Parlament Májilisiniń Tór­aǵa­sy Qabıbolla Jaqypovtyń bas­shy­lyǵymen elimizdegi memlekettik bıliktiń zań shyǵarýshy tarmaǵynda «100 naqty qadam» Ult josparynyń negizgi ıdeıalaryn júzege asyrý maqsatynda bıyldyń ózinde kóptegen qajetti zańdar qabyldaý baǵytynda pármendi jáne sapaly jumystar jasalǵany belgili. Qazirgi zamannyń eń bıik saıası-áleýmettik, mádenı, rýhanı, ekonomıkalyq jáne quqyqtyq talaptaryna barynsha sáıkes keletin zańdar toptamasyn qalyptastyrý búgingi kúnniń ózek­ti jáne mańyzdy máselesi. Óıt­keni, órkenıetti elderdiń qatary­na qosylýǵa umtylǵan elimiz­diń quqyqtyq keńistiginde óreli maq­sattarǵa sáıkes keletin, ulttyq táýel­sizdikti nyǵaıta túsetin «Máń­gilik El» ulttyq ıdeıasyna quqyqtyq baza bolý kerek. Sondaı keshendi zańnamalyq tuǵyr, túbegeıli irgetas Qazaqstan Parlamentiniń depýtattar korpýsynyń qajyrly eńbeginiń arqasynda qalanýda.
Qazaqstan Prezıdenti N.Á.Nazarbaev óziniń Jol­daý­lar­yn­da atap kórsetkenindeı, elimiz táýel­sizdikke qol jetkizgennen beri úsh mańyzdy tarıhı kezeńnen ótti. Alǵashqy qezeń – elimiz egemendiginiń irgetasy qalana bastaǵan jyldar, ekinshisi – qalyptasqan memleketke qol jetkizgen ýaqyt, al endi eń jaýapty úshinshi kezeń – ja­handyq syn-qaterler men elimizdiń saıası-áleýmettik, ekonomıkalyq keńistigine kelip jetken daǵ­da­rystyq úderister dáýirindegi syndarly áreketter zamany. Jańa tarıhı kezeń týyndatqan zamanaýı qıynshylyqtar men syn-qaterlerge laıyqty deńgeıde tótep berýge ar­nalǵan bes ınstıtýttyq reforma men «100 naqty qadam» Ult josparynyń áleýmettik tetikteri men talaptary zańnamalyq deńgeıde, quqyq júzinde qamtamasyz etilmese, onda olardyń áleýmettik praktıka salasynda joǵaryda atalǵan mańyzdy mindetterdiń júzege asyrylýy qıyndyqtarǵa ushyraýy múmkin.
foto Nýrmýratov S.Parlament Májilisiniń árbir otyrysynda talqylanatyn kez kelgen zańnyń túpki tujyrymdamalyq irgetasy Memleket basshysy anyqtap bergen, tipti, BUU-nyń asa iri halyqaralyq forýmynda habardar etilgen bes ınstıtýttyq reformanyń «100 naqty qadammen» tikeleı astasyp jatqanyna kúmán keltirýge bolmaıdy. Ásirese, Pre­zı­denttiń «Ult josparyn praktıka júzinde naqty iske asyrý jónindegi eń shuǵyl zańdardyń alǵashqy toptamasy 2016 jyldyń 1 qańtarynan bastap jumys isteýge tıis» degen tapsyrmasy zań salasynda, mem­lekettik organdarda qyzmet atqaryp júrgen qoǵam qaıratkerleri úshin qundy baǵdar ekenin atap ótýge bolady. Elimiz Parlamentiniń qos palatasy joǵarydaǵy tarıhı mańyzdy qujattardaǵy aýqymdy mindetterdi júzege asyrý úshin zań shyǵarý jumysynyń naqty jospary jasalǵany belgili. Parlament zań jobalarynyń toptamasyn Prezıdent Ákimshiliginiń jumys kestesimen úılestire otyryp, Prezı­denttiń qol qoıýyna usynady. Bul óz kezeginde bıliktiń ártúrli tarmaqtarynyń qyzmetin barynsha sáıkestendiredi.
Zańnamalyq bazany únemi jańar­typ, jańǵyrtyp otyrý – zaman talaby. Árıne, kez kelgen zań qazirgi kezeńniń múddesine ǵana sáıkes kelip qana qoımaı, zamannan birshama ozyń­qy sıpatta qalyptasqany tıimdi. Mine, sonda ǵana alǵa qaraı damý­dyń pármendiligi arta túsedi, qoǵam­dyq kúshter áleýetiniń ashylýy­na qolaıly múmkindikter jasala­dy, elimizdiń zańdary ár qıly sala­daǵy progrestiń tıimdi tetigine aınalady.
Jalpy, daǵdarystan shyǵýdyń joldaryn taba bilý kez kelgen memleket úshin birshama qıyndyǵy bar mańyzdy synaq ekeni belgili. Biraq memleket óziniń qyzmetin jeke-dara júrgizbeıdi, ol barshanyń kómegine súıenýi tıis jáne jurtshylyq to­lyq­taı qoldaý bildirgende ǵana barlyq reformalardyń ónimdiligi, tıimdiligi arta túseri anyq. Al osy oraıda, Parlament Májilisindegi jumys toptarynyń quramyndaǵy qyzmetke únemi otandyq jáne sheteldik sarapshylar men mamandardyń, úkimettik emes uıymdardyń, ǵalymdar men azamattyq qoǵamnyń kóptegen ókil­deriniń tartylatyndyǵy jaqsy nyshan ekenin atap ótý kerek jáne bul qadamdar naǵyz demokratıalyq sı­pattaǵy mańyzdy qujattardyń qabyldanýyna negiz bolady. De­mek, elimizdiń depýtattar korpýsy barynsha kásibı jáne ashyq túr­de jumys isteýge talpynady, halyq­tyń shynaıy muń-muqtajy men múd­­delerin anyqtap, elimizdiń órke­nıetti bolashaǵy úshin qyzmet etýge umtylady.
Buqaralyq aqparat qural­dary­men, jurtshylyqtyń ókilderimen tyǵyz qarym-qatynastardyń arqa­synda Májilis jumysynyń birshama mańyzdy bóligi qoǵamymyzǵa bel­gili bolyp otyrady. Degenmen, zań shyǵarý jumysyna baılanys­ty jumys toptarynyń kóptegen kúndelikti otyrystary kópshilik úshin belgisiz bolyp qala beredi. Óıtkeni, ondaı basqosýlarda mamandarymyz árbir zańdy barynsha eksheıdi, synı túzetpeler engizedi. Máselen, Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypov óziniń 8 qazanda «Egemen Qazaqstanda» jarıalanǵan maqalasynda atap ótkendeı, «2015 jylǵy qyrkúıektiń basy men 7 qazan aralyǵynda jumys toptarynyń 500-den astam otyrysy, bas komıtetterdiń 22 keńeıtilgen otyrysy ótkizildi. Depýtattar zań jobalarynyń búkil toptamasy boıynsha 11 myńǵa jýyq túzetýlerdi qarastyrdy, olardyń jartysynan astamy qabyldandy». Bul elimizdiń saıası júıesiniń zań shyǵarý salasy qyzmetiniń qysqasha bir sáti ǵana. Sondyqtan elimizdiń zıatty keńistiginde bıliktiń zań shyǵarýshy tarmaǵynyń tabysty eńbegin laıyqty baǵalap, onyń saıa­sı úrdistegi ońdy ımıjin, halyq aldyndaǵy bedelin nyǵaıta túsýge tolyqqandy ún qosýymyz kerek degen oıdamyz.
Parlamentte sońǵy ýaqytta birtutas Qazaqstan halqynyń ortaq múddesin qalyp­tastyrý jáne azamattary kútetin, kúndelikti tirshiliginde qoldanatyn normalardy anyqtap otyrý belgili bir syndarly qundylyqtyq-maǵynalyq baǵytta júzege asýda. Ásirese, Ult jos­paryn zańnamalyq turǵydan qamtamasyz etý júıeli júrgizilgeni baıqalady. Mysaly, memlekettik qurylys máseleleri boıynsha 13 zań jobasy; qarjy, salyq jáne keden isi máseleleri boıynsha 9 zań jobasy; eńbek, áleýmettik saqtandyrý jáne áleýmettik qamsyzdandyrý, sonymen qatar, sharýashylyq qyzmetti memlekettik retteý máselelerin birge alǵanda 21 zań jobasy; bilim berý, ǵylym, mádenıet jáne densaýlyq saqtaý salalary boıynsha 5 zań jobasy; aýyl sharýashylyǵy boıynsha 4 zań jobasy jáne basqa da qoǵamnyń áleýmettik salalary boıynsha kóptegen mańyzdy zańnamalyq qujattar qabyldandy.
Elimizdiń ulttyq strategıalyq baǵdarlamalarynda ındýstrıalyq-ınnovasıalyq damý negizgi baǵdar bolyp otyrǵanyna baılanysty «100 naqty qadam» Ult jospary mátininiń jartysy ekonomıkalyq máselelerdi qamtıdy. Al Parlamentte qabyl­dan­ǵan zań jobalarynyń jartysyn­daıy osy ekonomıkalyq máselelerdi zańnamalyq turǵyda qamtamasyz etýdiń, qaıshylyqtardy sheshýdiń nor­malaryn anyqtaýǵa arnalǵany kezdeısoq emes. Sonymen qatar, Parla­ment únemi memlekettik qyz­met týraly zańnama men sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres týraly zańnamany jetildirip keledi. Sońǵy ýaqytta memlekettik zańdardyń óza­ra baılanystylyǵyna, sabaq­tas­­tyǵyna basa nazar aýdarylyp jatqanyn atap ótý kerek. Máse­len, «Memlekettik qyzmet týraly» Zań men «Sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres týraly» Zań qabyl­da­narda olardyń arasyndaǵy ózara baılanys óte jaqsy deńgeıde eske­rildi. Árıne, «sybaılastyq pen jem­qorlyq» sıaqty keleńsiz quby­lys­tarmen tek zań júzinde nemese qu­qyq­tyń kúshimen ǵana kúresý az­dyq etedi. Bul salada jalpy má­de­­nıe­timiz ben rýhanıatymyzdy ór­ken­detý arqyly, rýhanı tárbıe be­rý, oqý jáne tárbıe salasynyń bar­­lyq deń­geıinde ónimdi jumystar atqa­rý ar­qyly jeńisterge jetýge tıis­timiz.
Mádenıet, ǵylym, bilim berý jáne din salalarynyń bedeldi qyz­metkerleri de sybaılastyq pen jemqorlyqqa qarsy kúrestiń jalpy úderisine laıyqty deńgeıde atsalysýy qajet. Parlamenttiń atqaryp otyrǵan mańyzdy jáne jaýapty qadamdary Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti men «Nur Otan» partıa­sy tarapynan únemi qoldaý taýyp otyratyndyǵy qýantady. En­di árbir aımaqtarda, óndiris ujym­darynda quqyqtyq mádenıeti joǵa­ry azamattar kóbeıip, elimizdiń Kons­tı­týsıasyn jáne mańyzdy zańna­malyq qujattaryn syılaıtyn, azamat­tyq paryzdaryn múltiksiz oryn­daıtyn tulǵalardan turatyn qaýym­dastyqtyń qalyptasýy bizdiń qo­ǵa­mymyzdyń strategıalyq bolasha­ǵyna tıimdi. Damyǵan 30 eldiń qa­ta­ryna qosylýdyń alǵysharty tek ekonomıkalyq damýmen baılanysty ǵana emes, ol, sonymen qatar, jan-jaqty damyǵan azamattyq qoǵa­mymyzdyń is-áreketimen, tynys-tirshiligimen astasyp jatatyny bel­gili. Qoǵamǵa adal qyzmet etýdiń úl­gileri únemi nasıhattalýy tıis, sondyqtan, elimizge quqyqtyq sala­nyń, jas­tar arasynda quqyqtyq máde­nıet­ti qalyptastyrý men damy­tý­dyń mańyzdylyǵy kún saıyn arta túsedi.
Qazaqstannyń ǵylym salasy bir­neshe jyldan beri «Ǵylym týraly» Zańnyń aýqymynda damyp kele jatqany belgili. Elimizdegi ǵylymı-zertteý ortalyqtarynda ǵylymı jobalar granttyq, baǵ­darlamalyq-nysanaly jáne bazalyq qarjylandyrý arqyly júzege asyrylyp júr. Al qazirgi zamannyń talaptaryna sáıkes, «100 naqty qadam» Ult josparyna úndes Parlamenttiń qabyldanýynda «Ǵylymı jáne (nemese) ǵylymı-tehnıkalyq qyzmetti komersıalandyrý týraly» Zań dúnıege keldi.
Oǵan elimizdegi ǵylym men óndiris salasynyń arasyndaǵy qarym-qa­ty­nasty barynsha úılestirýge, ózara jaqyndastyrýǵa degen talpy­nys dep baǵa beremiz. Árıne, ǵylymnyń praktıkalyq tıimdiligin arttyra túsýimiz kerek. Ǵalymdar óz ja­ńa­­lyqtarynyń nátıjesin naqty sezi­nýi tıis. Tek osy jerde aıta kete­tin jaǵdaı – osy komersıalan­dyrý konteksine tikeleı jata qoı­maı­tyn, degenmen, halqymyzdyń rýha­nıat áleminiń qurylymyn nyǵaı­týǵa qomaqty úles qosatyn gýma­nıtarlyq ǵylymdardyń erekshe már­tebesin naqtylaı túsýimiz kerek. Sonda ǵana elimizdegi materıal­dyq dúnıeniń qalyptasýy men rýha­nıat áleminiń órkendeýi arasyn­daǵy ózara tolyqtyrýlar bolady jáne qoǵamymyzdyń pármendi jáne jan-jaqty damýyna irgetas qala­na­ty­nyna kúmán keltirmeımiz.
Zańdardy syılaý arqyly tek ór­kendep qana qoımaı, ózimizdiń álemdik qoǵamdastyq aldynda qadi­ri­mizdiń arta túsetini anyq.
Serik NURMURATOV,
fılosofıa ǵylymdarynyń doktory, profesor, Fılosofıa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýty dırektorynyń orynbasary.