abyroıly eńbegin atamasqa bolmaıdy.  
Aımaqtyń ulttyq biryńǵaı test qory­tyndysy boıynsha 13-orynnan 5-orynǵa shyǵýy – eń áýeli bizdiń muǵalimderimizdiń eń­begi ekendigin búgin taǵy bir erekshe ata­ǵym keledi. Bul nátıje – eshqandaı kúmán týǵyzbaıtyn, ustazdar men oqýshyla­ry­myz­dyń adal eńbeginiń jemisi. Barlyq aý­dan­dardaǵy ortasha baldyń birkelki jo­ǵary shyǵyp, ortasha respýblıkalyq kór­setkishten jaqsy bolýy soǵan dálel. Bul jetistik balalardyń aldyn ashyp, qy­zy­lordalyq túlekterge eń úzdik joǵary oqý oryndarǵa jol saldy. 2015 jyly ulttyq bi­ryńǵaı testke qatysqan túlekterdiń jar­tysy túrli memlekettik granttar esebinen Qa­zaqstan men Reseıdiń mańdaıaldy jo­ǵary jáne kásiptik oqý oryndaryna qa­byl­dandy. Bizdi marqaıtatyn ári erteńge degen se­nimimizdi kúsheıtetin budan artyq kór­set­kish joq. 
– Aımaqta ınovasıalyq mektepter je­lisiniń qurylyp jatqanyn bilemiz. Bul bilim salasyn jańa ádistemege kóshirýdiń alǵashqy qadamdary bolyp sanala ma? 
– Bul – jańashyl bastama. Oblys­tar­dyń arasynda alǵashqy bolyp Nazarbaev zıat­kerlik mektepteri derbes bilim berý uıymymen arnaıy memorandýmǵa qol qoıý, aımaqtyq ınovasıalyq mektepter je­lisin qurý jobasy bizde bastalyp otyr. Atalǵan joba aıasynda oblysymyzdyń 22 mektebi Nazarbaev zıatkerlik mek­tep­te­ri­niń úlgisi boıynsha jaraqtanady, muǵa­lim­de­ri tolyqtaı qaıta oqytylady. Bul ma­man­dar salany jańa oqý ádistemesine kó­­­shirýge kúsh salýy tıis. 
Osy baǵytta Nazarbaev zıatkerlik mek­tepteri men «Órleý» biliktilikti jetildirý ortalyqtary arqyly 4 myńnan asa ustaz deńgeıli kýrstardan ótip, bilimin kóterdi. Bul jumys aldaǵy ýaqytta jalǵasyn ta­bady.  
«Bilim – ınemen qudyq qazǵandaı» deı­di ǵoı, saladaǵy oń nátıjelerge qol jet­ki­ze alǵan ustazdarǵa degen bizdiń rı­za­shy­lyǵymyz erekshe zor. 
Degenmen, Elbasymyz aıtqandaı, ta­bysqa qol jetkizý ońaı emes, al ony ýys­tan jiberip almaý – odan da qıyn. Másele – reıtıńtegi orynda emes, eń bastysy, bizdiń balalarymyzdyń bilim alýy úshin jan-jaqty jaǵdaı jasalsa, óńir úshin tolaıym tabystyń kilti sol bolmaq. 
Eldiń bolashaǵy osy salamen tikeleı baı­lanysty bolǵandyqtan, ol árdaıym qyraǵy qadaǵalaýdy, aıryqsha mán berýdi talap etedi. Jyldam ózgeretin, uzaqmerzimdi boljam jasaý múmkin emes, qazirgi ýaqytta bilim berýge de jańa ádister, tyń tásilder qajet. 
Adam balasynyń jer betindegi tarıhy 50 myń jyl dep eseptelinse, osy aralyqta 1600 urpaq almasqan eken. Sonyń ishindegi sońǵy 150 urpaq qana jazý jáne oqýmen tanys, 8-i ǵana ýaqyt ólsheýdi biledi, tek 4 urpaq elektr qýatyn paıdalanyp keledi. Baıqasańyzdar, árbir jańa urpaq adam ómi­rin túbegeıli túrde ózgertetin jańa­lyq­tarǵa beıimdelýge májbúr. Biz úshin ondaı jańalyqtar ǵalamdaný, jeke kompúter jáne ınternet bolyp otyr. Árbir jańa býyn­nyń ıgeretin bilimi, sanasyna toqýy tıis aqparaty geometrıalyq progresıa jyldamdyǵymen ósip keledi. Sondyqtan da ustazdar qaýymy balany ózderine beı­tanys bolashaq úshin daıyndaıtynyn bir sát esten shyǵarmaýy tıis. Kezinde Ro­bınd­ranat Tagor degen úndi ǵulamasy «Us­taz shá­kirtti óziniń bilimi men qabiletiniń qur­ba­ny etpeýi tıis» degen eken. Iaǵnı, aldy­myz­da júrgen balalardyń bilimi men daǵ­dy­l­ary bizdiń bilgenimizden áldeqaıda ar­tyq bolýy tıis. Ol úshin ustazdar qaýymy men bilim berý júıesine qoıylatyn talap arta beredi. 
Mektep pen ustaz bilimniń jalǵyz qaı­nar kózi, tárbıe-tálimniń dara ortalyǵy bolýdan qaldy. Bala ózin mazalaǵan suraq­taryna jaýap tabý úshin áýeli muǵalimine emes, qolyndaǵy tehnıkaǵa men ǵalamtorǵa júginedi. Aqparattyń taralý jyldamdyǵy­nyń ósýi bilimniń jańarý jyldamdyǵyn da art­tyrdy. Oqý ornynda alǵan bilimmen ómir boıy jumys isteýge bolatyn maman­dyq qalmady. Ómir boıy oqý, úzdiksiz oqý, bilik­tilikti udaıy jetildirý uǵymdary adam ómiriniń ajyramas bóligine aınaldy.
Munyń barlyǵy mekteptegi jumystyń ne­gizderin qaıta qaraýǵa shaqyrady. Endi bi­lim berý úrdisiniń negizgi sýbektisi oqý­shynyń ózi men onyń kún saıyn artyp kele jatqan suranystary, qyzyǵýshylyǵy men sheksiz múmkindikteri. Eskishe júrsek, mek­tep bala úshin tartymsyz bolmaq. Bilim be­rý ortasymen birge oqytýshy men oqýshy ara­syndaǵy qarym-qatynas erejeleri de óz­gerýi qajet. «Men kórsetemin – sen úı­ren» degen kóne qısynnan «birge úıre­ne­ıik» degen jańa qaǵıdaǵa negizdelgen árip­tes­tik prınsıp ornaýy kerek dep oı­­­laı­­myn. 
Oqýshylar basqa adamdarmen tıimdi qa­­rym-qatynas ornatýǵa, aldyna durys maq­sat qoıa bilýge, ýaqytyn durys jos­par­laýǵa jáne jeke qabiletterin ornymen ári tıimdi paıdalanýǵa úırenýi qajet. Aqparat tasqynynda keregin izdep tabýǵa úıretý ar­qyly biz balalarǵa jeke bilim alý traek­torıalaryn qalyptastyryp, ómir boıy bilim alý daǵdysyn syılaı alamyz. Sonda ǵana oqýshy bolashaqta tabysty maman bo­lyp qalyptasady. 
– Kezinde elimizdiń bilim salasyn bas­qardyńyz. Saladaǵy reformanyń tabysty júrýi úshin biz qaı máseleni elep-eskergenimiz jón? Ustanar baǵytymyz qandaı bolýy tıis? 
– Aımaq basshysy ǵana emes, azamat re­tinde de oıymdy aıtaıyn. Mysaly, qa­zir biz balabaqshalardaǵy oryn sanyn kóbeıtýge qatty den qoıyp, ondaǵy tárbıe jumysynyń sapasyna tıisti kóńil bólmeı kelemiz. Ondaǵy mamandardyń bilimi men biligi, jańa ádisteme men tehnologıalardy qoldanylýy tasada qalyp keledi. Mektepke deıingi bilim berý mekemelerindegi pedagog maman óziniń kútýshi emes, tárbıeshi eken­digin umytpaýy tıis. 
Bul mindettiń ózektiligi, ásirese, qazir erekshe artyp tur. Ózderińiz biletindeı, 12 jyldyq bilim berý júıesiniń jańa qury­lymy «1+11» formýlasy boıynsha bekidi. Iaǵnı, 12 jyldyq oqytý júıesiniń alǵashqy jyly mektepke deıingi bilim berý júıesin, qalǵan 11 jyly mektepti qamtıdy. Bul ret­te mektepke deıingi jáne bastaýysh  mek­tep kezeńderiniń mazmun turǵysynan óza­ra sabaqtastyǵyn qamtamasyz etý úshin kóp jumys istelýi qajet. 
Orta bilim júıesindegi úzdik kórsetkish pen jalpy kórsetkish arasyndaǵy aıyr­ma­ny barynsha azaıtý da qazirgi basty maq­sattyń biri. Ustazdarmen kezdesýiniń birin­de Elbasy úzdik oqıtyn oqýshy men bilimi nashar bala arasyndaǵy aıyrmashylyq qysqarǵanda ǵana bilim júıesiniń jaq­sa­ratynyn aıtqan bolatyn. Osy máseleniń she­shilýi sala damýyndaǵy túıtkildi min­det­ter­diń biri bolmaq. 
Bizdiń aldymyzdaǵy mańyzdy mindet­terdiń taǵy biri – kásibı bilim berýdegi jaǵ­daıdy qaıta qarap, kadrlyq, mate­rıal­dyq resýrstar jáne bilim berýdiń sharttary men ádistemesin ońtaılandyrý, oqý ornyn­daǵy basqarý tásilderin ýaqyt talabyna ıkemdeý. 
Erekshe nazar talap etetin taǵy bir ma­ńyz­dy baǵyt – bilim berý júıesi aıasyndaǵy tárbıe jumysy. Sonyń ishinde oqýshylar­dyń adamgershiligi men moraldyq kelbetin qalyptastyrý máselesi. Qazirgi ýaqyttyń talabyna saı, bilim berý júıesi tehnolo­gıa­lyq baǵytqa erekshe den qoıǵanymen, adam­gershilik jáne ult rýhanıatynan qol úzgen tehnokratızm bizge keri áser etýi múm­kin. Qaımaǵy buzylmaǵan ulttyń rýhanı qazynaǵa murager bolǵan biz sekildi aımaq­qa bul máseleni de esten shyǵarýǵa bolmaı­dy. 
Bizdi ult retinde saqtaǵan, aqparat tas­qyny men ǵalamdaný kúshine tótep bere alatyn osyndaı temirqazyq ustanymdardy bala sanasyna sińirý qajettigin umytpaǵan jón.  
Sonymen birge adamzatqa jat qatygez­dik, masyldyq pen menmendik, erinshek mi­nezden boıdy tasalap, meıirimdilik, el­gezektik, qarapaıymdylyq sıaqty kimge bol­sa da jarasatyn qasıetterdi bala boıy­na darytý mańyzdy. Ustazdar qaýymy óz­de­riniń buǵan da jaýapty ekenderin bilýi tıis. 
Qazir maǵan «Syr óńiriniń mektepteri shyn máninde, zaman talabyna saı bilim or­dasyna aınalýy úshin ne istelýi qajet?» degen saýal jıi qoıylady. Onyń sheshimin bylaısha tarqatar edim: birinshiden, mek­tepte sapasy joǵary jáne qazirgi ýaqytta qoldanbaly bilim berilýi tıis. Eń úzdik jáne artta qalǵan oqýshylar arasyndaǵy aıyrmashylyqty meılinshe qysqartý kerek. Ekinshiden, mekteptiń maqsaty bala­ny tek oqytý ǵana emes, qazirgi zamanda óz or­nyn taýyp, básekelestikte ómir súre ala­tyn tulǵa tárbıeleý bolýy shart. Úshin­shi, mekteptegi muǵalimniń biligin udaıy kó­terý jáne olardyń shyǵarma­shy­lyq ju­my­syna jaǵdaı jasaý basty nazarda bolýy tıis. 
Eń bastysy – mektepter elimiz ben dú­nıede bolyp jatqan áleýmettik jańa­lyq­tarǵa ashyq bolýy qajet. 
Atalǵan mindetterdiń barlyǵy Prezı­dentimiz N.Nazarbaevtyń bastamasymen jasaqtalyp, iske asyrylyp jatqan keleli josparlardan týyndaıdy. Táýelsizdiktiń tańy atqan kezden-aq Elbasy damýymyzdyń dińgegi bilim men ǵylym ekendigin basyp aı­typ, «keleshekke – kemel bilimmen» de­gen barshaǵa ortaq formýlasyn usyndy. Sonyń aıasynda qazaqstandyq bilim berý buryn sońdy kórmegen qarqyndy ilgerileý kezeńine aıaq basty. Elimizde júzdegen mektep pen balabaqsha boı kóterdi. Joǵary oqý oryndaryn qoldaý, ustazdardyń ǵy­lymı izdenisine qajetti granttar bólý, «Bo­lashaq» baǵdarlamasy, Nazarbaev ýnı­versıteti men Nazarbaev zıatkerlik mek­tepteri, mektepke deıingi bilim berýdi 100 paıyzǵa jetkizý, 12 jyldyq orta bilimge kóshý, mektepterdegi 3 aýysymda oqýdy joıý, apatty mektepter máselesin túbegeıli sheshý týraly sheshimder, bilimdegi ınno­vasıalarǵa kórsetiletin jan-jaqty qoldaý – osynyń barlyǵy bizben kórshiles elder­de iske asa qoımaǵan, kóp memleket áli ar­mandaı da almaıtyn bıik belester.
Memleket basshysy endigi jerde bar kúshimiz ben jigerimizdi jumyldyryp ozyq damyǵan 30 eldiń qataryna kirýdiń qamyna kirisýdi tapsyrǵanyn bilesizder. Sonyń ishinde osy elderdiń bilim berý júıelerine tán joǵary sapa men bıik deńgeıge qol jet­kizý mindeti qoıyldy.  
Bul istegi bizdiń negizgi kapıtalymyz – talapty, tárbıeli, otansúıgish rýhy bıik jas urpaq. Sondyqtan bilim sapasyn kó­te­rý – mártebesi bıik, mańyzy zor, jalpyult­tyq múdde.
– Áńgimeńizge raqmet!
Suhbattasqan 
Gúlzına BEKTAS
 "Qamshy" silteıdi
Derekkóz: Aıqyn-aqparat