– memlekettiń din salasyndaǵy saıasatynyń maqsaty
Ózin demokratıaly, zaıyrly, qu­qyq­­tyq jáne áleýmettik memleket retin­de ornyq­tyratyn elimiz úshin din sala­syndaǵy saıasattyń eń basty maqsaty – konfesıaaralyq kelisim.
Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne ynty­maqtastyq uıymyndaǵy tóraǵalyq merzi­minde Elbasymyz Nursultan Ábishuly Nazarbaev: «Bizdegi ultaralyq jáne din­aralyq kelisimniń modeli – búkil álemdegi túrli konfesıalar arasyndaǵy qarym-qatynas isine Qazaqstannyń qosqan qomaqty úlesi», – degen bolatyn. Sonymen qatar, Birikken Ulttar Uıymynyń burynǵy Bas hatshysy Kofı Annan kezinde Qazaqstandy «Álemniń ózge memleketteri úshin ult­aralyq kelisimniń turlaýly ári turaqty damýynyń úlgisi» dep baǵalaǵan bolatyn. Rasynda da, Qazaqstan Respýblıkasynyń shańyraǵynyń astynda 100-den astam ulttar men ulystar ókilderiniń, 18 konfesıa senýshileriniń beıbitqatar ómir súrýi álemniń ózge elderinde kezdese bermeıtin jaıt. Budan biz qoǵamdaǵy kelisim men turaqtylyqty qamtamasyz etetin etnos­tar men dinder arasynda ornyqty áreket úlgisi qalyptasqandyǵyn kóremiz.
Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń bastamasy­men 2003 jyldan beri dástúrli túr­de Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbas­shylarynyń sıezeri ótkizilip keledi. Kezekti V sıez túrli dinı konfesıalardy ashyq únqatysýǵa shaqyrdy. Bul jolǵy jıynǵa dúnıeniń tórt buryshyndaǵy 42 elden 80-nen astam delegasıa qatysyp, ultaralyq jáne konfesıaaralyq beı­bitshilik pen kelisimdi qamtamasyz etý tetikterin qarastyryp, búgingi syn-qater­lerden saqtaný joldaryn izdedi.
Qazaqstandyq konfesıaaralyq keli­simniń sımvolyna aınalǵan dinı lıderler seziniń bedeli jyl sanap artyp keledi. Oǵan dálel, ústimizdegi jylǵy sezge álemdik arenada ózindik orny bar BUU Bas hatshysy Pan Gı Mýn, Fınlándıa prezıdenti Saýlı Nıınıste sıaqty tulǵa­lardyń arnaıy kelip qatysýy.
«Dinı lıderler men saıası qaırat­ker­lerdiń beıbitshilik pen damý jolyndaǵy únqatysýy» taqyrybynda ótkizilgen V sıeziń nátıjesinde qabyldanǵan deklarasıada qamtylǵan ýaǵdalastyqtardyń búgingi tańdaǵy jahandaný úrdisinde oryn alyp jatqan túıtkili kóp máseleni sheshýde ózindik yqpaly mol bolatynyna senimimiz kámil.
Atalǵan deklarasıada dinı lıderlerdiń saıası qaıratkerlermen, halyqaralyq uıymdarmen jáne azamattyq qoǵammen turaqtylyq pen qaýipsizdikti qamtamasyz etý, janjaldardy boldyrmaý jáne retteý maqsatyndaǵy únqatysýǵa járdem etýi, shyndyǵynda, bul úlken janashyrlyqtyń belgisi, adamzat bolashaǵyna alańdaýdyń kórinisi bolyp tabylady.
Joǵaryda aıtylǵan usynys Elbasynyń dinder lıderleriniń sezin ótkizýdegi bas­ty maqsatynyń oryndalǵandyǵynyń aıǵa­ǵy dese bolady. Sebebi, osydan 9 jyl buryn, Álemdik jáne dástúrli din­der kóshbasshylarynyń İİ sezinde Elba­sy: «Jaratýshy – jalǵyz, dúnıe – ortaq, aspan asty – keń, endeshe, biz bir atanyń balasy, bir ananyń perzenti retinde bir-birimizben bereke-birlik pen yntymaqta ómir súrýimiz kerek», – dep álem halyqtaryn beıbitshilikke shaqyrǵan bolatyn. Búgingi ýaqytta Elbasynyń sol kezdegi úndeýi sıeziń basty uranyna aınaldy. Ýaqyt – Elbasynyń Álemdik jáne dástúrli dinder lıderleriniń sezin ótkizý týraly bastamasynyń ómirsheń ekendigin dáleldedi. Qazaqstandaǵy ártúrli etnostar men konfesıalar ókilderi arasyndaǵy kelisim men beıbitshilik «Máńgilik El» ıdeıasyn qurýǵa degen talpynysty jandandyra túsýde.
Bul úrdis Jambyl oblysynda da kórinis taýyp, 16 konfesıadan quralǵan 325 dinı birlestik pen fılıal memlekettik tirkeýden ótip, 280 meshit pen 45 shirkeý halyqtyń rýhanı suranystaryn qanaǵattandyrý baǵytynda qyzmet kórsetýde.
Oblys ákimdigi din isteri basqarmasy jergilikti atqarýshy jáne quqyq qorǵaý organdarymen, qoǵamdyq ınstıtýttarmen birlese otyryp, memlekettiń din salasyndaǵy saıasatyn júzege asyrý barysynda oblys aýmaǵynda konfesıaaralyq kelisimdi nyǵaıtý, dinı ekstremızm men terorızmniń aldyn alý, turǵyndardyń dinı saýattylyǵyn kóterý boıynsha birqatar jumystar júrgizýde.
Ústimizdegi jyly elimizde atalyp ótip jat­qan ataýly sharalardyń biri – Qa­zaq han­dyǵynyń 550 jyldyǵyna oraı, sáýir aıynda oblys ákimdigi din isteri bas­qarmasynyń uıymdastyrýymen «Qazaqstan tarıhyndaǵy ıslam dininiń róli» taqyrybynda aımaqtyq konferensıa ótkizildi. Konferensıaǵa Astana jáne Almaty qalalary men Qyzylorda, Ońtústik Qazaqstan, Almaty oblystarynan arnaıy qonaqtar men zıaly qaýym ókilderi, elimizge tanymal dintanýshy, tarıhshy ǵalymdar shaqyrylyp, Qazaq eliniń tarıhyndaǵy ıslam dininiń alar orny men ult bolyp qalyptasýdaǵy yqpaly týraly jan-jaqty ǵylymı baıandamalar jasalyp, talqylaý alańdary uıymdastyryldy.
Konferensıanyń basty maqsaty qazaq ultynyń tarıhynda ıslam dininen basqa dinniń bolmaǵandyǵyn, san ǵasyrlar boıy osy dindi ustanyp kelgen ata-babalarymyz ártúrli dinder men dinı aǵymdarǵa bólinbeı, ózge din ókilderimen ózara túsinistikte ómir súre bilgendigin búgingi óskeleń urpaqtyń sanasyna sińirý bolyp tabyldy.
Sonymen qatar, oblystaǵy hrıstıandyq baǵyttaǵy dinı birlestikterdiń jetek­shileri men sheteldik mısıonerlerge Qazaqstan tarıhy men mádenıetin tanystyrý maqsatynda Taraz qalasynda ornalasqan tarıhı oryndar men oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıyna ekskýrsıa uıymdastyrylyp, ejelgi Taraz qalasynyń qazba oryndary men «Qarahan», «Tekturmas» kesenelerine bardy.
Oblystyq tarıhı-ólketaný murajaıy men «Ejelgi Taraz eskertkishteri» qo­ryq-­murajaıynyń jolnusqaýshylary Qa­zaqstan jáne Taraz qalasynyń tarıhy týraly tolyq aqparat berdi.
Oblysta memlekettiń din salasyndaǵy saıasatyn iske asyrýda atqarylatyn sharalar negizgi úsh baǵytta júrgizilýde: birin­shiden, turǵyndardyń dinı saýat­tylyǵyn kóterý, ásirese, jastar arasyn­da din týraly durys tanym-túsinik qalyp­tastyrý. Bul baǵytta basqarma oblys ákimdiginiń múddeli basqarmalarymen, atap aıtqanda, bilim jáne jastar saıasaty máseleleri bas­qarmalarymen, sonymen qatar, joǵary oqý oryndarymen tyǵyz baılanys ornata otyryp, túrli keshendi is-sharalardy ótkizýde;
ekinshiden, dinı ekstremızm men ter­rorızmniń aldyn alý baǵytynda quqyq qorǵaý organdarymen josparly sharalar qabyldanyp, radıkaldy kózqarastaǵy dinı aǵymdardyń yqpalyna ushyraǵan azamattarmen aqparattyq-nasıhattyq jáne túsindirý jumystary qolǵa alynǵan;
úshinshiden, konfesıaaralyq kelisimdi nyǵaıtý boıynsha oblystaǵy 280 meshitpen jáne 45 shirkeýmen ózara yqpaldasý tetikteri qalyptasqan. Bul baǵyttaǵy jumystarda oblystaǵy Qazaqstan hal­qy Assambleıasy hatshylyǵynyń da alar orny erekshe. Óıtkeni, oblystaǵy konfes­sıalardyń ókilderi oblystyq Assambleıa janyndaǵy 25 etnomádenı birlestiktiń beldi múshelerinen bolyp tabylatyndyqtan, qoǵamdaǵy saıası-mádenı oqıǵalar men sharalardan qalys qalmaı, musylmany bar, pravoslavy, katolıgi jáne protestanty bar, «bir atanyń balasyndaı, bir qoldyń salasyndaı», belsene atsalysýda.
Elimizdegi konfesıaaralyq keli­simniń jaǵdaıy týraly kóp dúnıe jazýǵa bolady. Bul baǵytta kóptegen sharalar jasalǵan jáne jasalýda. Osy rette, oıymdy Elbasynyń Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵyna arnalǵan saltanatty jınalysta sóılegen sózimen aıaqtaǵandy jón sanadym: «Qazaqstan – birtutas jer, birtutas halyq, birtutas bolashaq. Men barsha qazaqstandyqtardy ultaralyq jáne konfesıaaralyq kelisimdi odan ári nyǵaıtýǵa shaqyramyn. Olar bizdiń máńgilik qundylyqtarymyz. Osynaý buljymas aqıqatty saqtaı otyryp qana biz máńgilik halyq, máńgilik elorda jáne máńgilik memleket týraly aıta alamyz».
Jangeldi OMAROV,
Jambyl oblysy ákimdigi din isteri basqarmasynyń basshysy.
TARAZ.

Derekkóz: egemen Qazaqstan