«سيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا قازاقستان دۇرىس باعىتتا كەلە جاتىر ما؟ قازاقستاندىق IT-ماماندارىنىڭ كوبى دەرلىك بۇعان كۇمانمەن قارايدى. ونىڭ سەبەبىن Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگىنىڭ ءتىلشىسى مامانداردىڭ وزىنەن سۇراپ كوردى.
الەمنىڭ وزىق دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنان كورىنۋ – ەلىمىزدەن يننوۆاسيالىق دامۋ مەن جاڭا تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋدى تالاپ ەتەدى. سول سەبەپتى ق ر پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ 2017 جىلدىڭ باسىنداعى جولداۋىندا ءۇشىنشى جاڭعىرۋ جونىندە جاريالادى. ونداعى باستى ماقسات – قازاقستاندى سيفرلاندىرۋ. ول دەگەنىمىز:
-اۋىل-ايماقتى كەڭ جولاقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىپ، قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارتتىرۋ؛
-ەكونوميكانىڭ سالالارىنا (كولىك جانە لوگيستيكا، دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ەلەكتروندى ساۋدا) سيفرلى تەحنولوگيانى ەندىرۋ؛
-مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىن ارتتىرۋ؛
-IT-مامانداردى دايارلاۋ.
اتالمىش باعدارلاماعا بەس جىلعا مەملەكەتتەن 141 ملرد تەڭگە بولىنگەن.
«ۋادە كوپ، ءبىراق ءبارى جاي ءسوز»
قازاقستان ينتەرنەت بيزنەسى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى كونستانتين گوروجانكين ەلىمىزدىڭ «سيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىنا دايىن ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى. سەبەبى گوروجانكيننىڭ اتيۋنىشا، 2017 جىلدىڭ قاراشاسىندا ۇلتتىق ەكونوميكا بiءرىنشى ۆيسە-مينيسترى رۋسلان دالەنوۆتىڭ «ينتەرنەتتە ساۋدا-ساتتىق جۇرگىزەتىن ادامدار تابىس سالىعىنان بوساتىلادى» دەپ مالىمدەگەن ءسوزى ايتقان جەرىندە قالىپ قويعان.
بۇگىنگى تاڭدا ادامداردىڭ، ءوزىن-وزى جۇمىسپەن قامتىعانداردىڭ ساۋداسى جەلىگە، ينتەرنەتكە، WhatsApp، Instagram-عا كوشىپ جاتىر. وسى ورايدا مەملەكەت ەلەكتروندىق ساۋداعا سەرپىن بەرۋگە تىرىستى. تەك ەلەكتروندىق ساۋدامەن عانا اينالىساتىنداردى كورپوراتيۆتى تابىس سالىعانىن، جەكە تابىس سالىعىنان بوساتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. رۋسلان دالەنوۆ بۇل شەشىمنىڭ كۇشى بەس جىلعا جارامدى ەكەنىن ەسكەرتىپ، ەلەكتروندىق ساۋدانى جانداندىرۋعا كوڭىل بولگەن.
ال گوروجانكين جارتى جىل وتسە دە ۆيسە-مينيستردىڭ مالىمدەمەسى سول كۇيى ەسكەرۋسىز قالىپ قويعانىن ايتتى.
-ونلاين-دۇكەندەردى سالىقتان بوساتۋ ماسەلەسىن سوڭعى ءتورت جىلدا تالاي مارتە تالقىلادىق. ءۇش جىل بۇرىن ۇكىمەتكە كىردىك، پرەزيدەنتپەن دە جولىقتىق. ۋادەلەر كوپ بولعان. ءبىراق ءبارى – جاي ءسوز، - دەيدى ول.
ونلاين-دۇكەندەردى سالىقتان بوساتۋ ءۇشىن ءۇش شارت قويىلدى. ونىڭ ءبىرى – ونلاين-دۇكەندەر ترانزاكسياسىنىڭ 90 پايىزىن ونلاين جۇرگىزۋ كەرەك. ال گوروجانكين ترانزاكسيانى ونلاين جۇرگىزەتىن ونلاين-دۇكەندەر مۇلدەم جوق دەي كەلە ەلىمىزدىڭ ءالى كۇنگە دەيىن «سيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىنا دايىن ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى.
قاعازباستىلىقتان، قۇجاتتامادان باس تارتۋ – «سيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ جەمىسى
قاي مەكەمەگە بارساڭىز دا، الدىڭىزدان قاعاز بەن قالام شىعا كەلەدى. جۇمىسقا ورنالاساردا، ەڭبەك دەمالىسىنا شىعاردا وسى سىندى وزگە دە ماسەلەلەردە ارنايى ءوتىنىش جازىپ، باسشىلىققا جىبەرەسىڭ. وعان باسشىلىق قول قويعانىن كۇتەسىڭ. مىنە وسى ماسەلەلەردەن قۇتىلۋدىڭ جولىن «Documentolog» ج ش س ديرەكتورى بايجان قانافين 11 جىل بۇرىن ازىرلەگەن.
بايجان قانافين ازىرلەگەن «Documentolog» باعدارلاماسى ەلەكتروندى قۇجاتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونى ەلىمىزدەگى IT كومپانيالىرىنىڭ ىشىندەگى ەڭ وزىعى دەۋگە دە بولادى. ەلىمىزدەگى ۇزدىك 250 ءىرى كومپانيا وسى باعدارلامانى تۇتىنادى. باسشى جۇمىس ورنىندا بولماسا دا، باعدارلامانىڭ ارقاسىندا قول قويىپ، قۇجاتتاردى جىبەرە الادى. ياعني قىزمەتكەرلەر ءبىر باسشىنىڭ سوڭىنان جۇگىرمەيدى، ۋاقىتىن ۇنەمدەيدى.
بۇگىندە مۇعالىمدەر بالاعا ساباق بەرۋدەن گورى قاعازدارمەن جۇمىس ىستەۋدى ءبىرىنشى قاتارعا قويعان. بۇل – باسشىلىقتىڭ تالابى. وسىنى ەسكەرگەن «Documentolog» باعدارلاماسىنىڭ جەتەكشىسى جوبانى ق ر ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە دە ۇسىنىپ كورگەن. الايدا مينيسترلىكتەن ءالى جاۋاپ كەلە قويعان جوق.
«Documentolog» جوباسىن 2007 جىلى قازاقستاندىق IT ماماندارى ويلاپ تاپقان. ياعني، قازاقستاندى سيفرلاندىرۋ اياسىنداعى بۇل جوبا ەلىمىزگە وڭ پايداسىن تيگىزىپ كەلەدى.
«اۋىلدارداعى مەكتەپتەردى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتسەك تە جەتكىلىكتى»
AlmaU ديرەكتورى اسىلبەك قوجاحمەتوۆ «سيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا «ەڭ بولماعاندا وسى ماسەلەنى دە جەتىلدىرىپ الساق بولعانى» دەدى. سەبەبى كاسىپكەر باعدارلامانىڭ 100 پايىز ورىندالاتىنىنا سەنبەيدى.
ء-بىزدىڭ ەلىمىزدە جاڭا باعدارلاما كوپ. ونىڭ جارتىسىنان كوبى اياقسىز قالىپ جاتىر. ءبىرىنىڭ ناتيجەسى شىقپاي جاتىپ الدىمىزعا جاڭاسى كەلەدى. بىزگە يندۋسترياليزاسيالاۋ، سيفرلاندىرۋ باعدارلاماسى – بۇلاردىڭ ءبارى كەرەك، - دەدى قوجاحمەتوۆ. وسىعان وراي ول مەملەكەتتى سيفرلاندىرۋ ءۇشىن تومەندەگى ەكى ماسەلەگە اسا كوڭىل اۋدارۋ قاجەتتىگىن ەسكەرتتى.
-اۋىلدارداعى مەكتەپتەردى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى (اۋىلداعى) ءبىلىم دەڭگەيىن كوتەرۋ.
-اۋىلدارعا دياگنوستيكا ورناتۋ ارقىلى (اۋىلداعى) دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ.
ەسكە سالا كەتەيىك، 2017 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە «سيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسى اياسىندا ق ر پرەمەر-مينيسترى باقىتجان ساعىنتايەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى كەڭ جولاقتى ينتەرنەت جەلىسىنە قوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ جوباسى قارالعان. بۇگىنگى تاڭدا 122 قالانىڭ بارلىعى مەن 1 200-گە جۋىق اۋىلدى مەكەن ينتەرنەتپەن قامتىلعان. مينيسترلىك جالپى حالقى 2 ملن استام بولاتىن 1 800 اۋىلعا بايلانىس جەلىسىن تاراتۋدى جوسپارلاپ وتىر. ۇسىنىلعان جوبانى ىسكە اسىرۋ 2018-2020 جىلدارعا جوسپارلانعان.
قازاقستاندى سيفرلاندىرۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟ IT-ماماندارىنىڭ ۇسىنىسى
Aspex كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى يۋليا گاينۋتدينوۆا «سيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىنا وتۋدەگى ءجۇز قادامنىڭ ءبىرى – قۇجاتتاۋدان قۇتىلۋ» دەيدى.
- قازاقستاندى سيفرلاۋ ءۇشىن بىرىنشىدەن قۇجاتتاۋ دەگەن تۇسىنىكتەن باس تارتۋ كەرەك. ءموبيلدى قۇرىلعىلار زامانىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. قۇجاتتاردى تەرمەي، وعان بىرنەشە كۇن ۋاقىتىڭدى ارناماساڭ، ادامدار سوزدەن ىسكە كوشەر ەدى، - دەدى گاينۋتدينوۆا.
ال «Kcell» اق بيزنەس-نارىقتى دامىتۋ جونىندەگى ديرەكتور ۆاديم ءليۋدىڭ ايتۋىنشا، ۇكىمەت ەلدى ديجيتاليزاسيالاۋ ماسەلەسىن تۇپكىلىكتى قولداۋ كەرەك. ال ول ءۇشىن مەملەكەت ىشىندە بيزنەس اتموسفەراسىن قۇرۋ كەرەك.
سيفرلاندىرۋ ماسەلەسىندە تەلەكومنىڭ ءرولى دە ايرىقشا زور ەكەنىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. بۇل باعىتتاعى تەلەكومنىڭ ءرولىن ۆاديم ليۋ تومەندەگىدەي جىكتەدى:
-مادەنيەتتى وزگەرۋ (بۇگىندە ادامداردىڭ ويلاۋ دارەجەسى وزگەرۋ كەرەك، ىسكەرلىك، عىلىمي باعىتقا بەت بۇرۋ):
-جاڭا نارىققا شىعۋ (ادامدار ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن وزگەرتۋ كەرەك)؛
-ءسوز بوستاندىعى.
ەسكە سالا كەتەيىك، جاقىندا عانا رەسەيدە سوت شەشىمىمەن Telegram مەسسەنجەرى بۇعاتتالدى. «ءبىزدى دە وسى جاعداي كۇتىپ تۇرعانى اقيقات. وسىنداي جاعدايدا ديجيتاليزاسيا دەگەن ءسوزدى ايتۋدىڭ دا قاجەتى جوق»، - دەپ اشىندى ۆاديم ليۋ.
«Documentolog» ج ش س ديرەكتورى بايجان قانافين مەملەكەتتىك سيفرلاندىرۋ اياسىندا ەكى ماسەلەگە اسا نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن ەسكەردى.
1.العاشقى جەتەكشىلەردىڭ ءرولى
2.وتاندىق IT- كومپانيالاردى دامىتۋ
كەز كەلگەن باسشى قىزمەتكەرلەرىنە تاپسىرعان جوبانى ءوزى دە ءتۇسىنۋ كەرەك. ءارى وندايدا ول جوبا ساپالى، جىلدام ورىندالادى.
«سيفرلاندىرۋ تۋرالى كوپ ايتىلادى، الايدا ۇكىمەتتىڭ ءوزى وسى ماسەلەگە جەتەكشى رەتىندە ۆيسە-پرەمەردى جالدادى. مەملەكەت مينيسترلىككە، مەكەمەلەرگە «سيفرلاندىرۋعا قانداي جولمەن بولسا دا وتىڭدەر» دەمەۋ كەرەك. كوماندا جيناپ، مەملەكەتكە ەنگىزبەك بولىپ وتىرعان جوبانى، جوبا اياسىندا جاسالاتىن ءقۇرىعىنى قولىنا ۇستاتىپ، ۇيرەنۋىن تالاپ ەتۋ كەرەك. باسشى دا مالىمدەمە بەرگەن دۇنيەسىن ءبىرىنشى ءوزى قولدانۋ كەرەك. بۇل – مەنىڭ ويىم. العاشقى جەتەكشى سول ماسەلەنىڭ بايىبىنا بارمايىنشا ول ءىس ونبەيدى. ءبىز قانداي دا ءبىر ناتيجە كۇتكىمىز كەلسە، ءوزىمىز سونىڭ ءىشى-سىرتىن تۇگەل مەڭگەرۋىمىز كەرەك»، - دەدى قانافين.
بۇعان قوسا ءقانافيننىڭ ايتۋىنشا، يننوۆاسيانى دا، عىلىمدى دا دامىتۋ – ءىرى كومپانيالاردىڭ عانا قولىنان كەلەتىن شارۋا. ال مەملەكەت بيزنەسكە ارالاسپاۋ كەرەك، بوگەت كەلتىرمەۋ كەرەك.
«سيفرلىق قازاقستان» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزى باعىتتارى تومەندەگىدەي:
1.ءداستۇرلى سالالاردى سيفرلاۋ
2.ستارتاپتاردىڭ ەكوجۇيەسى
3.ەلەكتروندى ساۋدا
4.تەحنولوگيانى دامىتۋ
5.كىشى جانە ورتا بيزنەستى سيفرلاۋ
6.ازاماتتارعا ارنالعان بەلسەندى قىزمەتتەر
7.بيزنەسكە ارنالعان بەلسەندى قىزمەت
8.مەملەكەتتىك مەكەمەلەردى سيفرلاندىرۋ
9.اشىق مەملەكەت
10.اقىلدى قالا جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ
11.باستاۋىش جانە ورتا ءبىلىمنىڭ سيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ
12.تەحنيكالىق، كاسىپتىك جانە جوعارى ءبىلىمنىڭ سيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ
13.كۇندەلىكتى ومىردە سيفرلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ
14.اقپاراتتىق كوممۋنيكاسيالىق تەحنولوگيالار اياسىنداعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن قولداۋ
15.بايلانىس جەلىلەرى مەن اقپاراتتىق كوممۋنيكاسيالىق تەحنولوگيالارىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋ
16.كيبەرقاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ
17.تەلەراديو حابارلارىن تاراتۋدى سيفرلاۋ
18.اقپاراتتىق كوممۋنيكاسيالىق تەحنولوگيالار اياسىنداعى زاڭنامانى رەتتەستىرۋ.
