Bıylǵy jylǵy Par­lament jumysy óziniń erek­shelikterimen jáne kúrde­liligimen kózge túsedi. Oǵan álemdi sharpyǵan ekono­mıkalyq daǵdarys, halyq­aralyq deńgeıdegi qaı­shy­lyqtar men shıelenisterdiń odan ári asqyna túsýi yqpal etti. Osy syn-qaterlerdiń teris saldaryna syndarly jaýap retinde Elbasy Qa­zaqstannyń qarqyndy damýyn qamtamasyz etýdi kózdeıtin «Nurly Jol» jańa ekonomıkalyq saıasatyn jarıalady. Elimizdiń Dúnıejúzilik saýda uıymyna qabyldanýy da tıisti quqyqtyq bazany talapqa saı jańartýymyzdy qajet etti. Sonymen qatar, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «100 naqty qadam» Ult jospary bes ınstıtýttyq reformany júzege asyrý mindeti qoldanystaǵy zańnamalarǵa eleýli túrdegi ózgerister men tolyqtyrýlardy jáne memlekettik reformalardy zańnamalyq turǵydan tolyq qamtamasyz etýdi alǵa qoıdy. Bul mańyzdy memlekettik isterdi sheshýdiń kúrdeliligi Parlament jumysynyń tórtinshi sesıasynda anyq kórindi. «Tórtinshi sesıa kezindegi joǵary ókiletti organnyń qyzmeti mazmundy, jan-jaqty jáne ónimdi boldy. Esepti kezeńde eki palatanyń qaraýynda 190 zań jobasy bolyp, olardyń 130-y qabyldandy. Bul sesıada ekinshimen salystyrǵanda 17, úshinshimen salys­tyr­ǵanda 9 zań artyq qabyldandy», dedi Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Qabı­bolla Jaqypov.

Parlament jumysy barysynda keıbir qoldanystaǵy zańnamalar tolyqtyrýdy ǵana kerek etse, birqatar zańdarǵa eleýli ózgerister engizý, al keıbir zańdardy tolyqtaı jańa mátinde qabyldaý kerek boldy. Úkimet organdary jumysynyń jarıalylyǵyn qamtamasyz etýde «Aqparatqa qol jetkizý týraly» zańyn qabyldaýdyń máni zor boldy. Bul zań jobasynyń jańashyldyǵy sol, on­da barlyq múddeli adamdarǵa «Elek­trondy úkimettiń» veb-portalyna or­na­las­tyrylatyn memlekettik or­gandar­dyń normatıvtik-quqyqtyq akti­leri tujyrymdamalarynyń jáne mátinderiniń jobalarymen tanysýǵa jáne ony talqylaýǵa qatysýǵa múmkindik beriledi. Sonymen qatar, búdjettik esep­tilik pen memlekettik aýdıt jáne qar­jylyq baqylaý nátıjeleri, memle­kettik organdar qyzmetin baǵalaý týraly aqparat, strategıalyq jospar­lardyń jáne aýmaqtardy damytý baǵ­dar­lamalarynyń maqsatty ındıkator­laryna qol jetkizý týraly esep te «Elektrondy úkimettiń» veb-portalynan kórinis tabatyn bolady.

Halyqty áleýmettik turǵydan qor­ǵaıtyn mańyzy zor qabyldanǵan qujat – Eńbek kodeksiniń jobasy boldy. Ko­deks jobasynda memleketten jumys­kerlerge beriletin kepildeme men ótemaqynyń eń tómengi deńgeıdegi eńbek standarttaryn anyqtap, jumys berýshiniń bul mindettemelerdi oryndaýyn qatań baqylaıtyny kózdelgen. Jáne kásipodaqtardyń róli de kúsheıtilgen. Munda jumys berýshiniń qyzmetkerler sanyn qysqartýdyń ornyna tolyq emes jumys ýaqyty rejimin engizý jáne qyzmetkerlerdi ýaqytsha ózge jumysqa aýystyrý sıaqty tıimdi tetikter iske qosylǵan. Sondaı-aq, jumys berýshiniń qyzmetkerdi densaýlyǵyna zıan tıgizbeıtin kez kelgen bos orynǵa aýys­tyrý quqyǵy da qaralǵan. Budan basqa, jumys berýshiler men qyzmetkerler ókilderine túngi ýaqyttaǵy, demalys jáne meıram kúnderindegi, sonymen qatar, shamadan tys jumys istegeni úshin tólemaqy mólsherin eńbek jáne ujymdyq sharttar arqyly retteý usynylǵan.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń keı­bir zańnamalyq aktilerine halyqtyń kó­shi-qony jáne jumyspen qamtylýy máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy qazaqtardyń tarıhı Otanyna oralýyn yntalandyrýda erekshe mańyzdy boldy. Munda oralǵan qazaqtardyń qonystaný óńirine qaramastan oralman mártebesin alý, sheteldik azamattarǵa qaraǵanda tólem qabiletin rastaýsyz ýaqytsha turý yqtıarhatyn alý múmkindigi, jumyspen qamtý boıynsha sharalar sheńberindegi kólik shyǵyndaryn óteıtin, qyzmettik baspana berýdi quraıtyn áleýmettik paketter qarastyryldy.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń mem­lekettik jastar saıasaty týraly» zań qa­byl­dandy. Bul zań jastardyń áleýmet­tik-ekonomıkalyq damýyna kómek­tesýge, sondaı-aq, elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirine jastardyń belsendi qa­tysýyna múmkindik berýge baǵyttalǵan memlekettik jastar saıasatyn júzege asyrý maqsatynda ázirlengen. Bul qujatta memlekettik jastar saıasatynyń basty mindetteri men negizgi baǵyttary aıshyqtalyp, osy baǵyttaǵy ortalyq memlekettik organdardyń quzyretteri bekitilgen. Zańnyń negizgi maqsaty jas­tardy áleýmettik tur­ǵydan qoldaýǵa baǵyt­talǵan tıimdi mem­lekettik jas­tar saıasatyn qalyptastyrý úshin zań­namany jetildirý, olardyń áleýetin el da­mýynyń resýrsy retinde ba­rynsha qoldaný bolyp tabylady.

Qabyldanǵan qu­jat­tardyń ishinde «Qazaqstan Re­s­pýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine derbes bilim berý uıym­dary­nyń qyzmetin retteý máseleleri boıynsha óz­gerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasynyń erekshe mańyzy bol­dy. Kezinde, 2011 jyly Nazarbaev Ýnı­­versıteti, Nazarbaev zıat­kerlik mek­tepteri jáne Nazarbaev qory­nyń mártebesi týraly zańmen derbes bilim berý uıymdarynyń negizgi ju­mys isteý qaǵıdattary, onyń ishinde aka­de­mıa­lyq erkindik jáne derbes bilim berý qaǵıdattary aıqyndalǵan bolatyn. Osy zańdy iske asyrý barysy derbes bilim berý uıymdarynyń damýyna qolaıly áserin tıgizdi. Alaıda, derbes bilim berý uıymdary zańnamalyq deńgeıde je­tildirýdi qajet etetin birqatar máse­leler týyndady. Osyǵan oraı, Eńbek kodeksine, Búdjet kodeksine, salyqtar jáne búdjetke tólenetin basqa da min­detti tólemder týraly, «Bilim týraly», «Nazarbaev Ýnıversıteti», «Nazarbaev zıatkerlik mektepteri jáne «Nazarbaev qory» mártebesi týraly», «Memlekettik múlik týraly» zańdarǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi.

Úkimettik emes uıymdardyń (ÚEU) qoǵamdaǵy mán-mańyzy men belsen­di­ligi arta túsýde. Qazaqstan Res­pýb­­lı­kasynyń keıbir zańnamalyq akti­lerinde memlekettik qyzmet jáne sy­baılas jemqorlyqqa qarsy kúres máseleleri boıynsha da zań jobalary atalǵan jobalarmen tyǵyz baılanys­ty qarastyryldy. Taıaýda ǵana Eýropa quqyǵy jáne adam quqyǵy saraptamalyq ınstıtýty Qazaqstanda 8 myńnan astam úkimettik emes uıym belsendi qyzmet jasap jatqandyǵynan habardar etken bolatyn. Eldiń demokratıalyq baǵytta damýyna bul uıymdardyń mańyzy kúnnen kúnge kúsheıýde. Sondyqtan Parlament osy uıymdardyń damýyn odan saıyn jetildire túsý maqsatynda «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine úkimettik emes uıymdardyń qyzmeti máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańy «Qoǵamdyq keńester týraly» jáne «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qoǵamdyq keńester máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańdardy qabyldady.

Májilis zań jobalaryn qabyldaýmen birge halyqaralyq máseleler, eki jaq­ty baılanystar men qatynastar turǵy­synda da mańyzdy is-sharalardy júzege asyrdy. Mysaly, «Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Úkimeti men Lıtva Respýb­lıkasynyń Úkimeti arasyndaǵy Adam­dardyń readmıssıasy týraly kelisimdi ratıfıkasıalaý týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasıasynyń Úkimeti arasyndaǵy readmıssıa týraly kelisimdi jáne Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń Úkimeti men Reseı Federasıasynyń Úkimeti ara­syndaǵy readmıssıa týraly kelisimdi iske asyrý tártibi týraly atqarý hattamasyn ratıfıkasıalaý týraly» zań jobalaryn qabyldady. Májilis Tóraǵasy Qabıbolla Jaqypov elimizge resmı sa­par­men kelgen Serbıa Prezıdenti Tomıs­lav Nıkolıchpen, Túrikmenstannyń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Magtymgýly Akmyradovpen, Ký­veıttiń Qazaqstandaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Tarek Abdýlla ál-Faradj­­ben, Grýzıanyń Qazaqstandaǵy Tóten­she já­ne ókiletti elshisi Zýrab Pat­a­radzemen kez­desip, eki jaqtyń kóp­qyr­ly ynty­maq­tastyqty damytýdyń ózekti máselelerin talqylady

Parlament Májilisi qarastyrylyp otyrǵan kezeńde uıymdasqan túrde, kásibı turǵydan óte joǵary jáne barlyq kúsh-jigeri men qýatyn aıamastan eńbek etý arqyly qysqa ýaqyt ishinde Elbasy qoıǵan mindetterdi abyroımen oryndaý ústinde. Ótken birjarym aı ishinde ǵana Parlament otyrysynda 55 zań qa­byl­dandy. Málimetter boıynsha, bul zań­dardy qabyldaý barysynda jumys top­tarynyń 500-deı otyrysy ótip, zań jobalaryna 11 myńdaı túzetýler men tolyqtyrýlar engizilgen. Nátıje­sinde memlekettiń qoǵamdyq-saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq ómiriniń jańa bolmysyna beıimdelgen zańnamalyq bazany jetildirý boıynsha tyńǵylyqty jumys atqarylýda dep aıta alamyz. Bul qajyrly eńbek Qazaqstannyń zaman talabyna sáıkes alǵa qaraı damýyna múmkindik beretini sózsiz. Elbasynyń al­ǵa qoıǵan mindetteri aýqymdy jáne mem­leketimizdiń qazirgi kezeńdegi damý satysynda asa mańyzdy bolyp otyr. Olardy júzege asyrý saıyp kelgende Parlament jumysyn basqa memlekettik organdarmen tyǵyz úılestire júrgizý men halyq qalaýlylarynyń belsendiligi jáne Otan aldyndaǵy jaýapkershilikterimen baılanysty bolmaq.

Sataı SYZDYQOV,

L.N.Gýmılev atyndaǵy

EUÝ profesory,

Kúltegin syılyǵynyń laýreaty.

Derekkóz: Egemen Qazaqstan