ينتەرنەت-كونفەرەنسيانىڭ كەزەكتى قوناعى جۋرناليست بولات ءمۇرسالىم "قامشى" وقىرماندارىنىڭ ساۋالىنا جاۋاپ بەردى. سۇراقتاردىڭ نەگىزگى ارقاۋى - بۇگىنگى جۋرناليستيكا، الاشوردا تاريحى، شەتەلدەگى قازاق تاعدىرى جايىندا ءوربىپتى. 

التىن: سالەمەتسىزبە قازىرگى زامانداعى قازاق جۋرناليستەرىنە قويىلار تالاپ قانداي؟

– ەڭ ءاۋەلى وسى كونفەرەنسيانى ۇيىمداستىرىپ وتىرعان "قامشى" پورتالىنىڭ ۇجىمىنا مىڭ العىس ايتامىن! التىننىڭ سۇراعىنا كەلسەك، قازىرگى قازاق جۋرناليستەرىنە قويىلار تالاپ – كاسىبي جۋرناليست بولۋ كەرەك. ويتكەنى، قازاق جۋرناليستيكاسىندا تالانتتار كوپ، ءبىراق سول قۇداي بەرگەن تالانتىن كۇندەلىكتى بيىك دەڭگەيدەگى كونتەنت جاساۋعا جۇمسايتىن كاسىبيلەر از. تالانتتى جۋرناليستەر كوڭىلىنىڭ قوشى كەلگەندە مىقتى ماقالا جازىپ، يا بولماسا سيۋجەت جاساپ تاستايدى، زاۋقى سوقپاسا، «مەن ونسىز دا مىقتىمىن عوي، از جازسام دا، ساز جازام» دەپ، جالقاۋلىعىن تالعامپازدىق سياقتى كورسەتۋگە شەبەر.

ابزال: ءسىز بىرنەشە باقتا جۇمىس ىستەدىڭىز؟ نەگە جۇمىس ورنىڭىزدى ءجيى اۋىستىراسىز؟ سىزگە قىسىم جاسايدى ما شىندىقتى ايتقانىڭىز ءۇشىن الدە ۇجىممەن جۇمىس جاساي المايسىز با؟

– ماعان ەشكىم قىسىم دا جاسامايدى، ۇجىممەن دە دۇپ-دۇرىس جۇمىس ىستەيمىن. جۋرناليستيكانى كاسىپ ەتىپ جۇرگەنىمەن 15 جىلعا جۋىقتاپتى. سول ۋاقىت ىشىندە بىرنەشە باق-تا قىزمەت ەتۋ قالىپتى جاعداي دەپ ەسەپتەيمىن.

 ءبىر قازاق: الاشوردانى زەرتتەۋىڭىزگە نە سەبەپ بولدى؟ جانە قانداي ناتيجەگە قول جەتكىزدىڭىز؟

– مەكتەپتەن باستاپ الاش كوسەمدەرىنىڭ ەڭبەكتەرىمىن جاقسى تانىس بولدىم. كەيىننەن «قازاقستان» تەلەارناسىن باسقارعان عالىم دوسكەن اعامىز الاشتى تەرەڭىرەك ناسيحاتتاۋ كەرەك دەپ ءجيى ايتاتىن. ءبىراق، الاشوردانى زەرتتەدىم دەپ ايتا المايمىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن شىققان الاشتانۋشىلاردىڭ زەرتتەۋلەرىمەن تانىسىپ شىقتىم. زەرتتەگەن ادام مامبەت اعامىزداي، تۇرسىن جۇرتباي اعامىزداي بولسىن. ال، ەگەر ناتيجە دەپ ايتۋعا تۇرسا، وندا «الاشوردا» اتتى فوتوالبوم قۇراستىرعانىمدى جانە ونىڭ ءبىر ايدان سوڭ قايتا باسىلىپ شىققانىن ايتار ەم.

 ءاليحان: “قامشى” سايتىنا راحمەت! وسىنداي ازاماتتاردى جارقىراتىپ كورسەتۋ كەرەك. جۇرت باعاسىن ءبىلۋ كەرەك.

بوكە، الاشوردا – قازاقتىڭ تۇڭعىش مەملەكەتى دەگەن پىكىرمەن كەلىسەسىز بە؟ ەگەر تاۋەلسىز قازاقستان الاش كوسەمدەرىنىڭ سالىپ كەتكەن ىزىمەن جۇرگەندە ءدال قازىرگىدەي ءدۇبارا مەملەكەتكە اينالماس ەدىك. ءسىز قالاي ويلايسىز؟

– الاشوردانى قازاقتىڭ تۇڭعىش مەملەكەتى دەپ ايتا المايمىن. ويتكەنى، سوناۋ ساقتار مەن عۇندار ءداۋىرىن ايتپاعاندا، كۇنى كەشەگى قازاق حاندىعىن قايدا قالدىرامىز؟ سول سەبەپتى، الاش اۆتونومياسىنىڭ قازاق مەملەكەتتىلىگىنىڭ حح عاسىر باسىنداعى ءبىر فورماسى دەۋىمىز كەرەك. ال، «بۇگىنگى قازاقستان الاش كوسەمدەرىنىڭ سالىپ كەتكەن ىزىمەن جۇرگەندە...» دەگەنگە ءوزىڭىز جاۋاپ بەرىپسىز.

مەنى ەشتەڭە جاسىتقان جوق

نۇرلان: “الاشوردانى” زەرتتەۋدە قانداي قىزىقتى دەرەكتەرگە، تاڭعاجايىپ وقيعالارعا، قۇپيا مالىمەتتەرگە قول جەتكىزدىڭىز؟ تىم قۇرىسا ءبىر الاش اتالارىمنىڭ ءبىر اڭگىمەسىن مايىن تامىزىپ وتىرىپ ايتىپ بەرىڭىزشى…

– 1932 جىلى احمەت بايتۇرسىن ۇلى باستاعان الاش قايراتكەرلەرىن ماسكەۋدىڭ بۋتىر تۇرمەسىنەن «يتجەككەنگە» ايداماق بولادى. قىرىقتان استام ازاماتتى ماسكەۋدىڭ ۆوكزالىنان ۆورونەج، مۋرمانسك باعىتىنا جىبەرۋ ءۇشىن ەكى ۆاگونعا ءبولىپتى. ول كەزدە ءاليحان بوكەيحان مەن سۇلتانبەك قوجانوۆ ماسكەۋدە تۇراتىن. قازاقتىڭ ەكى ارداگەرى ارنايى ورىنداردان رۇقسات الىپ، وسى ەكى ۆاگونداعى الاش ازاماتتارىمەن جۇزدەسىپ قالۋدىڭ رەتىن كەلتىرىپتى. الەكەڭ احاڭدار باستاعان ۇلكەندەر جاعى وتىرعان ۆاگونعا، سۇلتەكەڭ جاستاۋ قايراتكەرلەر وتىرعان ۆاگونعا ەنەدى. الاشورداشىلار بيلىكتەن تايدىرىلعاندا، ولارعا پانا بولا بىلگەن س.قوجانوۆ: «جىگىتتەر، جاسىماڭدار! ەل سەندەردىڭ باس تىگىپ، ۇلت ءۇشىن قىزمەت ەتكەندەرىڭدى بىلەدى. ءالى-اق بوساپ شىعاسىڭدار!» دەپ جىگەرلەندىرە سويلەيدى. سودان، پويىز ماسكەۋدەن اتتانىپ كەتەدى. جاستار جاعى كورشى ۆاگونعا كىرسە، اعالارى ءتىپتى تويعا بارا جاتقانداي كوڭىلدى ەكەن. ويتكەنى، مۇندا ۇلت كوسەمى ءاليحان كىردى ەمەس پە؟ الەكەڭ جىگەرلەندىرمەك تۇگىلى، ايداۋىل بارا جاتقان ازاماتتاردىڭ رۋحىن كوتەرگەنى سونشا، وسى اڭگىمەنى جازىپ قالدىرعان الاش ازاماتى «ءسويتىپ، ۆورونەجگە ءبىز كوڭىلدى اتتاندىق!» دەپ اياقتاپتى. مۇمكىن، ءقايسىبىر دەتالدەرىن ناقتىلاۋ دا كەرەك، ءبىراق اڭگىمەنىڭ ۇزىن-ىرعاسى وسى. مەن وسىنى وقيعانى مامبەت اعامىزدان ەستىگەندە، الاش قايراتكەرلەرىنىڭ رۋحىنا شىنىمەن تاڭ قالدىم!

مۇڭلىق: قازىرگى ساياسي احۋال، ەلدىڭ كۇيسەزىلسى اياقتايتىن كۇن بولا ما؟ بيلىك باسىندا وتىرعانداردا قانداي اۋىس-تۇيىستەر بولۋى مۇمكىن؟ بولاشاق پرەزيدەنت كىم بولادى؟

–  بولجام جاساي المايمىن. ءبىراق، دۇنيە ءبىر قالىپتا تۇرماس دەپ ويلايمىن.

اقكىسى الپامسا: بولات اعا، ءسىزدىڭ حابارلارىڭىزدى كورگەندە قۋانىپ قالامىز، دەگەنمەن قازىرگى بولات بۇرىنعى “مەزگىل” حابارىن جۇرگىزگەن بولات سياقتى ادۋىندى ەمەس، جالىنى باسەڭ كورىنەدى، قالاي ويلايسىز قوعامنىڭ قازىرگى بەتالىسى ءسىزدى جاسىتىپ قويعان جوق پا؟

– پەيىلىڭىزگە راحمەت. ءبىراق، «ادۋىندى» دەگەندى ايەل ادامدارعا قاتىستى قولدانسا كەرەك. مەنى ەشتەڭە جاسىتقان جوق، تەك جاس كەزدەگى لاپىلداعان جالىن ءسال باسىلعان شىعار دەپ ويلايمىن. سىرتتاعى جالىن ءقازىر ىشكە تۇسكەن شىعار.

قابيموللا: ءبىزدىڭ بەلدى اقپارات قۇرالدارىنىڭ باسشىلارى دەرلىك ورىس ۇلتىنىڭ وكىلدەرى، ءسىزدى باسشىلىق ورىندارعا ۇسىنبادىما، ۇسىنا قالسا قولعا الام دەيتىن ۇلكەن يدەيالارىڭىز بارما؟

– مەنى ەشكىم باسشىلىق ورىنعا ۇسىنعان جوق. ۇسىنسا، ارينە، قولدان كەلەتىن دۇنيەنى جاساپ باعار ەدىك.

بازار: دوسىم كوپ دەپ سانايسىزبا، الدە پىكىرى قايشى دۇشپانىم كوپ دەپ سانايسىزبا؟

–  دوسىم كوپ ەمەس. مەكتەپتەن دوس بولعان، الماتىعا كەلگەن سوڭ تاپقان ازىن-اۋلاق سىيلاس ازاماتتار بار. ءوزىم ەشكىمگە جاۋلىق ساعىنباعان سوڭ، دۇشپانىم دا جوق دەپ ويلايمىن. ءبىراق، كىم بىلگەن؟

وزبەك: بولات، ءسىزدىڭ بىلىمىڭىزگە جانە كاسىبيلىگىڭىزگە ريزا ادامنىڭ ءبىرىمىن. اللا الدىڭىزدان جارىلقاسىن! مەنىڭ سۇرايىن دەگەنىم، قازىرگى 30 بەن 40 جاستىڭ اراسىنداعى ۇلتى ءۇشىن جانىن قيۋعا دايىن ءبىلىمدى دە، بىلىكتى ازاماتتار قازاقتى ورىستاندىرۋ ساياساتىن توقتاتۋ امالدارىن قاراستىرىپ جاتىر ما!؟ بيلىك باسىنداعىلار بالالارى مەن نەمەرەلەرىن نەگە قازاق مەكتەپتەرىنە بەرمەيدى دەپ ويلايسىز؟ ولاردىڭ ۇرپاعىن جات تىلدەگى مەكتەپتەردە وقىتۋىن، بيلىك باسىنداعىلار قازاق ەلىنىڭ كەلەشەگىنە مۇلدە سەنبەيدى جانە كەلەشەگىن قازاق ەلىمەن بايلانىستىرمايدى، دەپ كەسىپ ايتۋعا بولا ما؟

– كوڭىلىڭىزگە راحمەت. قازىرگى ۇلتشىلدىق قوزعالىستى جۇيەلى تۇردەگى دۇنيە دەپ ەمەس، ۇلتتىڭ ءوزىن-وزى ساقتاۋ ينستينكتىنەن تۋعان رەاكسياعا ۇقساتار ەدىم. ال، بيلىك باسىنداعىلاردىڭ بالا-شاعاسىن قازاقتان الىس تاربيەلەۋىنىڭ ءمانىسىن شىن مانىندە ءوزىم دە تۇسىنە المايمىن. ارنايى الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋ جۇرگىزىپ كورمەگەن سوڭ، قالىڭ كوپشىلىك ءتارىزدى شورت كەسىپ، تون پىشە سالعىم كەلمەي وتىر.

ءدىني كوزقاراسى – اركىمنىڭ جەكە شارۋاسى

ايدوس:  31 ارناداعى “ءوز ءسوزىم ءوزىمدى” باعدارلاماسى نەگە شىقپاي قالدى. اشىلعانىنان جابىلۋى تەز بولدى عوي؟

– ءيا. «ءوز ءسوزىم وزىمدىكى» باعدارلاماسىنىڭ اشىلعانىنان جابىلۋى تەز بولدى. ونىڭ جابىلۋىن باسشىلىق «ءوزىن-وزى اقتامايدى» دەپ ءتۇسىندىردى. ءبىراق، ءدال سول باعدارلاما سياقتى اۆتورلىق بولماعانىمەن، ءقازىر «ينفورمبيۋرو» دا سونداي وزەكتى ماسەلەلەر توڭىرەگىندەگى جاڭالىقتاردى نازاردا ۇستايدى ەمەس پە؟

ەلدار: بۇگىنگى تەليەۆيزياعا كوزقاراسىڭىز قانداي، پروگرەستەن گورى رەگرەسس باسىم با قالاي؟ وزىڭىزگە ۇنايتىن قازاق ءتىلدى 5 باعدارلامانىڭ رەيتينگىن جاساپ بەرىڭىزشى؟

– قازىرگى تەليەۆيزيا سالاسىندا جانرلىق تۇرلەنۋ جەتىسپەيتىن سياقتى. بارلىق ارنانىڭ ىستەپ وتىرعان دۇنيەسى ءبىر بىرىنە قاتتى ۇقسايدى. كەيدە مۇنىڭ سەبەبىن وزىمشە ىزدەپ،  «تەليەۆيزيا توڭىرەگىندەگى اۋتسورسينگتى «دانىشپاندار» ويلاپ تاپتى، ناعىز تالانتتار سول تاپسىرىستى ورىنداپ جاتىر، قىزىعىن قۋلار كورىپ وتىر» دەپ قالجىڭدايمىن. ال، ۇزدىك دەيتىن 5 باعدارلامانىڭ رەيتينگىن جاساي الماسپىن. ويتكەنى، تۇراقتى تۇردە تەلەديدار كورۋگە مۇمكىندىك بولا بەرمەيدى. دەگەنمەن، ە.ايدابوسىن، ن.ارالباي ۇلى، س.وماش، ە.داۋلەتيار سياقتى جەكەلەگەن جۋرناليستەردىڭ ىزدەنىستەرىن جاقسى باعالايمىن.

ەسەنگەلدى: سوڭعى كەزدەرى “31″ ارناعا قاتتى ريزا بولىپ ءجۇرمىن. قازاق كوشىنە بايلانىستى، ەلدىڭ بولاشاعىنا بايلانىستى ماسەلەلەردە بۇعىپ قالعان جوق. ايتارىن ايتتى. شىندىعىن ايتقاندا بۇگىنگىدەي سەنزۋرالى قازاقستاندا مۇنداي قادام “ەرلىك”. سۇرايىن دەگەنىم، ۇلتتىق ماسەلەلەرگە دەن قويۋلارىڭىز باسشىلارىڭىز باعداتتىڭ اسەرى مە، الدە قاراپايىم قاتارداعى جۋرناليستەردىڭ ەڭبەگى مە؟

– ەكەۋى دە بار. «31 ارنانىڭ» باس ديرەكتورى ب.قوجاحمەتوۆ جۋرناليستيكانى باستاعاننان جاڭالىقتار قىزمەتىندە ىستەگەن ازامات رەتىندە، ۇنەمى شىعارماشىلىق بوستاندىقتى ناسيحاتتاپ وتىرادى. تەك شىعارماشىلىق بوستاندىق، وبەكتيۆتى اقپارات ارقىلى عانا كورەرمەن ىقىلاسىنان بولەنۋگە بولاتىنىن ايتىپ، سوعان جاعداي جاسايدى. ءارى «ينفورمبيۋرونىڭ» ۇجىمى دا تالماي ىزدەنەدى. وتكەن اپتانىڭ رەيتينگىن قاراپ وتىرسام، رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردان قازاق كورەرمەنى ەڭ كوپ كورگەن قازاقشا، ورىسشا بارلىق تەلەونىمنىڭ (سەريال، باعدارلاما، كينو، مۋلتفيلم ت.ب.) ىشىندە «ينفورمبيۋرونىڭ» قازاق تىلىندەگى بولىگى رەيتينگتە 3-ورىندا تۇر ەكەن. «31ء-دىڭ» جاڭالىقتارى تەك «قازاقستان» ارناسىنداعى «كەلىن»، «استانا» ارناسىنداعى «قىز عۇمىرى» سەريالدارىنان عانا تومەن تۇر. قايتالاپ ايتامىن: قازاقشا، ورىسشا بارلىق تەلەونىمدەر اراسىندا. بۇنى «ينفورمبيۋرو» ۇجىمىنىڭ كاسىبي بيىك دەڭگەيىنىڭ ارقاسى دەپ ەسەپتەيمىن.

بولاشاق: بوكە، ءسىزدىڭ ءدىني كوزقاراسىڭىزدى بىلگىم كەلەدى. ەگەر ەلدىڭ باسىنا كۇن تۋسا وسى قازاقتار قىرىق پىشاق بوپ اعىمدارعا ءبولىنىپ جاتپاي ما؟

–  ءدىني كوزقاراسى – اركىمنىڭ جەكە شارۋاسى. ال، اعىمداردىڭ قىرىق-پىشاق بولىپ جاتقانى ءقازىردىڭ وزىندە كورىنىپ وتىر عوي. دەگەنمەن، احمەت الياز مىرزا ايتقان مىنا اڭگىمە ەسىمدە قالىپتى. ول كىسىنىڭ ايتۋىنشا، تۇركيادا دا دىنگە جاپپاي بەتبۇرىس جىلدارىندا نەبىر الاۋىزدىقتار بولعان. كەيىن، بارلىعى دا جالىققانداي بولىپ، ءدىني تەمپەراتۋرا ءبىرشاما باسەڭدەگەن. قازاقستاندا دا بارلىعى ءتۇپتىڭ تۇبىندە تىنىشتانادى دەپ ۇمىتتەنەم.

شەتەلدەگى قازاقتى ويلاسام، ۇيىقتاي المايمىن

ايگۇل: اعا، بىزدەر – قىزدار قاۋىمى قازاقتىڭ جىگىتتەرىنە سەنىپ ءجۇرمىز. ال جىگىتتەرىمىز كىمگە سەنىپ ءجۇر؟ ەلىمىزدەگى كەز كەلگەن ۇلت وكىلىنە قازاقشا سويلەيتىن ناعىز ەركەكتەر جوقتىڭ قاسى. سوندا بۇل ەلدىڭ يەسى كىم؟ قوجاسى كىم؟

–  ونىڭ راس. كەز-كەلگەن ادامعا قازاقشا سويلەيتىن قازاقتى سيرەك كەزدەستىرەسىڭ. اۋىلدى جەردە بولماسا، ول ءۇردىس قالادا جوق. دەگەنمەن، تۇڭىلمەيىك. قازاقستاننىڭ يەسى دە، كيەسى دە قازاق.

ءبىر قازاق: بولات اعا! ءسىز ەلىم ءۇشىن نە ىستەدىم دەپ ايتا الاسىز؟

– ەلىم ءۇشىن ەشتەڭە ىستەدىم دەپ ايتا المايمىن. جۇرت تورەشى بارىنە.

تالانت: بولات اعا، مەن ءسىزدى ەلدىڭ اماناتىن ارقالار ناعىز ازامات دەپ بىلەمىن. شىنىڭىزدى ايتىڭىزشى. ءبىز وسى تاۋەلسىز ەلمىز بە؟ نە ىستەۋىمىز كەرەك؟

– قازاقستان – تاۋەلسىز ەل. ءبىراق، كوپتەگەن ماسەلەلەر بويىنشا تاۋەلسىزدىككە ءقاۋىپ ءتونىپ تۇرعان جاعداي بار. اقپاراتتىق  كەڭىستىگىمىز اڭعال-ساڭعال، كەدەن وداعى ەكونوميكالىق قانا ەمەس، ساياسي شەشىمدەرگە دە بوگەت.

قالينۇر: قازاق كوشى، ورالمان ماسەلەسى ءسىزدى قانشالىق الاڭداتادى؟ ءباز بىرەۋلەر ايتىپ جۇرگەندەي وسى شەتەلدەگى قازاقتار قاشقىن با، ورالعاندارى سۇرانشاق پا؟

– شەتەلدەگى قازاقتىڭ تاعدىرىن ويلاسام، كەيدە ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىنا دەيىن ۇيىقتاي المايمىن. پافوس ەمەس، شىن ايتىپ وتىرمىن. شەتەلدەگى قازاق قازاقستانعا كەلىپ، ابدەن ورنىعىپ، وسى ەلگە ۇيرەنگەنشە، ولاردى بالاداي ماپەلەپ كۇتۋ كەرەك. ال، بەس-ون جىلدان كەيىنولار  تولىققاندى قازاقستان ازاماتى بولعان سوڭ، زاڭ بارىنە ورتاق. ولار سۇرانشاق تا، قاشقىن دا ەمەس.

عالىم: بولات اعا، الاشتانۋ باعىتىنا قالاي كەلدىڭىز؟ نە تۇرتكى بولدى؟ ەندىگى زەرتتەۋ باعىتىڭىز قانداي؟

–  مەنى ەڭ قىزىقتىراتىنى – الاش اۆتونومياسىنىڭ كەزەڭى. بۇل الاش اتتى ۇلت-ازاتتىق قوزعالىستىڭ شارىقتاۋ شەگى، ءتۇپ ماقسۇتى. سول كەزەڭگە قاتىستى ءاربىر دەتالگە شەيىن ءۇڭىلىپ، مۇمكىن بولسا كوركەم دۇنيە – تاريحي دراما جازعىم كەلەدى. ءقازىر الاش اسكەرىنە قاتىستى ءبىر جوبانى قولعا الىپ باستادىم.

ۇلتتىق يدەيا مىناۋ دەيتىن ۋاقىت ەمەس

اليا بايكەيەۆا: ءسىزدى زىكىرشى دەگەنى راس پا؟ ءسىز تۋرالى وسىنداي الىپ-قاشپا اڭگىمەلەردى كىم شىعارىپ ءجۇر دەپ ويلايسىز؟

– قازاقتىڭ وزگە جۇرتتان ءسوزى ۇزىن عوي. ىستەرگە ءىسى جوق ادامدار نە بولسا سونى شىعارا بەرەدى ەمەس پە؟ مەن ءقازىر بۇنداي اڭگىمەگە كوڭىل اۋدارۋدى قويعام.

جانىبەك:  اسسالاۋماعالەيكۋم بولات اعا. سىزگە قويار ساۋالىم.

1. 2006 جىلى سىزدەرمەن بىرگە قىزمەت ىستەگەن قازاقستان ۇلتتىق ارناسىنىڭ جۋرناليستەرى تۇگەلدەي قىزمەتتەن كەتكەنىڭ بىلەمىز. سول ارىپتەستەرىڭ ءقازىر قايدا ءجۇر، سول ۋاقىتتا سىزدەردىڭ ۇجىمدارىڭىز ۇلتتىق مۇددە ءۇشىن ءجۇمىس ىستەدى.

2. نەلىكتەن ءقازىر ۇلتتىق ارنا سىزدەردىڭ جاساعان جوبالارىڭىزدى ارى قاراي جالعاستىرمايدى.

3. 31 ارناداعى “ءوز ءسوزىم وزىمدىكى” باعدارلاماسى نەگە توقتاپ قالدى.

4. بىزدە ۇلتتىق يدەيا بارما ءوزى.

5. الاش يدەياسىن ىسكە اسىرۋعا قازىرگى تاڭدا نە كەدەرگى.

6. شەتتەگى قازاق ماسەلەسىن قالاي ەندى شەشەمىز. كوش توقتاپ قالدى، شەتتە قانشاما قازاق قالدى، الەمدەگى جاھاندانۋ پروسەسىنە بايلانىستى 20-30 جىلدان كەيىن ول قازاقتاردى جوعالتىپ المايمىز با؟

7. قازىرگى بيلىكتەگى ورىس ءتىلدى بيلىك تىزگىنىڭ ۇستاعان ماڭگۇرتتەنگەن باسشىلاردىڭ ورنىنا سىزدەردەي ازاماتتار شىعۋعا نە كەدەرگى.

8. نەلىكتەن ەلباسىمىز ك.ءماسىموۆتى قايتا بيلىككە اكەلدى.

9. ءبىز قاشان ۇلتتىق مەملەكەت قۇرامىز.

–  اليكاسالام، جانىبەك. سۇراقتارىڭا قىسقا-قىسقا جاۋاپ بەرەيىن.

1. 2006 جىلى «قازاقستاننان» كەتكەن ارىپتەستەرىمنىڭ ءبىرشاماسى سول ارناعا قايتادان بارىپ، جۇمىس ىستەپ جاتىر. قالعاندارى – ەلدەگى ءتۇرلى باق-تا ءتۇرلى قىزمەت ەتىپ ءجۇر. كورەرمەن ءالى كۇنگە سول ۇجىمدى قازاققا جاقىن بولدى دەپ ساعىنىپ ەسكە الادى.
2. بۇل سۇراقتى سول ارنانىڭ قازىرگى باسشىلىعىنا قويۋ كەرەك.
3. جوعارىدا ايتىلدى. ءوزىن-وزى اقتامايدى دەپ توقتادى.
4. مەنىڭشە، ۇلتتىق يدەيا تۋرالى ءاربىر ساياسي توپتىڭ، ءار تۇلعانىڭ تۇسىنىگى ءارتۇرلى. ۇلتتىق يدەيا مىناۋ دەيتىن ۋاقىت ەمەس سياقتى ءقازىر.
5. الاش يدەياسى دەگەندى دە اركىم وزىنشە تۇسىنەدى. ال، الاشتىڭ، جالپى تاريحتىڭ از ناسيحاتتالۋىنا قازىرگى ۇلتسىزدانعان بيلىك كەدەرگى.
6. شەتتەگى قازاق جوعالادى دەي المايمىن، تەك ءبىر قاۋىم ەل ءوزى تۇرىپ جاتقان ەلىنىڭ اسسيميلياسياسىنا ۇشىراۋى بەك مۇمكىن. ونىڭ جالعىز جولى – ءتۇسىندىرۋ، ۇعىندىرۋ ارقىلى كۇرەس جۇرگىزۋ. بۇل ماسەلە تەك ساياسي كۇرەسپەن بىتەدى.
7. ونى بىلمەدىم.
8. ءتۇرلى بولجامدار ايتىلدى. ءبىراق، نەلىكتەن ءماسىموۆتىڭ قايتادان ۇكىمەت باسىنا كەلگەنىن ءوزىم دە تۇسىنبەدىم.
9. جول ۇزاق. دەگەنمەن، ول كۇندەر دە الىس ەمەس.