ەكسترەمالدى جۋرناليستيكا

ءجۋرناليستىڭ باستى مىندەتى تەك كۇندەلىكتى اقپاراتتى حالىققا جەتكىزۋ ەمەس، سونىمەن قاتار كەز كەلگەن ءىستىڭ اق-قاراسىن انىقتاپ، شىندىققا كوز جەتكىزۋ. قانداي جاعداي ورىن الماسىن، جۋرناليستەر وقيعانىڭ باسىندا ءجۇرىپ، ونىڭ اقيقاتىنا كوز جەتكىزۋ ماقساتىندا تەرگەۋشىلەردەن كەم جۇمىس اتقارمايدى. بۇل جۋرناليستەر ءومىرىنىڭ قانشالىقتى قاۋىپ-قاتەرگە تولى ەكەندىگىن، سونىمەن قاتار كوپ جاعدايدا تاۋەكەلگە بارۋعا تۋرا كەلەتىندىگىن كورسەتەدى.

اسىرەسە، ەگەر جۋرناليست قارۋلى قاقتىعىس ايماعىندا نەمەسە تابيعي اپاتتار ورىن العان جەردە زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن بولسا، ءتۇرلى وقيعالارعا تاپ بولادى. ەڭ باستىسى، بۇكىل جاعدايعا پسيحولوگيالىق جانە فيزيكالىق تۇرعىدان دايىن بولۋ قاجەت.

اسكەري ديسكۋرس 2018

حالىققا پايدالى ءارى ساپالى اقپارات تاراتۋ ءۇشىن جۋرناليست قارا باسىن قاتەرگە تىگىپ، ءتۇرلى ءقاۋىپتى ايماقتارعا بارادى. جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي، ەكسترەمالدى جۋرناليستيكاعا بەت بۇراردان الدىن بارلىق جاعدايعا دايىن بولۋ قاجەت. مۇنداي دايىندىق تەوريا مەن پراكتيكانىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسادى.

وتاندىق ب ا ق وكىلدەرى قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قاراعاندى قالاسىنداعى سپاسسك اسكەري وقۋ-جاتتىعۋ ورتالىعىندا وتكەن «اسكەري ديسكۋرسقا» قاتىسىپ، وزدەرىن جان-جاقتى سىناقتان وتكىزدى. 12-15 قىركۇيەك ارالىعىندا وتكەن بۇل اسكەري ديسكۋرستا جۋرناليستەر قانداي جاعدايعا تاپ بولدى؟ نە ۇيرەندى؟ قانشالىقتى شىداي ءبىلدى؟ ەكسترەمالدى ايماقتا جۋرناليست ءوزىن قالاي ۇستاۋى كەرەك جانە قانداي زاڭدىلىقتاردى ءبىلۋى ءتيىس؟ وسى جانە وزگە دە سۇراقتاردىڭ جاۋابىن Qamshy.kz اقپارات اگەنتتىگى نازارلارىڭىزعا ۇسىنادى.

30-عا جۋىق وتاندىق ب ا ق وكىلدەرىن تەرروريستەر باسىپ الدى

قاراعاندى قالاسى جۋرناليستەردى جىلى قارسى الىپ، وزدەرىنىڭ قوناقجايلىلىعىن تانىتقان بولاتىن.  الايدا، كاپيتان عاني تالعات ۇلى اسكەري ديسكۋرسقا ءبىرىنشى رەت قاتىسىپ وتىرعان جۋرناليستەرگە قاشان دا ساقتىق تانىتىپ ءجۇرۋ كەرەكتىگىن ايتىپ ەسكەرتتى.

سپاسسك اسكەري وقۋ-جاتتىعۋ ورتالىعىنا كىرىپ كەلگەن ساتتە ءبىزدى توسىن سىي كۇتىپ تۇردى. ءبىرىنشى كۇن لاڭكەستەردىڭ شابۋىلىنان باستالدى. سول ساتتەن باستاپ-اق الداعى ۋاقىتتا ءتۇرلى شىتىرمان وقيعالاردىڭ كۇتىپ تۇرعانى بەلگىلى بولدى. مۇنىڭ ءبارى شىنايى ومىردە بولىپ جاتپاعانىن بىلگەنىمەن، اتىلعان وقتىڭ داۋىسى پەن لاڭكەستەردىڭ ايقايى ۇرەي تۋعىزباي قويمادى.

قانداي جاعداي بولماسىن، جۋرناليست قولىنا قارۋ الماۋى ءتيىس

كەلەسى كۇنى تاڭعى استان كەيىن بىلىكتى ماماندار وزدەرىنىڭ تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ، لەكسيا وقىدى. ماسكەۋدەن ارنايى شاقىرتىلعان «زۆەزدا» ارناسىنىڭ وكىلى زولوتۋحين الەكسەي گەنناديەۆيچ ءوزىنىڭ لەكسياسىندا كوپتەگەن پايدالى اقپاراتتارمەن ءبولىسىپ، نەگىزگى تارتىپتەرمەن تانىستىردى. ونىڭ ايتۋىنشا، جۋرناليست قانداي جاعداي بولماسىن قولىنا قارۋ الماۋى كەرەك.

كەيىننەن اسكەري دارىگەر، مايور يۆان بويكو جۋرناليستەرگە العاشقى كومەك كورسەتۋ جولدارىن ۇيرەتىپ، پراكتيكالىق تۇرعىدا جۇزەگە اسىرۋعا كومەك كورسەتتى. اتاپ ايتار بولساق، قان كەتۋ كەزىندە قاندى توقتاتۋ شارالارىن، جاساندى دەم بەرۋ جولدارىن جانە جارانى قالاي تىگۋ كەرەكتىگىن ۇيرەتتى. سونىمەن قاتار، قارۋلى قاقتىعىس ايماعىندا جاراقاتتانعان ادامعا كومەك كورسەتۋ كەزىندەگى ساقتىق شارالارىمەن دە تانىستىرىپ، ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە ءوزىڭنىڭ ءومىرىڭدى ساقتاپ قالۋدى ويلاعان دۇرىس ەكەندىگىن ايتتى.

پراكتيكاداعى كەيبىر قاتەلىكتەر

تەوريالىق ءبىلىمدى الىپ بولعاننان كەيىن جۋرناليستەر پراكتيكالىق تۇرعىدا سىناقتان ءوتتى. اسكەري وق وتكىزبەيتىن ساۋىت پەن دۋلىعا كيىپ، «الفا» ارنايى ارنايى جاساعىمەن اشىق الاڭدا ءجۇرىپ ءوتىپ، كەيىننەن مينا ورناتىلعان الاڭعا كەلىپ جەتتى. الدىمەن جۋرناليستەرگە مينانىڭ تۇرلەرى تانىستىرىلىپ، كەيىننەن مينا جازىعىنان ءوتۋ بارىسىندا بارىنشا ساق بولۋ كەرەكتىگى ەسكەرتىلگەن ەدى. الايدا، جارىلىسسىز ءوتۋ مۇمكىن بولمادى، ءبىراق قاتتى زارداپ شەككەندەر جوق.

ناعىز قىزىق سودان كەيىن باستالدى. لاڭكەستەر شابۋىلداعان اۋىلعا كىرىپ كەلگەن جۋرناليستەر جەردە قانسىراپ جاتقان جانە كومەك سۇراپ ايقايلاپ جۇرگەن تۇرعىنداردى كورگەندە شىنىمەن سوعىستىڭ بەل ورتاسىنا كەلگەندەي كۇيدە بولدى. باستاپقىدا ساسقالاقتاعانىمەن، كەيىننەن بىردەن ەستەرىن جيناپ، جاراقاتتانعان تۇرعىندارعا مەديسينالىق كومەك كورسەتە باستادى. الايدا، قاۋىپسىزدىك شارالارى مەن جوعارىدا اتاپ وتكەن جۋرناليست قولىنا قارۋ الماۋى كەرەك دەگەن باستى زاڭدىلىق ۇمىتىلىپ قالدى.

كەشكى ۋاقىتتا جۋرناليستەردى سەرپىلتۋ ماقساتىندا ءتۇرلى كوماندالىق ويىندار ۇيىمداستىرىلىپ، ۇيىمداستىرۋشىلار كۇندىزگى سترەسس جاعدايىنان ارىلتۋعا تىرىستى.

شىتىرمان وقيعاعا تولى بۇل كۇندە جۋرناليستەر وزدەرىنە كوپتەگەن پايدالى اقپاراتتاردى الىپ، ءتۇرلى سيتۋاسيالارعا دايىن بولۋدى ۇيرەندى. ەڭ الدىمەن، قاۋىپسىزدىك شارالارى، جاراقاتتانعان ادامعا قارۋلى قاقتىعىس كەزىندە مەديسينالىق كومەك كورسەتە وتىرىپ، ءوزىڭنىڭ ءومىرىڭدى ساقتاپ قالۋ، مينا جازىعىنان وتۋدە وتە ساق بولۋ، سونىمەن قاتار، وسىنىڭ ءبارىنىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇرىپ پسيحولوگيالىق تۇرعىدا مىقتى بولۋ قاجەت.

اۆتومات پەن تاپانشادان وق اتۋ كينوداعىداي وڭاي ەمەس

ءۇشىنشى كۇنى جۋرناليستەر جوعارىداعىداي شىتىرمان وقيعالارعا تاپ بولمادى. بۇل كۇنى قارۋ-جاراقتاردىڭ تۇرلەرى تانىستىرىلدى. تەك تانىستىرىپ قانا قويماي، جۋرناليستەرگە سول قارۋلاردان وق اتۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى.

كۇتپەگەن جەردەن لاڭكەستەر شابۋىلى

بارلىق العان ءبىلىم مەن تاجىريبەنى بەكىتۋ ءۇشىن ۇيىمداستىرۋشىلار دەرەكتى فيلممەن ءۇشىنشى كۇندى قورىتىندىلاۋدى ءجون كوردى. الايدا، كۇتپەگەن جەردەن لاڭكەستەر شابۋىل جاساپ، جۋرناليستەردىڭ شىدامىن سوڭعى رەت تەكسەرىپ كورۋدى ۇيعارىپتى. دەرەكتى ءفيلمدى كورىپ جايباراقات وتىرعان، كەيبىرەۋلەرى قالعىپ-مۇلگىپ وتىرعان جۋرناليستەر اتىلعان وقتىڭ داۋىسىن ەستىگەندە شىنايى ومىردە بولىپ جاتقانداي كۇيگە ءتۇستى. بۇل جولى لاڭكەستەردىڭ قولىندا تەك قانا اۆتومات ەمەس، سونىمەن قاتار جارىلعىش مينالاردى الىپ كەلىپ، جۋرناليستەردىڭ اياعىنىڭ استىنا قويعاندا، ونىڭ قانشالىقتى ءقاۋىپتى ءارى قورقىنىشتى ەكەنى سەزىلدى. اسكەري ديسكۋرسقا قاتىسۋشىلاردىڭ زارە-قۇتى قاشىپ، ازداپ پسيحولوگيالىق شوك الىپ قالعاندار دا بولدى. كەيىننەن ارنايى جاساق توبى كەلىپ، جۋرناليستەردى لاڭكەستەردەن قۇتقارىپ، جارىلعىش زاتتاردى اۋىزدىقتادى.

سپاسسك اسكەري وقۋ-جاتىعۋ الاڭىنداعى ديسكۋرس وسىنداي ءتۇرلى وقيعالارعا تولى بولدى. ال بۇل شارادا جۋرناليستەر نە ۇيرەندى؟

ەڭ باستىسى – كەز كەلگەن جاعدايدا سابىرلىق تانىتىپ، لاڭكەستىك شابۋىل كەزىندە بارلىق بۇيرىقتارعا باعىنۋ. سونىمەن قاتار، ارتىق قيمىل جاساپ، باتىرلىق تانىتۋ مۇنداي كەزدە ۇلكەن قاتەلىك بولاتىندىعى بەلگىلى بولدى. تەرروريستەردىڭ قولىنا تۇسكەندە كوزسىز باتىرلىققا بارۋ ولاردىڭ تەك اشۋ-ىزاسىن تۋعىزىپ، ومىرىڭە ءقاۋىپ ءتوندىرۋى ابدەن مۇمكىن.

ەكسترەمالدى جاعدايدا جۇمىس جاساعان كەزدە قاۋىپسىزدىك شارالارىن قاتاڭ ساقتاعان ابزال. ەڭ باستىسى - قاشان دا ساق ءجۇرۋ. قانداي جاعداي بولماسىن، الدىمەن ءوز ءومىرىڭدى ساقتاپ قالۋدى ويلاۋ كەرەك. قىزىقتى سيۋجەت جاسايمىن دەپ ءقاۋىپتى ايماققا كوز جۇمىپ بارا سالۋ - ءوز ءومىرىڭدى ولىمگە بايلاعانمەن تەڭ. جەر بەتىندە ەشبىر اقپارات ءجۋرناليستىڭ ومىرىنەن ارتىق ەمەس!

ءۇش كۇنگە سوزىلعان اسكەري ديسكۋرستا بولعان بارلىق وقيعالار قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ءجىتى باقىلاۋىمەن ءوتتى.