BUU men BDU derekterine sáıkes AITV/JITS indeti «resmı» ja­rıalanǵaly 25 mln adamnyń ómirin jalmapty. Búgingi kúni álemde 40 mln-nan astam adam AITV juqpasynyń tasy­maldaýshysy ekendigi anyqtaldy.
Aldymyzdaǵy jeksenbi – medısına qyzmetkerleriniń kásibı merekesi. BAQ tilinde «aq halatty abzal jandar» degen ádemi at alǵan densaýlyq saqtaý salasynyń qyzmetkerleri merekesi qarsańynda Almaty oblystyq JITS-tiń  (Júre paıda bolǵan ımýndyq defısıtiniń sındromy) aldyn alý jáne oǵan qarsy kúres ortalyǵynyń bas dárigeri, «AITV zertteý As­sosıasıasy» qoǵamdyq birlestiginiń atqarýshy dırektory, medısına ǵylymdarynyń kandıdaty Serik Janǵabylovpen áńgimelesken edik. 
– Serik Kenjebaıuly,  buǵan deıin «ǵasyr derti» atalyp, sońǵy kezde ǵana sozylmaly aýrýlar sanatyna engizilgen JITS-tiń adamzatqa qaýip tóndirgenine otyz jyldan asty. Almaty oblysyndaǵy epıdemıalyq jaǵdaı týraly baıandap berseńiz?
–  BUU men BDU derekterine sáıkes AITV/JITS  indeti «resmı» ja­rıalanǵaly 25 mln adamnyń ómirin jalmapty. Búgingi kúni álemde 40 mln-nan astam adam AITV juqpasynyń tasy­maldaýshysy ekendigi anyqtaldy.  Kún saıyn 7000-ǵa jýyq adam indet juq­tyrady, al jyl saıyn 2-3 mln adam aýrý juqtyryp, 2,5 mln adam osy dertten kóz jumady eken.  Qazirgi kezdegi ǵylymnyń jetistigi – ARV preparattarymen emdeý arqasynda JITS-ke qatysty ólim sany 10 paıyzǵa azaıdy. BUU málimetine qaraǵanda, sońǵy 8 jylda álemde AITV juqtyrý faktileri 17 paıyzǵa tómendepti.  Al endi ózimizge kelsek, búgingi kúni Almaty oblysynda tirkeýge alynǵan AITV juqtyrǵandardyń sany – 2066 adam. Oblys boıynsha 100 myń turǵynǵa shaqqanda, bul kórsetkish 102,5 adamdy quraıdy. Bizde AITV kóp tirkelgen aýdandar: Qaratal (289,1), İle (163,6), Eńbekshiqazaq (96,6) aýdan­dary men Taldyqorǵan (153,1), Qapshaǵaı (137,3) qalalary. Oblysta 15 jasqa deıingi balalar arasynda osy aýrýǵa shaldyqqan 32 fakt tirkeldi, oblys boıynsha balalar arasyndaǵy AITV taralý kórset­kishi – 5,8 paıyz.  
–  Oblysta tirkelgen 2066 AITV juq­tyrǵandardyń jas mólsheri qandaı?
–  Kóbinese jastar dep aıtýǵa bolady,  30-39 jastaǵylar – 41 paıyzdy, 20-29 jastaǵylar 32 paıyzdy quraıdy. 
– Oblysta eki mıllıonnan asa halyq turady. Paıyzǵa shaqqanda eki myńnan astam vırýs tasýshylar turǵyndardyń eki paıyzyn quraıdy eken. Aýrýdyń kóbeıýine ne sebep boldy dep oılaısyz? 
– Rasynda kóp, biraq aýrý juqtyrǵan adamdardan qaýiptenip, shettetýge tıis emespiz. Alaıda, qorǵaný qajet. AITV dertin juqtyrý joly óte ońaı – bir ǵana kezdeısoq jynystyq qatynas adamnyń búkil ómirin ýlaıdy. Men kezdeısoq degen sózdi beker aıtyp otyrǵanym joq. Sebebi, kezdeısoq jynystyq qarym-qatynasqa jeńil júristi, tán saýdasymen aı­nalysatyndardy aıtpaǵanda, kóbinese minez-qulqy qalyptaspaǵan, oń-solyn tanymaǵan jastar barýy múmkin. Qyzdarymyz nápsi shyrmaýyna túsip jatsa, uldarymyz nashaqorlyq qasiretke shaldyǵýda. Onyń túp negizi – ot­ba­syndaǵy tárbıede jatyr. Jasta­ry­myzdyń nashaqorlyqqa, sýısıdke bir taban jaqyndyǵynyń sebebi de osydan. Ǵasyr indetin ǵalymdar minez-qulyqtyq juqpa aýrýyna jatqyzatyny sondyqtan.  AITV/JITS indetin juqtyrý-juq­tyrmaý eń aldymen, ózimizge, ıaǵnı minez-qulyǵymyzǵa baılanysty. Bizdiń or­talyq  osy minez-qulyqtyq juqpa máselesimen de aı­na­lysady.
– Serik Kenjebaıuly,  ózińiz basshylyq jasap otyrǵan mekeme týraly ne aıtar edińiz? 
– Bul mekemege 2002 jyly keldim. Jalpy, JITS-ke qarsy kúresý, onyń aldyn alý, emdeý sharalarymen aı­nalysamyz. Áli de sheshilmegen másele kóp. Conyń eń bastysy – 16 jyldan beri jumys istep jatqan ortalyqtyń óz ǵımaraty joq, Mine, sońǵy bes jyldan beri Almatynyń shyǵys jaǵyndaǵy «Shym­bulaq» sanatorııiniń bir qabyr­ǵasyn panalap otyrmyz. Taldyqorǵanda bólimshemiz bar, árıne, joǵarydaǵy basshylar bizdiń birjolata sonda kóship barýymyzdy qalaıdy.  Eger Taldyq­orǵanǵa kóship ketip jatsaq, iri mega­polıste turatyn halyqtyń bizden tek­serýden ótip, qaralýy bylaı tursyn, qarapaıym anyqtama alýyna kóp qıyndyq týdyrary belgili. Halyqqa tıimdi jaǵyn aldaǵy ýaqytta basshylar sheshe jatar. Ortalyqta búginde 400-ge jýyq adam emdeledi. Onyń 32-si – balalar. Byltyr aldyn alý bólimin qurdyq, onda 4-5 dáriger isteıdi. Bizde indettiń taralý múmkindigi óte joǵary. Mysaly, esirtkini ózine shprıs arqyly qabyldaıtyndar, jezókshelikke salynǵan áıelder arqyly AITV juqpasy  qoǵamǵa tez  taralýda. Sonymen qatar bizde júkti áıelder máselesi de qıyn. Óıtkeni keıbir áıelder júktiligine baılanysty em qabyldaǵysy kelmeıdi, sonyń kesirinen keselin sábıine juqtyrady. Bizdiń emimizden bas tartqany úshin keıde olarmen sottasyp jatamyz. Bizde mundaı 3-4 oqıǵa bolǵan, sot sheshimimen júkti áıeldi emdep, nárestesin dertten aman alyp qaldyq. Órkenıetti elderde bul indettiń júkti áıelden balaǵa berilý kórsetkishi  1-2 paıyzdy  ǵana quraıdy. Bizdiń oblysta bul kórsetkish 2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha – 3,5 paıyz. Bul jaman kórsetkish emes, jalpy Qazaqstandaǵy jaǵdaı TMD memleketteri arasynda kóńil kónshiterlik. AITV juqtyrǵan júkti áıelden deni saý bala týǵyzý akýsherlik-gınekologıalyq qyz­mettiń sapasyna baılanysty. Al bizde mundaı qyzmet túri joq esebi.  
– Bul derttiń kóbinese dárigerlerdiń qateliginen, ıaǵnı AITV-men aýyratyn adamnyń qanyn saý adamǵa quıý arqyly da juqtyryp jatqanyn joqqa shyǵarmaıtyn shyǵarsyz... 
– Donorlyq qan quıý arqyly aýrý juqtyrý – úlken máseleniń biri. Qazaqstan boıynsha mundaı jaǵdaılar bar shyǵar, biraq  Almaty oblysynda qan quıý arqyly juqpa taraǵan oqıǵa tirkelgen joq. Meniń oıymsha, qan ortalyǵyna qan tapsyrýǵa keletinderdiń kóbisi – nashaqorlar. Baıqamaı olardan qan alyp qoıamyz. Al ınkýbasıalyq merzim kezinde qandaǵy AITV juqpasyn aıyrý qıynǵa soǵady. Degenmen, búginde ony birden anyqtaıtyn qural-jabdyqtar elimizge kelip jatyr. 
– Degenmen, búginde qarapaıym halyqqa medısınalyq kómek alý qıyndap bara jatyr. Memlekettik emhanaǵa júginip, uzaq-sonar kezek, basqa da for­maldylyqtardan, dá­rigerdiń bilik­sizdiginen sharshaǵan halyq  qolyn bir siltep, aqyly mekemelerge júginedi.  Buǵan ne aıtasyz? 
– Jaǵdaıdy jaqsartý úshin túpkilikti reforma jasaý kerek. Iaǵnı bul salaǵa ınvestısıa tartý kerek. Mysaly, Ońtústik Qazaqstan oblysy kanadalyq ınvestor shaqyryp, aýrýhana men emhanalar saldyrdy. Sosyn ony senim júktelgen basqarmaǵa, keıin jeke­shelendirip alyp, basqaryp kórdi, turǵylyqty halyqtyń mentalıtetine beıimdedi. Ekonomıka jekelerdiń qolymen óristeıdi. Jeke qojalyq sekildi mundaı jeke aýrýhanalardy memleket basqara almaıdy. Sondyqtan den­saýlyq saqtaý salasynda da bárin jekeniń qolyna berip, satyp jiberýden qoryqpaý kerek. Sonda ǵana biz sapaly qyzmetke qol jetkizemiz, 30-40 adam bir esikke telmirip, uzyn-sonar kezekte turmas edi. 
– Jeke emhanalardyń qyzmeti halyqqa qymbatqa túspeı me? 
–   Qymbatqa túspeıdi, óıtkeni ony halyq emes, memleket tóleıdi. Bul jerde eshqandaı qýlyq joq. Sondyqtan búgingi zamanda ar-ujdanyńnan basqanyń bárin satý kerek. Satylmasa JITS, onkologıa, t.s.s. ortalyqtar satylmaýy múmkin. Jalpy, densaýlyq salasyn basqaratyn adamǵa prezıdenttiń saıası yqpaly óte myqty bolýy tıis. Biz ýnıtarly memleketpiz. Jekeshelendirýdiń halyqqa birden-bir tıimdi jol ekendigine Elbasynyń kózin jetkize alatyn myqty bir maman shyqsa ǵoı, shirkin. Eger medısınalyq mekeme jeke qojalyqta bolsa, bárin qojalyqtyń dırektorlar keńesi sheshedi. Óıtkeni bul – bıznes. Ǵylymı jetistikterdi jaqsy paıdalaný úshin qojalyq basshylyǵy barynsha ter tógedi. Halyq paıdasyn kórmese, zıan shekpeıdi. Al bizde eń birinshi kemshilik – eki kún dáriger bolǵan adamdy bas dáriger etip taǵaıyndaı salady. Tájirıbesi joq jas maman jumysty qaıdan bastaryn bilmeı basy qatady. Densaýlyq saqtaý mekemeleriniń memlekettik basqarýdan derbes bolǵanynyń taǵy bir paıdasy bar, máselen, oblysymyzdyń kez kelgen bir aýdanynda balalar kóp týylyp, demografıalyq ósim bolyp jatsa, ol jerge tez arada pedıatr-dárigerler jiberilip, halyqqa tıimdi jaǵy qarastyrylar edi. Al kerisinshe, týý azaıyp, qart adamdar sany kóbeıse, ol aýmaq – gerantolog mamandarǵa zárý degen sóz. Munyń bárin jergilikti ózin-ózi basqarý júıesi rettep, qarjylandyryp, qazirgideı joǵarydan pármen kútpeı-aq atqara berer me edi?! Qysqasy, medısına salasyna jekeshelendirýdi jedeldetetin úlken reforma kerek. Ol kúnderge de jetermiz dep oılaımyn. 
– Áńgimeńizge raqmet!