Qazaq jerinde qanshama týma talanttar dúnıege kelgen. Talant degenimiz – daryndy adamnyń boıyna týa bitetin asyl qasıet.
Talant jalqy júrmeıdi degen sóz bar, daryndy adamdardyń boıynan birneshe erekshelikterdi tabýǵa bolady. Almaty oblysy Talǵar aýdanyndaǵy Birlik aýylynyń turǵyny Dosjan Turǵanuly Ótekov osyndaı daryn ıesi, ónegeli ómirimen artyna jaryq iz qaldyrǵan adam. «Ol – ǵalym, aqyn, jazýshy, sýretshi, kompozıtor, ánshi, kúıshi, sportshy, sondaı-aq emshilik qasıeti bar erekshe jaratylǵan adam edi» dep jazady dosy týraly fızıka-matematıka ǵylymdarynyń kandıdaty, fılologıa ǵylymdarynyń doktory Sheráli Bilál. Keıingi urpaqqa úlken ónege qaldyryp, ómirin jastarǵa bilim berýge, ónerge, ımandylyqqa tárbıeleýge arnaǵan, halqyna qaltqysyz qyzmet etken Dosjan Ótekov eskertkish qoıýǵa laıyqty tulǵa, ózi týyp-ósken Taldybulaq aýylynyń №35 orta mektebine onyń aty berilse jetkinshek urpaqty jan-jaqty etip tárbıeleýge osyndaı azamattyń ómir joly úlgi bolar edi degen oılaryn aıtady marqumnyń bir top ǵalym dostary.
Rasynda, Dosjan aǵanyń halyqqa sińirgen ár saladaǵy eńbekteri aıtsa aıtqandaı. Eger bul kisiniń shyǵarmalary respýblıkalyq deńgeıde el arasyna taralyp ketpese, «Dosjan aǵanyń ár nárseden habary bar, qara jaıaý adam emes edi» dep qoıa salar edi. Ónerdiń, sporttyń bıiginen kóringen bul kisiniń mamandyǵy – fızık, matematık. Sondyqtan aldymen Dosjan aǵanyń ǵalymdyǵyn aıtaıyq. QazPI-di 1960 jyly bitire salysymen Almaty ónerkásip kooperasıasy tehnıkýmynda joǵarǵy matematıkadan sabaq berdi. Alpysynshy-jetpisinshi jyldary ártúrli ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń Esepteý ortalyqtarynda bólim bastyǵynan bastap dırektordyń ǵylymı orynbasary qyzmetterin atqardy. Sol kezderde ǵylymdaǵy ózekti másele sanalatyn Basqarýdyń avtomatty júıelerin jasaýǵa qomaqty úles qosty. Aýylsharýashylyq ınstıtýtynda elektrondyq esepteý mashınalaryna programalar jasady, matematıkalyq programmalaý, programmalaýdyń matematıkalyq tásilderi jáne ekonomıkalyq kıbernetıka pánderinen sabaq berdi. Ǵalymnyń jasaǵan biraz baǵdarlamalary Máskeýdiń Kıbernetıka ortalyǵynda saqtaýly tur. Sondaı-aq ol Qazaq Keńes ensıklopedıasynyń 5,6 jáne 12 tomdary avtorlarynyń biri.
Dosjan Ótekov – aqyn, jazýshy, fılosof. 2012 jyly dúnıe salǵan Dosjan aǵa artyna ádebıet, mádenıet salasynda kóp mura qaldyryp ketti. Onyń óleńderi kezinde birqatar respýblıkalyq basylymdarda jaryq kórdi. «Shuǵyla arman» atty eki tomdyq poemalar, balladalar, óleńder jınaǵy basylyp shyqty. Sonymen qatar Dosjan Ótekovtyń «Mon-tandr qupıasy», «Qumarı hıkaıasy» atty ǵylymı-fantastıkalyq romandary, «Adam: jan jáne tán», «Aspan dúnıesi jáne Qısmet zańy», «Jaratýshy jáne álemniń jaralýy» degen árqaısysynyń kólemi 30 baspa tabaq úsh tomnan turatyn «Aqıqat kózi» atty iri ǵylymı-zertteý eńbegi oqyrmandarǵa jol tartty. Ǵalymnyń bul eńbekterinde aıtylatyn fılosofıasynda «...sen tirshilik etip jatqan fızıkalyq dú-nıe – Mektep. Mektepten sen tek tárbıe alasyń, al mektep zańyn tek Ol ǵana ózgertedi» dep jazylǵan. Avtordyń paıymdaýynsha, dúnıe-álem máńgilik, onyń bir bólshegi bolyp tabylatyn adam da máńgilik. Al adamnyń búgingi tirshiligi sol máńgilikke bastaıtyn joldyń alǵashqy tájirıbe-tanymdyq bastamasy, satysy, baspaldaǵy bolyp sanalady.
Dosjan aǵa – sýretshi, kórkemdeýshi. Keńes Odaǵy tusynda Sýretshiler odaǵyna múshe bolý ońaı bolǵan joq. Dosjan aǵa sol odaqtyń beldi múshesi boldy. Sol kezderde tól shyǵarmalarynyń birneshe kórmesin ótkizdi. Onyń kórmeleri Germanıada, Fransıada uıymdastyryldy. Kóptegen eńbekteri sol jaqtarda satylyp ketken. «Meniń sýret ónerindegi múmkinshilikterimdi biletin baspa redaksıalarynan kitap bezendirýge baılanysty tapsyrystar kele bastady. Alǵashqy kórkemdegen kitabym – «Altyn saqa» bolatyn. Qazaqtyń beıneleý ónerine, ásirese, kitap bezendirimine úlken úles qosqan jyldarym – jetpisinshi, sekseninshi jyldar. Qasıetti beıneleý óneri meniń taǵdyryma jazylǵan-jazylmaǵanyn men bilmeı-min, biraq biletinim sol – ol meni oqýyn oqymasam da syrtqa tepken joq. Shyǵarmalarym kóptegen respýblıkalyq, óńirlik, odaqtyq jáne halyqaralyq kitap kórmelerine qatysyp, birneshe márte júldeli oryndar aldy. Maıly boıaýmen salynǵan keskindemelerim, grafıkalyq shyǵarmalarym Berlınniń, Tegerannyń, Islamabadtyń jáne Almatynyń kórkemóner galereıalarynda el nazaryna usynyldy» dep jazady óziniń estelikterinde Dosjan Ótekov. Dosjan aǵanyń beıneleý ónerindegi shyǵarmalary, keskindemeler men grafıkalyq týyndylary 500 betten turatyn 2 tomdyq álbomǵa toptastyrylyp basylyp shyqty.
Dosjan Ótekov – ánshi, kúıshi, kompozıtor. «Dosjan quıqyljytyp án salǵanda bárimiz uıyp tyńdaıtynbyz. Ol kóbinese Abaı, Muhıt, Aqan seri, Jaıaý Musa sıaqty qazaq klasıkteriniń ánderin naqyshyna keltirip ádemi oryndaýshy edi. Doskeń 70-ke tarta kúıdi shertetin» dep esine alady Dosjannyń dosy Sheráli Bilál. Dosjan Ótekovtyń bul saladaǵy deńgeıin 2007 jyly «Ekonomıka» baspasynan jaryq kórgen «Kemel shaq» atty kitabyndaǵy notaǵa túsirilgen óleńderi men kúılerinen baıqaýǵa bolady. Bul kitapqa onyń 70-90-jyldar aralyǵynda shyǵarǵan ánderi kirgen. Olardyń kóbisi kezinde respýblıkalyq basylymdarda jaryq kórgen, birazy «Kúı tolqyny», «Jastyq shaq áýenderi», «Armanymnyń aq qusy» án jınaqtarynda basylǵan. Dosjan Ótekov shyǵarmalarynyń kóbisi «Qazaqkonsert», Almaty fılarmonıasy, Qazaq radıosy jáne Máde-nıet mınıstrliginiń repertýarlyq bólimderiniń kórkemdik keńesterinde qabyldanǵan. Dosjan aǵanyń ánderin qazaqtyń belgili ánshileri, halyq ártisteri Zeınep Qoıshybaeva, Rashıd Musabaev, Eskendir Hasanǵalıev, Nurǵalı Núsipjanovtar oryndap, halyq arasyna keńinen taratty. Osyndaı qazaqtyń áıgili ánshilerimen, shyǵarmashylyq ortamen tyǵyz baılanysta bolýy Dosjan Ótekovtyń boıyndaǵy talanttyń kózin ashyp, shabytyn shalqytty deýge bolady.
Dosjan aǵa – sportshy. Jigittiń boıyndaǵy segiz qyrdyń biri – shymyrlyǵy bolýy zańdy. Dosjan Ótekov kezinde aıtýly respýblıkalyq jarystarǵa, spartakıadalarǵa qatysyp, júldeli oryndarǵa ıe bolǵan bokstan sport sheberi. Sonymen qatar kúrestiń de birneshe túrlerin ıgergen (sambo, dzúdo, karate, qazaqsha kúres). Sambodan birinshi razrádtyń normalaryn oryndaǵan. Jeńil atletıkadan da aldyna jan salmaı, 1000 metrlik jarysta qala chempıony atanǵan. Dosjan aǵa osynyń bárine ýaqyt taýyp, barlyq jaǵynan da alda júrdi. Qandaı jaǵynan bolsyn ol basqalarǵa úlgi boldy.
Osynshama mol óner daryǵan azamatqa emshilik qasıet te qonypty. Onyń emshiligi biz kórip júrgen keı-bir táýipter men halyq emshileriniń emdeý ádisterine kele bermeıdi eken. Dosjan aǵanyń olardan ereksheligi – aýyryp kelgen adamnyń boıyndaǵy rezervtegi kúshti aýrýmen kúresýge baǵyttaı biletindiginde. Ol adam boıyna senim uıalatyp, aýrýmen kúresýge dem beretin bolǵan. Emdeý seansy dıagnoz qoıýdan, aýrýǵa ne sebep bolǵanynan bastalady. Emdeý energetıkalyq qýat kúshimen júzege asyrylady. Energıa kózderi – Quran sózi, ǵaryshtyq qýat kózderi. Seansqa on shaqty adam qatysady. Emdeý barysynda adamdy qýattandyryp, rýhanı kúshin aýrýmen kúresýge jumyldyrýǵa baǵyttalǵan salaýatty áńgimeler aıtylady. Seans sońynda ár adamnyń boıynda rızashylyq sezimi oıanyp, jany jaı tabady, jańa ómir esigin ashqandaı bolady deıdi ol kisiniń aldynda bolǵandar.
Jaratýshy kúsh osynshama qasıetterdi bir adamnyń boıyna úıip bere salǵan eken. Kózi tirisinde Dosjan Ótekov degen atty estigenmen, kópshilik daryn ıesine asa kóńil bólgen joq. «Qolda barda altynnyń qadiri joq» deımiz. Shyn máninde, ár salany zerttep, artyna úlken mura qaldyrǵan Dosjan aǵanyń eńbekteri keler urpaqqa tálimi mol taptyrmas qundy materıaldar bolyp tabylady. Bul kisiniń biraz eńbekteri áli de jaryqqa shyqpaı jatyr. «Altyn shyqqan jerdi belden qaz» deıdi, eger ǵalymnyń shákirtterine qaldyrǵan jańalyqtary, aqynnyń óleńderi, jazýshynyń shyǵarmalary, kompozıtordyń týyndylary aldaǵy ýaqytta durys nasıhattalyp ári qaraı zerttelse, keler ur-paqqa úlken tálim-tárbıe, bolashaq talanttardyń jolyn ashatyn mektep bolar edi. Onyń jan-jaqty eńbekteri jastarǵa úlgi bolar edi. Osy turǵydan alyp qaraǵanda Dosjan Ótekov sıaqty zıaly azamattyń esimi ózi týyp-ósken Taldybulaq aýylyndaǵy orta mektepke berilse ıgi is bolar edi. Qazirgi kezde №35 mektep «Ótekov atyndaǵy mektepke» aınalsa, bul qabyrǵadan osyndaı óresi bıik, halqyna qaltqysyz qyzmet etken zıaly azamattardyń shyqqany baıqalar edi. Qazaqqa tanymal ánshiler, joǵarǵy mektepterde ustazdyq etetin ǵalymdar, beıneleý óneriniń áıgili sheberleri, kompozıtorlar qaýymy da osyndaı oıda. Elimizdegi birtýar talant ıeleriniń esimin elge tanytyp, úlgi etý úshin osyndaı qadamdar jasaǵan jón bolar.