وسىدان تۋرا 525 جىل بۇرىن، ياعني 1492 جىلى ايگىلى تەڭىز ساياحاتشىسى حريستوفەر كولۋمب سان-سالۆادور ارالدارىن اشقان بولاتىن. بۇل "جاڭا الەمنىڭ" رەسمي اشىلۋى بولىپ سانالادى. ايتپاقشى، ءبىر قىزىق ايتايىن. امەريكا اتاۋى باسقا تەڭىز ساياحاتشىسى - امەريگو ۆەسپۋچچيدىڭ قۇرمەتىنە قويىلعان. حريستوفەر كولۋمب امەريكا ماتەريگىنە ءبىرىنشى بارعانىمەن ول ينديانى اشتىم دەپ ويلادى. ال امەريگو ۆەسپۋچچي - جاڭا ماتەريك اشقانىن دالەلدى. كولۋمب ءوزىنىڭ جاڭا ماتەريك اشقانىن بىلگەنىندە ءقازىر امەريكا - امەريكا ەمەس "حريستوفەر قۇراما شتاتتارى" بولار ەدى.

ءجا، تاقىرىپتان اۋىتقىپ كەتتىك. سونىمەن، كوپتەگەن سوۆەت ادامدارى، سونىمەن قاتار جاڭادان قالىپتاسىپ جاتقان ءدىنشىل جاستار الەمدەگى بارلىق پروبلەما — امەريكانىڭ كەسىرىنەن بولادى دەپ ەسەپتەيدى. ءتاتتى قيالدارىندا امەريكانىڭ جويىلىپ كەتكەنىن ارماندايتىندارى دا جاسىرىن ەمەس. ەندەشە، قيالعا ەرىك بەرىپ، "امەريكاسىز الەمدى" ەلەستەتىپ كورەيىك.

XX - عاسىر امەريكاسىز؟

قۇراما شتاتتارى 20-عاسىردان بەرى الەمدىك پوليسەي ءرولىن اتقارىپ كەلەدى. الدىڭعى عاسىردا امەريكا ابدەن قالجىراعان ەۋروپادا ءتارتىپ ورناتتى. امەريكانىڭ قاتىسۋىنسىز ءبىرىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىستا گەرمانيانى تىنىشتاندىرۋ قيىن ەدى. ەكىنشى دۇنيە جۇزىلىك سوعىستا جەڭىستى ەلەستەتۋ ءتىپتى مۇمكىن ەمەس. امەريكا بۇكىل فرونتتا سوعىستى. مۇحيتتا - ەشكىمگە دەس بەرمەيتىن جاپوندارمەن، قۇرلىقتا - ەڭ سۋىق قارۋلانعان نەمىستەرمەن، افريكادا - نەمىس جاقتاستارىمەن. سونىمەن قاتار، ۇلىبريتانيا مەن سسسر-گە ميلليونداعان توننا ازىق-تۇلىكپەن، قايتارىمسىز مولشەردە قارۋ-جاراقپەن، تانكى، ۇشاق، وق-دارىمەن قامتاماسىز ەتكەنىن ۇمىتقان جوقپىز.

اقش جانە كوممۋنيزم

امەريكا جوق بولسا، دوستار مەن ەلەستەتە المايمىن ءقازىر قازاق قانداي بولارىن... اقش بولماسا، حالىقتار تۇرمەسى بولعان كوممۋنيستتىك سسسر قۇلار ما ەدى؟! قۇلاماق بىلاي تۇرسىن، سسسر كوممۋنيستتەرى قازاقيامەن جانە باسقا دا تۇركى حالىقتارىمەن تاعى قانداي سوراقىلىق ىستەر ەدى...ءتىپتى ەلەستەتۋ قيىن... جۇڭگو مەن سسسر. ەكى كوممۋنيستتىك دەرجاۆالار ورتاسىندا باياعىدا جۇتىلىپ كەتەر ەدىك پە، قايتەر ەدىك...

امەريكاسىز قازىرگى زامان

ماقۇل. امەريكاسىز-اق تاۋەلسىزدىك الدىق دەلىك. ءبىراق الەم قالاي بولار ەدى؟ تاۋەلسىزدىك دەگەن ءجاي عانا قاعاز جۇزىندە بولار ەدى. سەبەبى، رەسەي ءوز ىرقىنان جىبەرمەيدى. ءجا، ونى قويشى، گلوبالدى ويلانايىق. الەم نە بولار ەدى؟! رەسەي جانە ونىڭ دوستارى سولتۇستىك كورەيا، ۆەنەسۋەلا، جۇڭگو سياقتى قىپ-قىزىل كوممۋنيستتەر الەمگە ويلارىنا نە كەلسە، سونى ىستەپ جاتار ەدى. الەمدى وزدەرىنىڭ "سفەرا ينتەرەسوۆ" دەپ بولىسەدى دە - حالىقتى قانايدى. قايدا بارىپ قاشاسىڭ؟ قايدا بارىپ تىعىلاسىڭ؟! اينالاڭنىڭ ءبارى كوممۋنيستتەر! سوندىقتان، "گەرويچەسكيي" اجال قۇشاتىن ەدىك سوعىسىپ. سونىمەن ءداۋىرىڭ بىتەدى.

امەريكا جانە يسلام ەلدەرى

مەن جالپى، تۇسىنبەيمىن. سوۆەت ادامدارى ماقۇل، ولاردىڭ قاندارىنا سولاي ءسىڭىپ قالعان. ءبىراق مۇسىلماندارعا نە جورىق؟! امەريكاسىز يسلام ەلدەرى نە بولاتىنىن بىلەسىزدەر مە؟! امەريكاسىز تاياۋ شىعىس نە بولار ەدى؟! 

تاياۋ شىعىس - قايشىلاقتار ەڭ كوپ ورنالاسقان ايماق. سۋننيتتەر، شييتتەر، يۋدەيلەر (ەۆرەيلەر)، كوپتتار، ت.ب. نەشە ءتۇرلى دىندەر مەن كونفەسسيالار جەتەرلىك. وسىلاردىڭ اراسىندا ەڭ مىقتىسى كىم؟ ارينە ءبىرىنشى كەزەكتە قۋاتى جاعىنان شييتتىك يراندى اتايمىز. ەكىنشى ورىندا – ءيزرايلدىڭ قۋاتى. ءوزارا قىرقىستان قولدارى بوسامايتىن سۋننيتتىك اراب ەلدەرى شييتتىك يران مەن يزرايل وداعىنا توتەپ بەرە الادى دەپ ويلايسىز با؟ جوق، ارينە. وسى يرانعا سانكسيا سالىپ، يادرولىق قارۋدان باس تارتۋعا ماجبۇرلەپ كەلە جاتقان امەريكا ەمەس پە؟ ءسىز "يسلام حاليفاتى ەۆرەيلەردىڭ، امەريكانىڭ، ماسونداردىڭ قۇراستىرعانى" دەپ قالاعانىڭىزشا شىڭعىرساڭىز بولادى. ءبىراق كورمەس، تۇيەنى دە كورمەس دەيدى عوي. يگيل قۇرامىنداعى حالىقتار كىم؟! ولاردى قارجىلاندىرۋشى كىم؟! نەگە ساۋد ارابياسى ەكەۋىنىڭ يدەولوگياسى بىردەي؟ نەگە اقش يگيل-مەن كۇرەسكە ەڭ كوپ قارجى مەن اسكەري كونتينگەنت جۇمسايدى دەپ ويلانىپ كورىڭىز - جاۋاپ ءوزى-اق شىعادى.

"امەريكا مادەنيەتى الەمدى ازدىرادى"

ءاربىر امەريكالىق "مادوننناعا" - ەۋروپالىق "سەكس پيستولز"، رەسەيلىك "تاتۋ"، ارابيالىق "حايفا ۆەحبە"، قازاقستاندىق "بايان ەسەنتايەۆالار" تابىلادى. ءاربىر امەريكاندىق مونيكا ليەۆينسكيي وقيعاسىنا يتالياندىق "بەرلۋسكوني"، قازاقستاندىق "قودار-قامقاسى" بار.

"امەريكالىق مادەنيەت" دەگەن جوق، "امەريكالىق قۇقىق" دەگەن بار. بۇل قۇقىققا اقش-تا تۋعان ءاربىر ازامات يە.

- ينديۆيدۋاليزم قۇقىعى (اركىم ءوز شەشىمى مەن تاعدىرى ءۇشىن ءوزى عانا جاۋاپتى)
- جەكە كەڭىستىك قۇقىعى
- الەۋمەتتىك تەڭدىك قۇقىعى (بارلىق امەريكاندىق تەڭ قۇقىلى بولىپ تۋادى)
- جەتىستىك قۇقىعى

ولار باقىتتى ءومىر ءۇشىن بارلىق امالداردى جاساي بەرسىن، ەسپەريمەنتتەسىن. بىزگە سىرتتان باقىلاپ، تەك كەرەگىن الىپ، كەرەك ەمەسىن تاستاۋ عانا قالادى. راحات ەمەس پە؟!)

"امەريكا - ازعىندار ەلى"

اقش-تا قازاقستان مەن رەسەيگە قاراعاندا بالالار ۆيدەوپرودۋكسيالارى الدەقايدا قاتاڭ باقىلانادى. ال سيگارەت پەن الكوگولدى
21-گە تولمايىنشا ەشجەردەن الا المايسىز. بىزدە عوي، مۇنىڭ ءبارى تەك قاعاز جۇزىندە (مەن مىسالى 15 جاسىمنان باستاپ سيگارەت شەككەنمىن). ايتا بەرسەك كوپ.

ەشقانداي يمپەريا ماڭگىلىك تۇرمايدى. عۇندار، ساقتار، گرەك، ريم يمپەرياسى، مىسىرلىق پەرعاۋىندار، شىڭعىس حان، باتۋ حان، التىن وردا، يسلام حاليفتىگى تەمىرلان، يسپان ۇستەمدىگى، پورتۋگال جاۋلاۋشىلارى، اعىلشىن ۇستەمدىگى، ناپالەون ىىى كەتە بەرەدى. وسىلاردىڭ ءبارى قايدا ءقازىر؟! ءار زاماندا وسىنداي ءبىر قۋاتتى مەملەكەت پايدا بولادى. دامۋدىڭ شارىقتاۋ شەگىنە جەتكەندە وزدىگىنەن ىدىرايدى. بۇل تابيعي قۇبىلىس. بۇل زامانعى كوشباسشىلىق اقش-قا، ياعني بۇرىنعى يمميگرانتتارعا بۇيىرعان ەكەن. بولىپ كورسىن بايعۇستار.

ال ءبىز ءوز كەزەگىمىزدە ولاردىڭ جەتىستىكتەرىن قايتالاپ، قاتەلىكتەرىنەن ساقتانىپ، قازاق ەلىن الەم ەلدەرى ساناساتىن مەملەكەتكە اينالدىرۋ. امەريكا - دايىن پروەكت. ءبىز سول پروەكتىدەن وزىمىزگە قاجەتتىسىن الىپ، قاجەت ەمەسىنەن سىپايى باس تارتىپ، قۋاتىمىزدى كۇشەيتكەنىمىز دۇرىس. ولارمەن دوستىقتى ۇتىمدى پايدالانۋ كەرەك.

ايتپاقشى، وسى پوستتى مەن سول امەريكالىقتار قۇراستىرعان كومپيۋتەر ارقىلى، امەريكالىقتار قۇراستىرعان ينتەرنەتتىڭ ارقاسىندا جازىپ وتىرمىن. امەريكالىق عالىمدار ويلاپ تاپقان ەمدەۋ ءتاسىلى بولماسا، مەن 2011-جىلى بۇل الەممەن قوشتاسار ەدىم. ايتپاعىم دا وسى - امەريكادان وسى عىلىم مەن ءبىلىمدى ۇيرەنىپ، تەحنولوگياسىن وزىمىزگە اكەپ الۋىمىز كەرەك. ال، باسقاسىن باسقالار السىن، بىزگە كەرەك ەمەس...

قورىتا كەلگەندە - اقش بار زاماننان گورى، اقش-سىز زامان قورقىنىشتى. البەتتە بۇل تەك مەنىڭ جەكە سۋبەكتيۆتى پىكىرىم. اركىم ءوزى شەشەدى، امەريكانى جاقسى كورۋدى نەمەسە جەك كورۋدى. اركىم ءوزى تاڭدايدى - لەدي گاگا ما يلون ماسك پا (لاجى بولسا يلون ماسكتى تاڭدايىق!)

P.S. وسى جەردە "امەريكانششينا" "امەريكانقۇل" دەپ بىلجىراۋدىڭ تۇك قاجەتى جوق وك؟ قازاقتىڭ ءبىر باتىرى ايتپاقشى،"قازاق مۇددەسى ءۇشىن شايتانمەن دە كەلىسۋگە بارمىن". ساعان ەشكىم امەريكانشا شەشىن نەمەسە امەريكانىڭ تابانىن ءسۇي دەپ جاتقان جوق. بەتتەرىنە كۇلىپ، ولاردىڭ عىلىم مەن تەحنولوگياسىن ال. قالعانىن لاقتىر! قانشا دەگەنمەن امەريكا ساعان كوممۋنيستتەر ەمەس قوي، تاڭداۋ بەرەدى، ماجبۇرلەمەيدى.

قايرات نۇرقاسىم ۇلىنىڭ Online Qazaqstan Facebook پاراقشاسىنان الىنعان

ۇسىنعان: فاريزا جومارت قىزى