Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaevtyń Ulybrıtanıaǵa resmı saparynyń birinshi kúni tabyspen qorytyndylanǵanyn keshegi maqalamyzda jazdyq. Sol kúnniń basty nátıjesi retinde Qazaqstan men Ulybrıtanıa arasynda 13 mıllıard dollardyń kelisimderine qol qoıylǵanyn aıtýǵa bolady. Bul – Ulybrıtanıadan Qazaqstanǵa aǵylatyn ınvestısıalardyń jańa aýqymyn kórsete alatyn kórsetkish.
Sapardyń birinshi kúni Elbasymyz joǵary deńgeıdegi kezdesýler men mańyzdy otyrystar jáne bıznes-forýmnan tys brıtandyq aıtýly isker toptardyń aıshyqty ókilderimen, ıaǵnı Ulybrıtanıanyń qoǵamdyq ómirindegi yqpaldy tul­ǵa­larmen birqatar kezdesýler de ótkizip úlgergen edi.
İsker top ókilderimen ótken sondaı bir kezdesýge «Royal Dutch Shell», «BG Group», «Barclays Bank», «Vitol Group», «De La Rue», «Glencore» jáne basqa da kompanıalardyń basshylary qatysty. Olardyń qolyndaǵy aktıvter kólemi 500 mıllıard dollardan astam qarjyny quraıdy delinedi.
Memleket basshysy óz sózinde Qazaqstannyń ınfraqurylymdyq damý, kólik jáne telekomýnıkasıa, tamaq jáne jeńil ónerkásip, metalýrgıa jáne munaı hımıasy salalarynda belsene jumys istep jatqandary úshin brıtan ınvestorlaryna alǵys aıtty. Nursultan Nazarbaev birlesken jumysty jalǵastyrý úshin qajetti áleýet bar ekenin ataı otyryp, elimiz ın­ves­torlarǵa asa qolaıly jaǵdaı jasaý isin jalǵastyra beretinin atap kórsetti.
Memleket basshysy, sondaı-aq, «J Rothschild Capital Management» kompanıasy basqarmasynyń tóraǵasy Lord Djeıkob Rotshıldpen kezdesti. Taraptar Qazaqstan men Ulybrıtanıa arasyndaǵy ınvestısıalyq ynty­maq­tastyqtyń keleshegine qatysty oılarymen bólisti. Nursultan Nazarbaev, sondaı-aq, Astanada qurý josparlanyp otyrǵan Halyqaralyq qarjy ortalyǵy týraly aıtty jáne seriktestik qarym-qatynastardy budan ári nyǵaıtýǵa múddelilik tanytty. D.Rotshıld óz sózinde Qazaqstannyń Ortalyq Azıa óńirindegi qarjylyq hab mártebesin alý úshin jaqsy pers­pektıvalary bar ekenin atap ótti.
Elbasymyzdyń «Arselor Mıttal» kompanıa­synyń tóraǵasy jáne bas atqarýshy dırektory Lakshmı Mıt­talmen kezdesýi barysynda metalýrgıa salasyndaǵy yntymaqtastyqtyń perspektıvalary talqylandy. Qa­zaqstan Prezıdenti álemdik shıkizat naryǵyndaǵy qazirgi ózgerister salaǵa áser etetinine nazar aýdara otyryp, osyǵan baılanysty kompanıadan óndiris qarqynyn saqtaý úshin zor kúsh-jiger talap etiletinin atap ótti. Al L.Mıttal sheteldik ınvestorlarǵa qo­laıly jaǵdaı jasap otyrǵany úshin Nursultan Nazarbaevqa alǵys aıtty.
04-11-05-05
Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev «Hıkma Farmasútıkals» kompanıasy dırektorlar keńesiniń tóraǵasy Saıd Darvazamen de kezdesti. Kezdesý barysynda farmasevtıka salasyndaǵy yntymaqtastyqty damytý máseleleri talqylandy. Elbasy kompanıanyń Qazaqstandaǵy qazirgi jumysynyń memleketimiz úshin eleýli mańyzy bar ekenin aıtty. S.Darvaza óz sózinde respýblıkamyzda farmasevtıka salasynyń damý áleýeti zor ekenine nazar aýdardy.
Memleket basshysy «Rıo Tınto» kompanıasynyń bas dırektory Sem Ýolshpen kezdesýi kezinde geolo­gıa­lyq barlaý salasyndaǵy birles­ken jobalardy odan ári júzege asyrýdyń negizgi aspektileri qaras­tyryldy. Taraptar, sonymen qatar, zamanaýı izdeý jáne barlaý tehnologıalarynyń transferti, sondaı-aq, Qazaqstan mamandaryn oqytý sıaqty yntymaqtastyq baǵyttaryn talqylady. Memleket basshysy birlesken jumystyń jemisti ári tabysty bolatynyna senim bildirdi.
«Qazaqstan aýmaǵy resýrstarǵa baı. Osyny eskere otyryp, sizdiń kom­pan­ıa­nyń jumysynan zor nátıjeler kútemiz», – dedi Nursultan Nazarbaev. Al S.Ýolsh kompanıa Qazaqstanda biraz bir ýaqyttan beri jumys isteıtinin jáne «Rıo Tınto» úshin bizdiń el qyzyǵýshylyq týdyryp otyrǵanyn aıtty.
Bular – Elbasynyń Uly­brı­ta­nıadaǵy resmı saparynyń birinshi kúni bolyp ótken oqıǵalar. Al keshe, ıaǵnı sapardyń ekinshi kúni Ulybrıtanıa jerinde ótken mańyzdy oqıǵalardyń biri osy elge resmı saparmen kelgen Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaevty Ulybrıtanıa Patshaıymy İİ Elızavetanyń Býkıngem saraıynda qabyldaýy, tústik asta bas qosýy boldy. Ádette, bul elge resmı saparmen kelgen memleketter basshylaryn Patshaıym İİ Elızaveta kóbine-kóp qabyldaı bermeıdi. Sondyqtan, muny biz Ulybrıtanıa jerinde Prezıdentimizge kórsetilgen erekshe qurmet dep túsindik.
Nursultan Ábishulymen İİ Elı­za­vetanyń arasynda burynnan syılastyq qarym-qatynas qalyptasqan. Eger onyń tarıhyna nazar aýdarsaq, 1991-2014 jyldar aralyǵyndaǵy kezeńde Qa­zaqstan Prezıdentiniń Ulybrıtanıaǵa segiz sapary (1991, 1992, 1994, 1997, 2000, 2006, 2012 jáne 2013 jyldary) ja­sal­ǵandyǵyn burnaǵy kúngi maqalamyzda aıtqan bolatynbyz. 2002 jyldyń 15 qarashasynda Býkıngem saraıynda ótken kezekti kezdesýde İİ Elızaveta Elbasyn ıadrolyq qarýdan bas tartý jolyndaǵy qyzmeti úshin «Áýlıe Mıhaıl men Áýlıe Georgıı Ordeniniń Úlken Kresimen» marapattaǵan edi.
Al Elbasy osy jolǵy kezdesý barysynda Patshaıymǵa Birikken Koróldikke saparynyń qorytyndylary týraly áńgimeleı otyryp, eki jaqtyń arasynda kóptegen kelisimderdiń jasalǵanyn rızashylyqpen atap ótti. Qazaqstan Prezıdenti elimizdiń syrtqy saıasatynda brıtandyq vektordyń mańyzy joǵary ekenin, oǵan elderimizdiń arasyndaǵy joǵary deńgeıdegi baılanystar ǵana emes, isker toptardyń, akademıalyq qoǵamdastyqtardyń, sondaı-aq, eki memleket vedomstvolarynyń arasyndaǵy myqty seriktestik baılanystar da aıǵaq bolatynyn aıtty.
Sonymen qatar, Nursultan Nazarbaev qazirgi ýaqytta júrgizilip jatqan Qazaq­stan ekonomıkasyn jańǵyrtý jónindegi re­formalarǵa jáne osy úderiste brı­tan­dyq kapıtaldyń atqara alatyn róline toqtaldy.
İİ Elızaveta Patshaıym da óz sózinde Nursultan Nazarbaevtyń Londonǵa resmı saparynyń qorytyndylaryna joǵa­ry baǵa berip, onyń nátıjeleri eki el arasyndaǵy dostyq qarym-qatynastardy odan ári nyǵaıtýǵa jáne Qazaqstan men Birikken Koróldik halyqtarynyń ór­ken­deýine qyzmet etetinine senim bil­dirdi.
Jalpy, Patshaıymmen qatar, onyń otbasy músheleri de Qazaqstanmen bir­shama jaqsy tanys dep aıtýǵa bolady. Máse­len, onyń balalary Anna hanshaıym men Charlz hanzada, sáıkesinshe 1993 jyl­dyń shilde aıy men 1996 jyldyń qa­rasha aıynda Qazaqstanda bolyp qaıtty. Sonymen qatar, Elbasy Patshaıymdy árqashan aıtýly datalarmen (týǵan kún, úılený toıy, t.s.s) quttyqtap otyrady. Atap aıtqanda, 2011 jyldyń 29 sáýirin­de Elbasy Nursultan Nazarbaev II Elı­za­­ve­tany týǵan kúnimen jáne Ýılám han­zadanyń úılený toıymen quttyq­tady.
2015 jyldyń 20 sáýirinde Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Ulybrıtanıa men Birik­ken Koróldiktegi elshisi Erjan Qazy­hanov Patshaıymǵa N.Á.Nazarbaev­tyń sálemin jetkize otyryp, Senim gramotasyn tapsyrdy. Rásim kezinde Qazaqstan elshisi ekijaqty saıası, ekonomıkalyq, bilim berý jáne mádenı qarym-qatynastar damýynyń joǵary qarqynyn atap ótti. Óz kezeginde, Patshaıym İİ Elızaveta eki el arasyndaǵy baılanystardy nyǵaıtýdyń jáne keńeıtýdiń mańyzdylyǵyna toqtaldy.
II Elızaveta – jasy boıynsha Ulybrıtanıa tarıhyndaǵy eń kóp jasaǵan brıtan (aǵylshyn) monarhy. Qazirgi tańda ol Brıtanıa taǵynda bılik qurý uzaqtyǵy boıynsha rekord jańartýshy bolyp tabylady. Al dúnıejúzi boıynsha qazirgi tańda memleket basqaryp otyrǵandardyń ishinde joǵary qyzmette eń uzaq otyrýshylardyń biri. Sonymen qatar, qazir memleket basyndaǵy barlyq áıelderdiń ishindegi eń egdesi, al Eýropadaǵy eń jasy úlken memleket basshysy. Elızaveta Patshaıym tusynda Brıtanıa monarhıasynda kóptegen tarıhı oqıǵalar boldy: máselen, Brıtanıa ımperıasy ydyrap, Ulttar dostastyǵynyń qurylǵandyǵyn aıqyndaıtyn elderdi otarlaýshylyqtan bas tartý úrdisi aıaqtaldy.
II Elızaveta eski bılik dástúri kelmeske kete bastaǵan osynaý kúrdeli kezeńde óziniń qyzmeti men jeke basynyń qadir-qasıeti arqyly Brıtanıa monarhıasynyń abyroıyn saqtap qala aldy jáne onyń Ulybrıtanıadaǵy abyroıy men bedelin áli kúnge deıin túsirmeı keledi. Máselen, Brıtanıa qoǵamynda qalyptasqan sana máselesine kelsek, qazirgi tańda brıtandyqtardyń basym kópshiligi II Elızavetanyń qaıratkerligine oń baǵa beredi (jurttyń 69 paıyzy monarhıasyz el jaǵdaıy jaman bolar edi deıdi, 60 paıyzy monarhıa eldiń bedelin, ıaǵnı ımıjin basqa álem elderiniń aldynda kóteredi dep esepteıdi, tek 22 paıyzy ǵana monarhıaǵa narazylyqtaryn bildirgen).
Negizinen, Patshaıym saıasatqa aralas­paıdy. Alaıda, ol óziniń uzaq jyldar boıy bılik etken kezeńinde kóptegen premerlermen jáne basqa da elderdiń basshylarymen jumys istegendikten, onyń keńesterine jiti kóńil aýdarylady. Sondaı-aq, II Elızaveta qaıy­rym­dylyqpen jáne qoǵamdyq qaırat­ker­likpen belsendi aınalysady. Brıtanıa Patshaıymy 600-den astam qoǵamdyq jáne qaıyrymdylyq uıymdarynyń qamqorshysy bolyp tabylady.
Óziniń osy jáne taǵy da basqa qyzmetterimen qosa, II Elızavetanyń monarhıa (aıryqsha quzyret) sıaqty ajyratylmaıtyn quqyqtary bar. Má­selen, Patshaıymnyń parlamentti tara­týǵa, sondaı-aq, premer-mınıstrdiń kan­­dıdatýrasyn alyp tastaýǵa quqyǵy bar.
1952 jyly patsha taǵyna otyrǵannan keıin Elızavetaǵa ákesi Vİ Georgtan jeti memleket, atap aıtqanda: Ulybrıtanıa, Kanada, Avstralıa, Jańa Zelandıa, Ońtústik Afrıka, Pákistan jáne Seılon araldary mura retinde qaldyryldy. Uly­brıtanıa qol astynda bolǵan birqatar elder táýelsizdigine qol jetkizgennen keıin II Elızavetanyń bıligi birqatar jańa memleketterge tarady. Osylaısha II Elızaveta óziniń 52 jyldan astam ýaqyt ishinde 32 memlekettiń monarhy bolyp úlgerdi. Qazirgi kezde II Elızaveta jalpy sany 128 mıllıon adamdy quraıtyn Eýropa, Amerıka, Karıb baseıni jáne Okeanıa aýmaǵynda 16 memlekettiń basshysy bolyp tabylady.
Elbasy Nursultan Nazarbaev sapa­rynyń sońynda Ulybrıtanıa syrtqy ister mınıstri Fılıp Hemmondpen kez­desti. Kezdesý barysynda Qazaqstan men Ulybrıtanıa arasyndaǵy ekijaqty yn­tymaqtastyqtyń negizgi baǵyttary, halyqaralyq kún tártibindegi ózekti jaıt­tar jáne óńirlik qaýipsizdik máse­leleri talqylandy.
Qazaqstan Prezıdenti Ulybrıtanıa premer-mınıstrimen ótken kelissózder jemisti bolǵanyna, nátıjesinde ta­rap­tardyń barlyq baǵyttar boıyn­sha, sonyń ishinde ekonomıkalyq jáne saıa­­sı máselelerge qatysty ózara tú­si­nis­tik tapqanyna nazar aýdardy. Nursultan Nazarbaev, sondaı-aq, eki eld­­iń syrtqy saıasat vedomstvolary arasynda ózara yqpaldastyq jónindegi arnaýly komısıa qurý týraly jospardy oń baǵalady, bul komısıanyń mindeti Qazaqstan men Ulybrıtanıanyń barlyq ýaǵdalastyqtaryn naqty júzege asyrý bolmaq.
Al Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń Ulybrıtanıanyń buryn­ǵy premer-mınıstri Tonı Blermen kezdesýinde ınvestısıa salasyndaǵy yntymaqtastyq máseleleri men «100 naqty qadam» Ult josparynyń júzege asyrylý barysy sóz boldy. Sondaı-aq, Qazaqstan Prezıdenti usynǵan is-qımyl baǵdarlamasy elimizge álemdik ekonomıkada qalyptasqan ahýaldy tıimdi eńserýge múmkindik beretini atap ótildi.
Londonda ótken bir qyzyq oqıǵa qazaqstandyq jýrnalıserdiń «Uly Dalanyń ońtústigine taman: Tomas jáne Lúsı Atkınsondardyń Shyǵys Qazaqstanǵa 1847-1853 jyldarǵy saıahaty» atty kitaptyń avtory N.Fıldıngpen kezdesip, suhbattasýy boldy. Nık Fıldıng – The Sunday Times gazetiniń burynǵy qyzmetkeri. Sol gazette qyzmet isteı júrip, ol 2001 jyldyń 11 qyrkúıegi kúni bolǵan lańkestik jaıynda egjeı-tegjeıli jáne júıeli jazǵan.
Qazirgi kúni N.Fıldıng The Guardian, Sunday Times and The Telegraph basylymdarymen tyǵyz yntymaqtastyqta jumys isteýde. China Outlook onlaın-jýrnalynyń redaktory. Ortalyq Azıa men Sibirge birneshe ret saıahatpen baryp qaıtqan. Bıylǵy jyldyń 10-11 qyr­kúıegi kúnderi Qazaq handyǵynyń 550 jyl­dyǵyna arnalǵan Astanadaǵy ǵylymı-praktıkalyq konferensıaǵa qatysqan.
Qoryta aıtqanda, Qazaqstan bas­shy­synyń Ulybrıtanıa Birikken Koról­digine resmı sapary dittegen maqsa­tyna jetip, tabysty aıaqtaldy deýge to­lyq negiz bar.

Derekkóz: egemen Qazaqstan