تاياۋدا بۇۇ شتاب-پاتەرىندە تەرروريزمنەن ازات الەمگە قول جەتكىزۋ مىنەز-قۇلىق كودەكسىنە قول قويۋ ءراسىمى ءوتتى. اتالعان قۇجات 2015 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 70 - سەسسياسى اياسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ كوتەرگەن باستاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلعانىن ايتا كەتۋ قاجەت.
سالتاناتتى ءراسىم ارنايى جوعارى دەڭگەيدەگى ءىس-شارا فورماتىندا وتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. كودەكسكە الەمنىڭ 70 مەملەكەتتەرىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى مەن جوعارى وكىلدەرى قول قويدى. كودەكستى قازاقستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ تانىستىردى. ول قۇجاتتىڭ نەگىزگى ماقساتتارىن، اتاپ ايتقاندا 2045 جىلعا قاراي تەرروريزمگە قارسى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردىڭ كەڭ اۋقىمىن ءىس جۇزىندە جۇزەگە اسىرۋعا جانە تەرروريزمنەن ازات الەمگە كەڭ جاھاندىق كواليسيا قۇرۋعا سەرپىن بەرەتىندىگىن باسا ايتتى. كودەكس العاشقى رەت قاۋىپسىزدىكتىڭ، تەرروريزممەن كۇرەسۋدىڭ جانە دامۋدىڭ ءوزارا تاۋەلدىلىگىن تانيدى جانە وسىلايشا تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن العا ىلگەرىلەتۋگە ىقپال ەتەدى. باس حاتشىنىڭ ورىنباسارى - بۇۇ تەرروريزمگە قارسى كۇرەس باسقارماسىنىڭ باسشىسى ۆلاديمير ۆورونكوۆ، افريكا وداعىنىڭ بەيبىتشىلىك جانە قاۋىپسىزدىك جونىندەگى كوميسسارى سمايل شەرگي، بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تەرروريزمگە قارسى كۇرەس جونىندەگى كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى گۋستاۆو مەزا-كۋادرا جانە بۇۇ تەرروريزمگە قارسى كۇرەس ورتالىعىنىڭ باسشىسى جانە يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تەرروريزمگە قارسى كۇرەس توبىنىڭ باسشىسى ابداللا ال-مۋالليمي بايانداما جاسادى.
ۆ. ۆورونكوۆ استانانىڭ مىنەز-قۇلىق كودەكسىن دايىنداۋ بويىنشا باستاماسىن جوعارى باعالادى. قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىندە، ونىڭ ۇستىنە تەرروريستىك قۇرىلىمدارمەن كۇرەسۋگە قاتىستى ءۇش سانكسيالىق كوميتەتتەرىندە باسشىلىق ەتۋىنىڭ تابىستى جۇمىستارىن اتاپ ءوتتى.
بۇۇ-نىڭ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش جاھاندىق تەرروريزمگە قارسى ستراتەگيانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى بولاشاقتا تۇراقتىلىقتى جانە سەنىمدى سەرىكتەستىكتى قامتاماسىز ەتەتىنىن باسا ايتتى.
ناقتى ايتار بولساق، پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازاربايەۆتىڭ باستاماسى الەمنىڭ نازارىن اۋداراتىن، بەيبىتشىلىك ءۇشىن اسا قاجەت جانە ونى مىندەتتى تۇردە جۇزەگە اسىرۋ قاجەت. بۇل ورايدا مۇنى تورتكۇل قۇرلىقتاعى ەلدەر ماقۇلداپ وتىرعانىن جاسىرا المايمىز.
ال قازاقستان ۇسىنعان تەرروريزمنىڭ الدىن الۋ جانە وعان قارسى كۇرەس ستراتەگياسىنىڭ قۇرامىنا ءۇش نەگىزگى ەلەمەنت كىرەتىنىن ايتا كەتۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا، تەرروريزممەن كۇرەستىڭ ءوزارا بايلانىسىن نىعايتۋ بويىنشا الەۋەتتى قۇرۋ؛ يننوۆاسيالىق ايماقتىق ءتاسىلدى پايدالانۋ؛ سونداي-اق بۇۇ شەڭبەرىندە ۇيلەستىرۋدى نىعايتۋ، اسىرەسە، ونىڭ بۇۇ شتاب-پاتەرىندە جانە ءتيىستى جەرلەردە جۇمىس ادىستەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە اشىقتىق پەن ەسەپ بەرۋشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ.
كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ پىكىرىنشە، اتالعان قۇجات تەرروريزممەن كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ وتىر. مىنەز-قۇلىق كودەكسى بارلىق حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ ۇجىمدىق قولداۋىنا لايىق جانە وسىعان بايلانىستى وعان قوسىلاتىن ەلدەردىڭ سانى جاقىن بولاشاقتا ارتا تۇسەتىنىنە سەنىم مول.
مىنەز-قۇلىق كودەكسى تەرروريزمگە قارسى كۇرەستەگى مىندەتتەمەلەردى قامتيتىن 10 قاراپايىم قۇجات بولىپ تابىلادى.
- تەرروريزمگە قارسى حالىقارالىق مىندەتتەمەلەردىڭ كەڭ اۋقىمىن پراكتيكالىق تۇردە ىسكە اسىرۋعا سەرپىن بەرۋ؛
- ساياسي نەمەسە گەوساياسي ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن تەرروريستىك توپتارعا تىكەلەي نەمەسە جاناما قولداۋ كورسەتۋگە جول بەرمەۋ؛
- تەرروريزمگە قارسى كۇرەستىڭ كەشەندى شارالارىن جانە تەرروريزم مەن تەرروريستتىك قىزمەتتى الدىن الۋ بويىنشا جۇيەلى قادامداردى قولداۋ؛
- تەرروريزمگە قارسى كۇرەستىڭ كەشەندى تاسىلدەرىن، اتاپ ايتقاندا، بۇۇ قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىن بىرىكتىرەتىن بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى، تۇراقتى دامۋدى جانە گۋمانيتارلىق كەڭىستىكتى قولدانۋ؛
- حالىقارالىق دەڭگەيدە ۇجىمدىق كۇش-جىگەردى، سونىڭ ىشىندە ەكستراديسيالاۋ نەمەسە قىلمىستىق قۋدالاۋ قاعيداتى نەگىزىندە دەرەكتەر مەن اقپاراتپەن الماسۋ، ءوزارا قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ جانە قىلمىسكەرلەردى قۋدالاۋ نەمەسە ولاردى تەرروريستىك اكت جاسالعان ەلدەرگە بەرۋ ارقىلى كۇشەيتۋ؛
- بارلاۋ جانە اقپارات الماسۋ، شەكارا قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋ، قۇقىقتىق جانە قىلمىستىق سوت تورەلىگى سالاسىنداعى شارالاردى كۇشەيتۋ، ءوزارا الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋ جانە قاجەت بولعان جاعدايدا، وزىق تاجىريبەنى تاراتۋ سياقتى سالالاردا ايماقتىق ىنتىماقتاستىق پەن ۇيلەستىرۋدى قارقىنداتۋ؛
- تەرروريستەر مەن ولاردىڭ جاقتاستارىن اقپاراتتىق-كوممۋنيكاسيالىق تەحنولوگيالاردى، سونىڭ ىشىندە ينتەرنەتتى، تەرروريستىك اكتىلەردى جاساۋ، يتەرمەلەۋ، جالداۋ، قارجىلاندىرۋ نەمەسە جوسپارلاۋ ماقساتىندا پايدالانۋدى بولدىرماۋ جانە وعان قارسى تۇرۋ جونىندەگى شارالاردى قولدانۋ، سونداي-اق تەرروريستىك ۇگىت-ناسيحاتتىڭ تارالۋىن جانە بەيبىتشىلىكتى، توزىمدىلىكتى، قاتار ءومىر ءسۇرۋدى جانە قۇرمەتتەۋدى قولداۋعا، وعان قوسا وشپەندىلىكتىڭ، جالعاندىقتىڭ جانە تەرروريزمنىڭ بارلىق تۇرلەرىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن تەرروريستەردىڭ نارراتيۆتەرىن ءتيىمدى ستراتەگيالارىن ازىرلەۋگە جانە ىسكە اسىرۋعا جاردەمدەسۋ؛
- تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ شۇعىل كەلىسىلگەن ءىس-قيمىلىن جۇزەگە اسىرۋ جانە ونىڭ تارالۋىنا ىقپال ەتەتىن جاعدايلاردى شەشۋ، سونىڭ ىشىندە:
- ءجتس-تى (جاھاندىق تەرروريزمگە قارسى ستراتەگيا) ورىنداۋ؛
- ءۇش باعىتتى ستراتەگيانى العا ىلگەرىلەتۋ، سونىڭ ىشىندە: تەرروريزمگە قارسى كۇرەستىڭ ءوزارا بايلانىسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان الەۋەتتى قۇرۋ؛ يننوۆاسيالىق ايماقتىق ءتاسىلدى قولدانۋ؛ سونداي-اق بۇۇ شەڭبەرىندە ۇيلەستىرۋدى كۇشەيتۋ، بۇۇ شتاب-پاتەرىندە جانە ءتيىستى جەرلەردە جۇمىس ادىستەرىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جانە اشىقتىق پەن ەسەپ بەرۋشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ؛
- بۇۇ مەن ونىڭ ءتيىستى قۇرىلىمدارىمەن ودان ءارى ىنتىماقتاستىقتى جانە ۇيلەستىرۋدى نىعايتۋ؛
- پراكتيكالىق تۇردە ىڭعايلى مەرزىمدە حالىقارالىق تەرروريزم تۋرالى جالپىعا ورتاق كونۆەنسيانى جاساۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول جەتكىزۋ ماقساتىندا كونسەنسۋس قۇرۋعا تالپىنۋ؛
- مىنەز-قۇلىق كودەكسى ارقىلى بۇۇ-نىڭ 100-جىلدىعىنا تەرروريزمنەن ەركىن الەمگە قول جەتكىزۋگە ۇمتىلاتىن ارىپتەستەر كواليسياسىن قۇرۋ؛
- كودەكس شەڭبەرىندە مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ جانە ىنتىماقتاستىقى جانداندىرۋ بويىنشا كۇش-جىگەردى قولداۋ.
باتىر جاسۇلان
