ەلىمىزدە تاعدىر تاۋقىمەتىنە ءتۇسىپ، تۋا ءبىتتى مۇگەدەك بولىپ جاتقاندار جانە جول كولىك اپاتىنان مۇگەدەك بولعاندار وتە كوپ. رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، ەلىمىزدە 600 مىڭنان استام مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. سولاردىڭ 69 مىڭى جاستايىنان تاعدىر تاۋقىمەتىنە ءتۇسىپ، قيىنشىلىق كورىپ جۇرگەن بالالار. ارينە، مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردى قوعامعا بەيىمدەۋ، مەكتەپكە بارۋىن، تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن مەملەكەت ءوز قاراماعىنا الدى، ءبىراق شەتتە قالىپ وتىرعان جاندار قانشاما.
سولاردىڭ ءبىرى – قاراعاندى وبلىسى، نۇرا اۋدانى، بايتۋعان اۋىلىنىڭ تۇرعىنى، مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەلدار مەن اناسى بۋكپينا بوتاگوز. ەلداردىڭ اناسى بوتاگوز حانىم رەداكسيامىزعا حابارلاسىپ، ءوزىنىڭ جاعدايىن ايتقان بولاتىن: «مەن مەكتەپتە ەدەن جۋۋشى بولىپ جۇمىس ىستەيمىن. جالاقىم 25 000 تەڭگە. قازىرگى زاماندا 25 000 تەڭگەمەن ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىن ەمەس. اۋدانعا بارۋعا ادام باسىنا 400 تەڭگە الادى، بالام ەكەۋمىز بارساق، 1600 تەڭگە كەتەدى. ال اۋىلدا نە ءدارىحانا، نە اۋرۋحانا جوق. اي سايىن اۋدانعا بەس-التى رەت بارامىز. ال، 25000 تەڭگە ەشتەڭەگە دە جەتپەيدى. ەلداردىڭ الاتىن اقشاسى ءوزىنىڭ دارىلەرىنە كەتەدى. 2012 جىلى نۇرا اۋدانىنا بارىپ، تۇرعىن ءۇي الۋ ءۇشىن كەزەككە تۇرعان بولاتىنمىن. سودان بەرى بەس جىل ءوتتى، ءالى حابار جوق. اۋىل اكىمىنە تۇرعىن ءۇي تۋرالى بارىپ ەدىم، ءسىزدىڭ ۇيگە كوميسسيا جىبەرەمىز، ءۇيىڭىزدى كورەدى، ءبىراق بارىپ كورۋ ءۇشىن 60 000 تەڭگە اقشا تولەيسىز دەدى. "مەنىڭ 60 000 تەڭگە تولەيتىن جاعدايىم جوق"، – دەپ كەتىپ قالعان بولاتىنمىن»، – دەپ ايتقان بولاتىن. "قىستىڭ قامىن جاز ويلا" دەپ بوتاگوز حانىم اكىمشىلىكتىڭ تابالدىرىعىن توزدىرىپ بىتكەن. بوتاگوز حانىمنان ەلداردىڭ جاعدايىن سۇراپ بىلگەن ەدىك.
ەلدار تۋا ءبىتتى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى مە؟
جوق، تۋا ءبىتتى مۇگەدەك ەمەس، ەلداردىڭ اۋرۋى جۇرە كەلە پايدا بولدى. ەلدار دۇنيەگە كەلگەندە دارىگەرلەر جۇرەگىندە تەسىك بار دەگەن بولاتىن. ءبىراق ەشقانداي اۋرۋ بەلگىلەرى بايقالمادى. ەلدار جاسوسپىرىمدەردىڭ قاتارىنا قوسىلعان كەزدە ءتىسىن جۇلدىرتقان، سودان موينىندا ىسىك پايدا بولدى. قاراعاندىعا تەكسەرتكەن كەزدە دارىگەرلەر ونكولوگيالىق اۋرۋ ەكەنىن دەدى.
بالاڭىزدى ورتا مەكتەپكە بەردىڭىز بە الدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا ارنالعان مەكتەپكە بەردىڭىزدەر ما؟
بالام كوز الدىمدا ءجۇرسىن دەپ، بايتۋعان اتىنداعى ورتا مەكتەپكە بەردىم. مەن مەكتەپتە جۇمىس ىستەيتىندىكتەن، بالامدى ەش قيىندىقسىز مەكتەپكە قابىلدادى.
مەكتەپتە ەلداردىڭ بالالارمەن قارىم-قاتىناسى قانداي؟ ۇستازدار ەلدارعا قالاي قارايدى؟
ەلداردىڭ سىنىپتاستارىمەن، مۇعالىمدەرىمەن قارىم-قاتىناسى جاقسى. ەلدار مەكتەپكە دەيىنگى دايارلاۋ سىنىبىنا باراتىن كەزدە اۋىرىپ قالدى، سوسىن بالامنىڭ ءبىلىمى سىنىپتاستارىنا قاراعاندا وتە تومەن. ءبىرىنشى سىنىپ پەن ءتورتىنشى سىنىپ ارالىعىندا دا مەكتەپكە تولىققاندى بارا المادى. سەبەبى قاراعاندى قالاسىنا بارىپ ەم الىپ تۇرعاندىقتان، ساباققا بارماي قالعان كۇندەرى كوپ بولدى. ءقازىر بالام التىنشى سىنىپقا كوشتى.
مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالاسى بار اتا-اناعا قيىن تيمەيتىنى انىق، اسىرەسە بوتاگوز سەكىلدى جالعىز باستى انالارعا. اكىمشىلىككە بارۋدان شارشاعان بوتاگوز حانىمنىڭ جاعدايىن قاراعاندى وبلىسى نۇرا اۋدانىنىڭ اكىمشىلىگىنە ايتقان بولاتىنبىز.
«2017 جىلى 6 اقپان كۇنى بۋكپينا بوتاگوز حانىم اكىمنىڭ قابىلداۋىندا بولدى. مەملەكەت تاراپىنان بوتاگوز تۇرارقىزىنا الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلگەن بولاتىن. بوتاگوز حانىمنىڭ بالاسى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ قاتارىنا جاتقاندىقتان، ايىنا مەملەكەتتەن جاردەماقى الادى. ەگەر دە مەملەكەتتەن 28 000 تەڭگەدەن كەم جاردەماقى الاتىن بولسا، ءبىز ماتەريالدىق كومەك كورسەتە الامىز. بوتاگوز تۇرار قىزى كوپ كولەمدە جاردەماقى الادى. ال تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە كەلەتىن بولساق، بوتاگوز 2012 جىلدىڭ 28 شىلدە ايىندا 72ء-شى بولىپ كەزەككە تۇرعان ەكەن. بىزدە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار وتە كوپ، بارلىعى بىردەي تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇر. بوتاگوز حانىم تۇرىپ جاتقان ءۇيىن ارنايى ليسەنزياسى بار كوميسسيا ءۇيىن تەكسەرىپ، تۇرۋعا جارامسىز دەپ تاپسا، ءبىز كەزەكتى جىلجىتامىز»، – دەيدى نۇرا اۋدانى اكىمشىلىگىنىڭ قۇجاتتاما ءبولىمىنىڭ باسشىسى ەرمەكوۆا دينارا.
قازىرگى كەزدە كوپتەگەن وتباسى قانداي جاعدايدا باسپاناعا قول جەتكىزە الاتىنىن بىلمەيدى:
- تۇلعانىڭ بەرىك پسيحوتيكالىق سيمپتوماتيكاسى بار جاندار؛
- اياق-قول جانە جامباس مۇشەلەرى قىزمەتتەرىنىڭ بۇزىلۋىمەن ورتالىق جۇيكە جۇيەسىنىڭ ورگانيكالىق جانە جاراقاتتان كەيىنگى زاقىمدانعاندار؛
- ناجىستىك، زارلىك جانە قىناپتىق جىلانكوزدەر، ءزار قابىنىڭ ستوماسى بارلار؛
- برونحىلى دەمىكپەنىڭ اۋىر فورماسى، ۇزدىكسىز قايتالاناتىن ءجيى ۇستاماسى بار اعىمى، قيىنداعان ءىىى دەڭگەيلى تىنىس جەتكىلىكسىزدىگى بار جاندار؛
- قوزعالىس قىزمەتتەرىنىڭ بۇزىلۋىمەن تۇقىم قۋالاۋشىلىق العا باسۋشى جۇيكە-بۇلشىقەت ديستروفياسىنىڭ نىساندارىمەن اۋىراتىندار؛
- قانت ديابەتى ءى ءتۇرى جانە اۋىر نىسانى بولىپ تابىلسا، باسپاناعا قول جەتكىزە الادى.
ءومىر ءبىر اينالدىرسا، شىر اينالدىرادى دەمەي مە. اينالامىزدا تابيعي مۇمكىندىگىنەن ايىرىلعان جاندار وتە كوپ. وكىنىشكە قاراي، مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ بارلىعىنا بىردەي كومەك كورسەتىلە بەرمەيدى. الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلىپ جاتىر، دەگەنمەن ءبىر رەتتىك الەۋمەتتىك كومەك قىستان امان شىعۋىنا، ۋايىمسىز ءومىر سۇرۋىنە كەپىلدىك بەرمەيدى. جىرتىققا جاماۋ جاساپ وتىرعان بوتاگوز حانىم دا ەلەۋسىز قالىپ وتىر. ۋاقىتى كەلەر دەپ جۇرگەندەر قانشاما؟
مەملەكەت مۇمكىندىگى شەكتەۋلى وتباسىلاردىڭ بارىنە جەتكىلىكتى كومەك كورسەتىلسە، مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا، اسىرەسە بالالارعا باسا نازار اۋدارىپ، بارلىق ماسەلەلەرىن شەشىپ بەرسە، بەيكۇنا بالالاردىڭ قۋانىشىندا شەك بوماس ەدى.
دايىنداعان: اقنۇر مۇحتارحان
