Keshe memleket basshysy Nursutan Nazarbaevtyń Jarlyǵymen Danıar Aqyshev QR Ulttyq bank tóraǵasy bolyp taǵaıyndaldy. Al buǵan deıin atalǵan banktiń tizginin ustaǵan Qaırat Kelimbetovtyń qandaı qyzmetke baratyny belgisiz. Áıtse de, qoǵamdy qazir Qaırat Nematulynyń taǵdyry emes basqa másele alańdatyp otyr. Ol, árıne, Danıar Aqyshevtiń aqsha saıasatynda qandaı jańalyq ákeledi degen suraq.
Danıar Aqyshev bas bank basshylyǵyna taǵaıyndala sala elimizdiń beldi sarapshylary pikir bildire bastady. Bir sarapshy bas bankırdiń tájirıbesi qarjylyq qıyndyqtardan alyp shyǵýa jetedi dese, endi biri ony ketken Kelimbetovtyń izimen ketedi dep sáýegeılik jasap jatyr. Máselen belgili saıasattanýshy Dosym Sátbaevtyń aıtýynsha Danıar Aqyshev jaqsy maman kórinedi. Alaıda, ol sý jańa tóraǵanyń Ulttyq banktiń múddesin qorǵap, óziniń qaǵıdalarymen jumys istete alatyn Grıgorıı Marchenko sıaqty strategıalyq oıynshy emes degen pikirde. Al, belgili ekonomıs Oljas Qudaıbergenov bolsa, Aqyshevtyń taǵaıyndalýyna oń kózqaraspen qaramaıtynyn aıtady. Onyń basty ýáji Danıar Talǵatuly buǵan deıin qarjy retteýshi tóraǵasynyń orynbasarynan basqa joǵary qyzmette bolǵan joq degenge saıady.
Áıtse de, Danıar Aqyshevtiń taǵaıyndalýyna oń kózqaraspen qaraıtyn sarapshylar da barshylyq. Máselen, Azamat Joldasbekovtyń aıtýynsha Danıar Aqyshevtiń eki úlken artyqshylyǵy bar. Onyń birinshisi Ulttyq bankte uzaq ári kásibı túrde jumys isteýi jáne Aqorda qabyrǵasyndaǵy tájirıbesi.
– Danıar Aqyshevtyń jasynyń kishi bolýy qorqynyshty emes. Ol tym jas emes. Danıar Aqyshev pen Baqyt Sultanov jastarǵa úlgi dep bilemin: ol bir uıymda sapaly jumys isteý arqyly jetistikke jetýge bolatynyn kórsetti - keshegi túlekten búgingi basshyǵa deıin. Meniń bilýimshe, bul ázirshe qazaqstandyq memlekettik organdar úshin óte biregeı mansap – dedi ol.
Alaıda, Joldasbekov jańa tóraǵanyń aldynda teńgege degen senimdi kúsheıtip, bank depozıtterin qalpyna keltirý máselesi turǵanyn aıtady. Sondaı-aq, ol nesıe jáne ınvestısıalyq belsendilikti arttyrý eń mańyzdy másele ekenin bas bankırdiń esine saldy.
Teńge demekshi, qazirgi tańda halyqtyń tól aqshaǵa degen senimi azaıyp otyr. Bul senimsizdik dollar 180 teńgeden 280-ge kóterilgen kezde kúrt kúsheıdi. Máselen, búginde azamattardyń jıǵan-tergen aqshasyn depozıtte AQSH dollarymen saqtaýǵa erekshe qulshynysy baıqalyp otyr. Ókinishke oraı, sonyń saldarynan tól teńgemiz jetim balanyń kúıin keshýde. Eger bul úrdis osylaı jalǵasa berse tól teńgeniń taǵdyry taǵyryqqa tireledi. Sondyqtan da bas bankır eń birinshiden teńgege degen halyqtyń senimin arttyrýy kerek. Bul bir.
Ekinshiden, Danıar Talǵatuly ekinshi deńgeıli banktegi beıbereketsizdikti jónge qoısa nur ústine nur bolar edi. Mysaly, atalǵan bankter shet elden nebári 2-3 paıyzben nesıe alyp, ony halyqqa 20, tipti 50 paıyzben berip otyr. Eger, Ulttyq bank birdi-birge soqqan qarjy uıymdarynan «Shetelden 2-3 paıyzben alǵan nesıeni halyqqa 10 paıyzdan artyq ósimmen berme» dep talap etse qarapaıym halyq kásipkerlikke umtylar edi. Bul óz kezeginde qazynaǵa salyq tóleýshilerdiń qataryn arttyryp, áleýmettik áleýetimizdi jaqsartady. Ókinishke oraı, qazir qarapaıym halyqtyń nesıe alyp, kásip ashýy múmkin emes. Óıtkeni, kásipkerlikti damytyp, ári alǵan násıeńdi ýaqyty tólep otyrý qıyn. Al, úkimetke qarapaıym halyqtyń kásip ashyp, óz kúnderin ózderi kórgeni tıimdi emes pe? Edeshe bas bankırdiń bas qatyratyn birden-bir jumysy osy nesıe baǵdarlamalary bolsa kerek.
Qazirgi tańda eks-bankır Qaırat Kelimbetovti qaralaǵan ártúrli áńgimeler aıtylyp jatyr. Alaıda, bizdiń eldiń jaǵdaıynda bas bankır kim bolsa da qazirgi qalyptasqan kúrdeli jaǵdaıǵa ózgeris jasaı almas edi. Sondaı-aq, aldaǵy ýaqytta Danıar Aqyshevti de eshkim birden AQSH dollaryn aýyzdyqtap, aqsha saıasatynda aldyna jan salmaıdy dep aıta almaıdy. Soǵan qaramastan kópshilik bul taǵaıyndaýdan úlken úmit kútip otyr. Úmitsiz shaıtan degen...
Serik JOLDASBAI
Astana
