تۇراقتاندىرۋ قورى – تومەن باعا كەپىلى. الماتىلىقتار كوكونىستەن تارىقپاۋى ءۇشىن بيىل 6 مىڭ توننا ءونىم الىنعان. بۇل ماقساتتا قازىنادان جارتى ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. جالپى، قوردا ەرەكشە ماڭىزى بار ازىق-تۇلىكتىڭ 19 ءتۇرى ساقتالادى. ال قالا تۇرعىندارى ونى ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنان ساتىپ الا الادى.

قانت – تۇراقتاندىرۋ قورىنا ەنگەن ءونىمنىڭ ءبىرى. بۇگىندە ونىڭ كولەمى 10 مىڭ توننادان اسادى. بۇدان وزگە، وتاندىق وندىرۋشىلەردەن 1500 توننا قانت ساتىپ الماق. سونداي-اق 1 قازاننان باستاپ الماتى جانە جامبىل وبلىستارىندا 150 مىڭ توننا قانت وندىرەتىن 3 زاۋىت ىسكە قوسىلادى.

«1 قازاننان باستاپ الماتى وبلىسىنداعى اقسۋ قانت زاۋىتى، سونىمەن قوسا، جامبىل وبلىسىنداعى قانت شىعاراتىن زاۋىتتار وسى قازاننان باستاپ ىسكە قوسىلادى دەگەن جوسپار بار. تۇراقتاندىرۋ قورىندا بولعان قانت جازعى ماۋسىمدا ساتىلىپ كەتتى. ەندى الدىمىزعا قويىپ وتىرعان ماقساتىمىز – 1500 تونناداي قانتتى تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ وزدەرىنەن كوتەرمە باعامەن تۇراقتاندىرۋ قورىنا قورىنا الىپ، باعانى ساقتاپ تۇرۋ ءۇشىن ۇستىنە ۇستەمە قوسپاي، سول العان باعادا ساتامىز»، – دەدى الماتى قالاسى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى قانات كاكەن.

الماتىدا قانت باعاسىنىڭ وزىندىك قۇنى 40 پايىزعا دەيىن كوتەرىلگەن. ال سۋپەرماركەتتەردە الەۋمەتتىك ءمانى بار تاۋارلاردىڭ كوتەرمە باعاسى نەبارى 11 پايىزدى قۇرايدى. قازىرگى كەزدە قالاداعى ءبىر كەلى شەكەردىڭ ورتاشا باعاسى 245 تەڭگە تۇرادى. الماتىعا جەتكىزىلەتىن ءونىمنىڭ ءار تونناسى – 220 مىڭ تەڭگە.

«قانت باعاسىنىڭ كوتەرىلۋى الىپساتارلىق سيپاتقا يە. قانت تاپشىلىعى تۋرالى اقپاراتتاردى ەستي سالا، جەتكىزۋشىلەر مەن وتكىزۋشىلەر بازارداعى باعانى ادەيى كوتەرىپ جىبەرگەن. الىپساتارلار قولدان تاپشىلىق جاساپ وتىر. تۇراقتاندىرۋ قورى تاۋار ينتەرۆەنسياسىن جوسپارلى جۇرگىزۋدە»، – دەدى الماتى قالاسى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى دامير تازابەك.

قالادا تۇرعىنداردى قىستا كوكونىسپەن قامتۋ ءۇشىن 6 مىڭ توننا ءونىم ساتىپ الىنباق. بۇل ماقساتتا قازىنادان 500 ميلليون تەڭگە قارجى بولىنگەن. ونىڭ ىشىندە كارتوپ، ءسابىز، پياز بار. ولار ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىندا ساۋدالانادى. قاجەتتى ازىق-تۇلىك قورى الماتى وبلىسىنداعى قويمادا ساقتالاتىن بولادى. تۇراقتاندىرۋ قورىنا كارتوپتى وتاندىق شارۋالار كوتەرمە باعادا جانە دەلدالسىز جەتكىزەدى. وسى كوكونىس ءتۇرى 20 مىڭ توننانى قۇراپ وتىر.  

«500 ميلليون تەڭگەگە الىپ جاتقان تاۋارىمىز اقپان، ناۋرىز، ءساۋىر ايلارىندا  ساتىلىمعا شىعارىلماق. ءقازىر الدىن الا ساتىپ الىپ قويامىز. قىستىڭگۇنى ونداي كوكونىس ونىمدەرى 150 تەڭگەدەن 200 تەڭگەگە دەيىن جوعارى بولىپ كەتەدى. ءسابىز بەن كارتوپ باعاسى 150 تەڭگە شاماسىنا، ال پياز 120 تەڭگە كولەمىنە كوتەرىلەدى. ال بۇل جولى ولاي كوتەرىلمەيدى دەپ وتىرمىز»، – دەدى الماتى قالاسى اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى قانات كاكەن.

تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ قويماسىندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋار اراسىندا ۇن، ماكارون، جارما، قانت جانە وسىمدىك مايى دا بار. بۇل ءونىم تۇرلەرىن ءۇش جىلعا 925 ميلليون تەڭگەگە 4220 توننا ساتىپ الىنعان. قازىرگى تاڭدا قورداعى ءونىم كولەمى – 1700 توننا. ءبىرىنشى سۇرىپتى ۇن – 347 توننا، وسىمدىك مايى – 699، قاراقۇمىق – 348 جانە ماكارون – 347 توننا. ايتا كەتۋ كەرەك، بارلىعى ەلىمىزدە وندىرىلگەن ونىمدەر.

«ءبىز الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلارعا ۇدايى مونيتورينگ جۇرگىزەمىز. ەگەر نارىقتا بىزدە ساقتالىپ تۇرعان قانداي دا ءبىر ءونىمنىڭ تاپشىلىعى تىركەلسە، نە بولماسا باعانىڭ ءوسۋى بايقالسا، شۇعىل تۇردە شارا قولدانامىز. ياعني، تاۋارلىق ينتەرۆەنسيا جاسالادى. تۇراقتاندىرۋ قورىنداعى ونىمدەردى كەلىسىم جاسالعان ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنا ساتىلىمعا شىعارامىز»، – دەدى «الماتى» الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراسياسى» ۇك» اق باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى نۇرعالي كورپەتايەۆ.

الماتىدا ەڭ قاجەتتى دەگەن 19 ءتۇرلى ازىق-تۇلىكتىڭ قورى بار. ونىڭ بارلىعى ارنايى قويمادا ساقتالادى. ولار ءىرى ساۋدا ورىندارىندا ساۋدالانادى. وتكەن جىلى سۋپەرماركەتتە نارىقتان تومەن باعادا، 1 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجىعا 9600 توننا كوكونىس ساتىلعان ەكەن.

«العاشىندا كەلىسىم بويىنشا مۇنداي جۇيە ارقىلى ساتىپ الىنعان ازىق-تۇلىك 2 مىڭ توننادان اسپايدى دەپ بولجانعان. بۇل جەردە ناتيجە كورىنىپ تۇر. بۇل ءادىستىڭ ءتيىمدى ەكەنى بايقالعان. وسى تاجىريبە بويىنشا ياعني، اتالعان ەرەجەگە وزگەرىس ەنگىزۋ تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە ۇسىنىس ايتىلدى»، – دەدى نۇرعالي كورپەتايەۆ.

تۇراقتاندىرۋ قورىنداعى تاۋارلار نارىقتاعى باعادان 15-20 پايىزعا تومەن باعادا ساتىلادى. قالا تۇرعىندارىن كوكونىسپەن قامتۋ ءۇشىن ءونىم كوبىنەسە، الماتى وبلىسىنان اكەلىنەدى. بۇل باعانى ۇستاپ تۇرۋ جانە سورەلەردىڭ جۇيەلى تولىقتىرىلىپ وتىرۋى ءۇشىن ارنايى قۇرىلعان قور. پاۆلودار، الماتى، تۇركىستان وبلىسى، جامبىل وبلىسى تاۋار وندىرۋشىلەرىمەن كەلىسىمشارت جاسالعان. بۇگىندە الماتىلىقتار جىل سايىن 750 مىڭ توننا كوكونىس جانە 400 مىڭ توننا جەمىس-جيدەك تۇتىنادى. تۇرعىنداردىڭ سۇرانىسىن وتاندىق وندىرۋشىلەر 70 پايىزعا قاناعاتتاندىرادى. ال قالعان 30 پايىزى شەتتەن اكەلىنەدى. كوبىنەسە ەكزوتيكالىق جانە تروپيكالىق جەمىستەر يمپورتتالادى.

«وسى باعانى ۇستاپ تۇرۋعا بۇگىنگى كۇنى قالامىزدىڭ 6 اۋدانىندا اۋىل شارۋاشىلىعى جارمەڭكەسى ءوتىپ جاتىر. ول جارمەڭكەگە وسى الماتى وبلىسىنىڭ قالاعا جاقىن ورنالاسقان اۋداندارىنىڭ شارۋا قوجالىقتارى كەلىپ، ءوز ونىمدەرىن  دەلدالسىز ساتادى»، – دەدى قانات كاكەن.

بۇگىنگى كۇنگە دەيىن دەمالىس سايىن 400-گە جۋىق جانە 3 ماۋسىمدىق جارمەڭكە وتكەن. كوكونىس پەن جەمىس-جيدەك دەلدالسىز ساتىلاتىندىقتان، باعا دا قولجەتىمدى. ءقازىر جارمەڭكەلەردەگى ماۋسىمدىق كوكونىس پەن جەمىس-جيدەك باعاسى الدەقايدا ارزانداعان دەيدى اكىمدىك وكىلدەرى. جۋىردا الىپ شاھاردا كەڭەيتىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى جارمەڭكەسى باستالماق. الماتىلىقتار بۇل جەردەن ەت، ءسۇت، كوكونىس، بالىق ونىمدەرى مەن جەمىس-جيدەكتەردى ساتىپ الا الادى. ءار ءونىم نارىق باعاسىنان 15-20 پايىزعا ارزان ساۋدالاناتىن بولادى.