«Ne prıvedı gospod vıdet rýsskıı
býnt, bessmyslennyı ı besposhadnyı!»
A.Pýshkın
...2011 jyldyń kókteminde, keıinirek sot sheshimimen jabylyp qalǵan Qazaqstan komýnıstik partıasynyń jetekshisi Ǵazız Aldamjarovtaı qadyrly adam qońyraý shalyp, «saılaýǵa baılanysty «Pravda Kazahstana» gazetiniń qazaqsha nusqasyn 32-betten etip shyǵarmaqpyz, soǵan kómektesseń» degennen keıin Almatyǵa bardym. Sáýir aıynyń aıaǵynda, sodan bir-eki aı buryn Talǵar aýdanynyń Besaǵash aýlynda bir kúrdi jigiti zorlap, artynan óltirip ketken qazaq qyzdyń ádilet izdegen janashyrlary – ájesi, naǵashy aǵasy, taǵy bir-eki adam kelip, partıa ǵımaratynyń konferens-zalynda baspasóz máslıhatyn ótkizdi. Oǵan jýrnalıser, qoǵam ókilderi, Talǵar aýdandyq ishki ister bólimi bastyǵynyń orynbasary polkovnık, oblystyq İİD-nan maıor orys jigit qatysty. Men jıynnyń sońyna taman sóz aldym.
«Qurmetti polısıa qyzmetkerleri, sender nege tergeýdi ádil júrgizbeısińder? Qashan bolsyn, qaı jerde bolsyn, ultaralyq qylmys oryn ala qalsa, ony dereý «turmystyq qylmys» degen sıpattama berýge umtylasyńdar. Sol «turmystyq sıpattaǵy qylmystyń» bárinde derlik qylmysty jasaıtyn ózge ult ókili, al, taıaq jeıtin, qorlanatyn, zorlanatyn, eń aqyry qaıǵyly qazaǵa ushyraıtyn qazaq bolsa-daǵy, jaýapty taǵy da qazaqtyń ózi bolyp shyǵa keledi. QR Konstıtýsıasyna (14-bap, 1-tarmaq) sáıkes «zań aldynda adamnyń bári teń» bola tura, nege ádette qazaqty atqan uıǵyr ıa sheshen, zorlaǵan kúrdi nemese qorlaǵan túrik óziniń ádil jazasyn almaıdy?Mysaly, 2009 jyly Kazatkom aýlynda tóbelesti, atysty bastaǵan sheshen Mahmahanovtardyń bireýi, qazaqtardyń ekeýi qaza tapqanmen, sottalǵan 3 qazaq boldy. Senderdiń osy ádiletsiz isteriń qazaq halqyn ashyndyryp otyrǵanyn qalaı baıqamaısyńdar?
1967 jyly Shymkentte, álemdegi eń tózimdi qazaq degen halyqtyń óziniń ishindegi eń tózimdi bóligi turatyn qalada MAI ınspektorlarynan ábden kúıgen taksıster men shoferlar kóterilis jasap, mılısıa bitkendi, beınelep aıtsaq, qoısha baýyzdaǵan. Kóshede ustap alyp, mashınalarymen qosa órtegen. Ol baıǵustar tyǵylatyn tesik taba almaı qalǵan. Aqyrynda, ókimet qaqtyǵysty Tashkenttegi áskerı okrýgtan soldattar aldyryp baryp qana basqan. Bul – ondaı oqıǵa boldy deýge senýdiń ózi qıyn, keshegi qylyshynan qan tamǵan keńes zamanynda!
Men buny bireýdi qorqytaıyn dep aıtyp turǵan joqpyn, «qolymda bılik bar eken» dep bilgenin isteı bergenniń arty jaqsylyqqa aparmaıtynyn, beti aýlaq, halyq ashynyp kóterile qalsa, birinshi taıaq ózderińe tıetinin janym ashyp eskertkeli otyrmyn».
Polkovnık: «Biz árqashan ádil tekseremiz» dep, aıtýǵa tıis «dejýrnyı» sózin aıtty. Oǵan otyrǵandar: «Ádil tekserseńder mundaı daý bolmas edi ǵoı!» dep jaýap qatty.
Máslıhattyń sońynda qyzdyń naǵashy aǵasynyń usynysymen sol jerde otyrǵan jurttyń bári erteńine tańerteń saǵat 9-da Besaǵashqa baratyn bolyp tarqasty.
Gazettegi orys tildi jýrnalıs qyz ekeýmiz týra 9-da ýádelesken jerge barsaq, áli eshkim kelmepti. Esesine sol mańaıda polıseıler tolyp júr. Mashınadan túsip turǵan bizdiń qasymyzǵa kelgen keshegi maıor maǵan «mojno vas na mınýtký?» dep, sol jerdegi Mádenıet úıiniń bir bólmesine ertip kirdi. Kirsem, uzynsha bólmede 6-7 adam bar eken. Bosaǵa jaqtaǵa qabyrǵada bir podpolkovnık pen shirengen bir sheneýnik otyr. Maıorym oryndyq bolsa da otyrǵan joq, túregep turdy. Uzyn qabyrǵada jalǵyz otyrǵan jigitaǵasynyń ǵana túsi jylylaý, qalǵandarynyń túri órt sóndirgendeı. Sol túsi jyly jigitaǵasy maǵan qarsy aldyndaǵy, bólmeniń ortasyndaǵy oryndyqqa «otyryńyz» dedi. Sosyn ózin jáne álgi ekeýin tanystyrdy. Almaty oblysy ákiminiń orynbasary Serik Muqanov degen azamat eken. Shalqaıyp, oryndyqqa syımaı otyrǵan qasqa Talǵar aýdanynyń ákimi, qasyndaǵy jaısańy oblystyq İİD-niń basqarma bastyǵy bolyp shyqty. Al, tereze jaqta otyrǵan jigitterdiń UQK-niń (qoǵam qaıratkeri Geroıhan Qystaýbaevtyń tilimen aıtsaq «Ultqa qaýypty komıtettiń») qyzmetkerleri ekeni tanystyrmasa da belgili boldy. Men ózimniń kim ekenimdi aıttym. Qazaqy amandyq-saýlyqtan keıin Sekeń: «Keshe siz baspasóz máslıhatynda «halyq kóteriledi, polısıanyń bárin baýyzdaıdy» degenińiz ras pa?» dep, maıordy nusqady. Men tańǵaldym: «Kerisinshe! «Ádiletsizdikti tyımasańdar halyq kóterilip ketýi múmkin, sony oılasańdarshy» dedim, Shymkentte bolǵan oqıǵany esterine saldym». Maıorym qazaqsha túsinetin bolsa kerek, «ý nas estpolnaıa vıdeozapıs vcherashneı pres-konferensıı» degeni. «Sáke, onda tipti jaqsy, dál kázir qossyn!» Shyǵyp ketip, dısketti alyp keldi. Ony otyrǵan jannyń bári kórdi. Men endi maıorǵa qaradym: «Dorogoı, gde zdes moı slova: «My vas zarejem?!» Úni óshti...
Sodan Serik myrza meni eki saǵattan astam ustasa bola ma. («Orys» qyzym qaıta-qaıta qońyraý shalady: «Nas ne pýskaıýt, chto tam ý vas proısqodıt?!» «Vse otlıchno, my mılo besedýem!»). Aıtystyq, tartystyq. Áńgime arasynda qońyraý túsip, shyǵyp ketip edi, qaıtyp kelip maǵan «kópshik qoıýdy» da umytqan joq: «Sekeń (oblys ákimi Serik Úmbetov – avt.) sizdi tanıdy eken ǵoı, sálem aıtty. Ómekeń salıqaly jýrnalıs edi, ol jerde neǵyp júr dep jatyr». (Sirá, sózdiń keıingi jaǵyn ózi qosyp qoıdy-aý deımin...). «Salamat bolsyn! Tanysa, «Jas qazaq únine» (kázirgi «Qazaq úni» - avt.) keıingi eki jyl redaktor bolǵanymda ótkir máselelerdi barynsha qospasyz, ashyp aıttyq, sony baǵalaǵany shyǵar». «Nege siz keshe sol jerde úlkendik tanytyp, jınalǵan jurtqa «barmańdar!» dep aıtpadyńyz?» deıdi oblys ákiminiń orynbasary. Qyzyq, á! Qazaqtyń namysyn qýǵandar oryn alyp otyrǵan ádiletsizdikke eldiń nazaryn aýdarmaqshy bolady, al, men barmańdar deýim kerek eken.
Podpolkovnık myrza myna jaqta otyryp bulardy úıtip jiberý kerek, búıtip jiberý kerek dep terisine syımaı, kúshenip-kúshenip qoıady. Álgi dısk bolmaǵanda, maıordyń sózine súıenip meniń ústimnen qýana-qýana is qozǵaıtyny, dáliregi «is tigetini» kórinip-aq tur...
Aýdannyń ákimi de odan qalysar emes: «Qýyp jiberińder jınalǵandardy» deıme-aý. İshindegi eń laýazymy úlkeni de, sózi túzýleýi de qaıta Serik Muqanov.
Ákimge: «Siz nege qýý kerek deısiz? Onyń ornyna, osy eldiń basshysy atyńyz bar, jınalǵandardyń aldyna barmaısyz ba?» dedim.
«Baryp bolǵanbyz!»
«Baryp bolyp qoıatyndaı neshe ret sóılestińiz?»
«Eki ret sóılestik. Jınalsa boldy bara berýimiz kerek pe, nemene?!»
«Ákim bolǵanmen halyqtan úlken emessiz, neshe ret jınalsa, sonsha ret barýyńyz kerek!»
«Jetedi, biz bundaılarmen sóılespeımiiz endi! Tek qýamyz!»
Shynynda da, ákim aıtqanyn istedi – 1 mamyr kúni úı salatyn telimdik jer ala almaı júrgender jınalǵan kezde olardy polısıa bas-kózge qaramaı uryp-soǵyp mashınalaryna tıep, kúshpen tarqatqanyn sol kúni telearnalardan, ınternetten búkil el kórdi...
Men munyń bárin ne úshin eske alyp otyrmyn? Sońǵy kúnderi aýyl sharýashylyq jerdi satý, onyń ishinde sheteldikterge de satý týraly zań shyǵýyna, mektepte sabaqty aldaǵy kúzden bastap úsh tilde júrgizýge, 1918 jyldan jaratylys pánderin tek aǵylshynsha oqytýǵa, Prezıdenttiń nemeresi sanatyndaǵy jıeni, vıse-premer Dárıǵa Nazarbaevanyń uly Nuráli Álıevtiń ofshorǵa tyqqan mıllıondarynyń bar ekendiginiń anyqtalýyna baılanysty áleýmettik jeli gýlep tur. Islandıanyń 300 myń halqynyń 30 myńy kóshege shyǵyp, «áıelińniń ofshorda aqshasy bar eken, qyzmetten ket!» dep, eldiń premer-mınıstrin qýyp shyqqany sóz bolýda. «Nege bizdiń qazaq kóshege shyqpaıdy, qashan shyǵamyz?» degen suraq qaıta-qaıta qoıylýda.
Iá, shynynda da, nege qazaqtyń kóshege shyǵýy qıyn? Nege ol 2011 jyly «Jeltoqsan qyrǵyny» bolǵanda da qozǵalmady? Oý, biz sonaý 1916 jyly atqa qonǵan halyqtyń urpaǵy emes pe edik? Tipti, kúni keshe, 1986 jyly jalań qolmen jasanǵan áskerge úsh kún boıy qasqaıyp qarsy shyqqan jigit-qyzdardyń aldy 50-den endi ǵana asty ǵoı, júr ǵoı solar aramyzda! Nege basqa-basqa, solardyń óziniń 2011-diń jeltoqsanynda basy quralyp, alańǵa ekinshi ret bara almady? Olardyń shyqqanyn kórse búgingi jastardyń da qany qyzbas pa edi?
Endeshe, biz aldymen ózimizge osyndaı suraqtar qoıyp, oǵan jaýap tabýymyz kerek. Jaýap qazaqtyń tabıǵatynda jatsa kerek. Óıtkeni, ár adam sekildi ár ulttyń da bolmys-bitimi bólekshe. Bireý maly úshin otqa túsedi, bireý jany úshin otqa túsedi, al, qazaqtyń bul ekeýi úshin de otqa túse qoıýy ekitalaı. Ol tek ary men namysy taptalǵanda ǵana kóteriledi. (Ýa, shirkin, sony dál bere bilgen Qaıym Muhamethanov atamyzdyń Qazaq KSR-iniń gımndegi:
«Er qazaq ejelden erkindik ańsaǵan,
Azattyq ómir men ar úshin qıǵan jan!» degen sózderi qandaı edi, á!..). «Malym – janymnyń sadaǵasy, janym – arymnyń sadaǵasy!» degen maqal qazaqta ǵana bar. Sol 1916 jyly da atalarymyz «áı, aq patsha, sen nege antyńdy buzyp bizdi áskerge alasyń?» degen joq, «sen nege bizdi okop qazýǵa alasyń, nege bizdi qolymyzǵa qarý berip, qan maıdanǵa salmaısyń, sonda seni keýdemizden bas ketkenshe qorǵar edik qoı!» dep, namysqa shapqan bolatyn. (1941 jyly eldi qalaı qorǵaýdyń úlgisin kórsetti de...). 1930 jylǵy qaqaǵan qysta Sozaqtaǵy halyqtyń shydamyn taýysyp, kóteriliske shyǵarǵan nárse sheksiz-shetsiz salyq ta emes, qolyndaǵy malynan aırylǵany da emes, oıyna kelgenin istegen «sholaq belsendilerdiń» kelbetti kelinshekterdiń, odan da sumdyǵy ata-anasy alaqanyna salyp álpeshtep otyrǵan, etegin jel ashpasa adam balasy ashpaǵan boıjetken qyzdarynyń abyroıyn aıaqqa taptaǵandary edi. (Kóterilisshiler solardyń qolǵa túskenderin «aram deneleri topyraǵymyzdy bylǵamasyn, balyqqa jem bolsyn!» dep Shýdyń muzyn oıyp, sýǵa batyryp jibergen... Buny men atam Aqjigit sol kóteriliske qatysqan 18 mergenniń biri bolǵannan keıin bilemin). 1986 jyly da jas qazaqtyń namysy keńes ókimetiniń «bul halyqtyń sanasyn túgel jaýlap aldyq» degen jetpis jyldyq ıdeologıalyq saýytyn kóbebuzar qozy jaýyryn jebedeı jaryp shyqqan bolatyn. Óleńi fılosofıaǵa toly Qadyr aǵamyzdyń: «Tanyǵyń kelse qazaqty, namysyna tıip kórińiz!» degen sózi de bar.
Biraq, ol burynǵy qazaq edi... Búgingi qazaq Nuráli Álıevtiń ózi ǵana emes, Dárıǵa Nazarbaevanyń ofshorda aqshasy bar ekeni belgili bolsa da «Dárıǵa, ket!» dep kóshege shyǵa qoıýy qıyn. «Jerdi sheteldikter jappaı satyp ala bastasa shyǵady» dep te senimmen aıtýǵa bolmas. Biraq, sol jerdi satyp alǵan qytaı (uıǵyr, sheshen, túrik, tájik...) qazaqty qorlasa, áne, sol kezde, namysqoılyǵy dál burynǵy qazaqtaı bolmasa da, dúr etip kóterilýi múmkin. Ondaı oqıǵalar qazaq pen túriktiń, qazaq pen qytaıdyń nemese basqanyń arasynda turmystyq deńgeıde Atyraýda, Semeıde, t.b. jerlerde búgin de oryn alyp jatyr. Memleket ol jaıly shynaıy málimetti qansha jerden jasyryp, búrkemelegenmen el máseleniń nede ekeni bilip, túsinip otyr. Degenmen, óz elinde óz ókimetinen qoldaý tappaı, ógeı balanyń kúıin keship, orys tilin bilmegeni úshin jumystan qýylsa da, keshe aýzyndaǵy jarty nanyn jyryp berip, ajaldan aman qalǵandardyń urpaqtary búgin uldaryn tal túste avtomattan atyp tastap jatsa da, shekarany qorǵap turǵan, ajaly adam qolynan bolyp jatqan azamattarynyń sany otyzdan assa da halyq kóterilmeı otyrsa, ol tózimi sheksiz qazaqtyń tózimi áli shegine jete almaı jatqanyn ǵana kórsetedi. Ǵylymı tilmen aıtsaq, «krıtıkalyq massa» tolmaı jatyr. Biraq, shegi joq nárse joq. «Tózimdilik jaqsy qasıet, tek sheksiz tóze berýge ǵumyr qysqa» degen Muhtar atamyz.
Qalaı bolǵanda da, qazaqtyń kóshege shyǵýyna dál myna nárse sebep bolady dep «kóregendik» jasaı almaıdy eshkim. Jer daýy ǵana emes, bozdaǵynyń ajalyna sebep bolǵan ózge ult ókiliniń ádil jazasyn almaýy, urlyq istemegen jandardyń jazyqsyz jazalanýy (Shardaradaǵy «Halyq banki» fılıalyn tonaýshylar tabylmaı, olardyń ornyna dırektory bastaǵan 5 birdeı bank qyzmetkeri(?) sottaldy) sekildi kez kelgen ádiletsiz sot sheshimi, tipti, bizdiń bıliktiń álemniń eshbir elinde joq, qulaq esitip, kóz kórmegen eksperıment jasap mektepte, tipti balabaqshadan bastap «úsh tildi qatar úıretemiz!» degen, odan da jamany - óziniń tili joq ulttaı etip, negizgi pánderdiń bárin aǵylshynsha oqytamyz degen ádiletsiz áreketi, sóıtip júrgende áldebir muǵalimniń shetel tili qıyn soqqan áldebir oqýshysyna «qazaq ne degen topas halyq!» dep bir aýyz sóz aıtyp qalýy, qany qaınaǵan oqýshynyń muǵalimdi aýyzdan bir-aq urýy nemese «kezekti» bir devalvasıa, qysqasy, oıǵa kelmeıtin kelmeıtin kez kelgen bolmashy bir oqıǵa sabanǵa tıgen ushqynnyń rólin oınap ketýi ábden yqtımal!
Sonda ne isteımiz, kóshege, alańǵa shyǵýǵa daıyndyq jasaı bastaımyz ba? Joq! Joq! Joq! Qazaq dúnıeniń astań-kesteńin shyǵaratyn revolúsıany «tóńkeris» dep beker aıtpaǵan. Revolúsıashyldyq qazaqtyń qanyna jat nárse, bizdiń tarıhymyzda «saraı tóńkeristeriniń» kezdespeýi de sodan. Eń jemisti jol – evolúsıalyq joq. «Aspanda júrgendigi» sebebinen bılik keıde ózi de baıqamaı, «jerde júrgen» qazaqtyń tózimin synap-aq jatyr. «Jańa Ózenniń» de bir kúnde paıda bola salmaǵanyn, onyń muqıat daıyndyqty, «senarı» jazýdy, ony iske asyratyn munaıshylardyń kıimin kıgen arandatýshylar men «qol shoqparlardy» daıyndaýdy qajet etken oqıǵa ekendigin jurttyń bári túsinip otyr. Áıtpese, ózińniń baýyrlaryńdy qashyp bara jatsa da arttarynan kózdep turyp atý, jaraly bolyp qulaǵandaryn qasyna baryp «dobıvat» etý, beıbit jurtty «tártipsizdik, beıbastaqtyq jasady» degen jeleýmen qyryp salý ońaı ma?..
Biz bıliktiń túrli ádiletsiz is, áreket, sheshimderiniń saldarynan qazaqtyń kóshege, alańǵa shyǵýyna, kóterilýine qalaıda jol bermeýimiz kerek. Qazaq kóterilmesin, ol kóterilse Pýshkın aıtqan orystyń býnty oıynshyq bolyp qalatyny óz aldyna, eń ókinishtisi ol kútken nátıjege jetkize bermeıdi. 1916 jyly kemeńger Álıhan Bókeıhanovtyń Amangeldi Imanovtarǵa qarsy bolǵan sebebi de sol.
Biz keńes ókimetiniń óziniń batyly barmaǵan áreketke bara alǵan – tal túste qarýsyz halqyna oq atqan bıliktiń oıynda ne baryn, ne daıyndap jatqanyn bilmeımiz ǵoı. Múmkin, Til, Jer, Bilim sekildi tutas ulttyń taǵdyryn sheshetin máselelerdi halyqpen aqyldasyp baryp isteýdiń ornyna ózi kesip-piship, halyq qarsy bolǵan saıyn qazaqtyń janyna jaqpaıtyn joǵarydaǵydaı «reformanyń» birinen soń birin týyndatyp, Jańaózendegideı halyqty arandatýdyń, sony paıdalanyp endi qazaqty túgel «jýasytyp alýdyń» jańa bir amaldaryn oılap jatqan shyǵar. Kúdiktenýge haqymyz bar ma? Bar. İstegen isine qarap.
Onyń ústine «arystan qartaıdy, qartaısa da bılikti qolynan berer túri joq» dep, oǵan jiligi tatymaıtyn jasyqty maılap-maılap jyltyratyp usynyp, jaqsy ekenine sendirýge tyrysyp baǵyp jatqan, sol arqyly jamanatty etip kórsetip, erterek ketirýge múddeli toptardyń joq ekenine, olardyń bılik pen halyqtyń eki ortasyna ot jaǵyp, arandatýdy kózdegen oıy joq ekenine kim kepildik bere alady? Elbasynyń ózi «biz tilimizden, dinimizden aırylsaq el bolýdan qalamyz!» deıdi, al, bizdiń bilim mınıstrlerimiz birinen soń biri «úsh tilge aýyspasaq, aǵylshynsha oqytpasaq bolmaıdy» deıdi...
Qalaı bolǵanda da búgingi saılanbaıtyn bılik ókilderi ózin Prezıdenttiń senim artyp taǵaıyndaıtynyn paıdalanyp qolynan kelgenin istep jatyr. Oǵan ókpelep, aıtysyp, tartysyp, ýaqytymyzdy shyǵyn qylyp, júıkemizdi juqartyp qaıtemiz. İsteı bersin, biz de qolymyzdan kelgenin isteıik.
Ne isteý kerek sonda? Qolymyzdan ne keledi bizdiń? «Tóbelesý» kerek! Quqyqtyq jolmen, zańger Jańabek Ábishev dosym aıtqandaı, «zań sheńberinde tóbelesý» kerek. Sonyń «bismillisi» dep Rýza Beısenbaıteginiń Prezıdentke, Parlamentke til týraly jazǵan Ashyq hatyn búkil el bolyp qoldaýymyz qajet. (Biz dál osy turǵyda búginge deıin ózgelerden kóp utylyp kelemiz. Olar qıt etse Aq Ordaǵa qol qoıylǵan qap-qap aryz jóneltedi, oǵan Prezıdent jaýap berýge májbúr). Biz de turatyn jerimiz ben uıaly telefonymyzdy kórseteıik. Biz de osy Ashyq hatqa qol qoıǵandar sanyn mıllıonǵan jetkizeıikshi, mınıstr myrza sosyn myqty bolsa «reformasyn» qaıtyp almaı kórsin! Qyzylbastyń Qazan batyry sıaqty oǵan da kónbeıtin «er bolsa, jón bilmeıtin sher bolsa», referendýmǵa qol jınaıyq.
Referendým demekshi, Konstıtýsıamyzdyń 3-babynyń 1-tarmaǵynda «Memlekettik bıliktiń birden-bir bastaýy – halyq» dep, 2-tarmaǵynda «Halyq bılikti tikeleı respýblıkalyq referendým jáne erkin saılaý arqyly júzege asyrady, sondaı-aq óz bıligin júzege asyrýdy memlekettik organdarǵa beredi» dep, taıǵa tańba basqandaı jazylyp tur. Iaǵnı, bılikte otyrǵannyń bári – Prezıdentimizdiń ózi olardyń esine salyp júrgendeı - halyqtyń qyzmetshileri! Qyz-met-shi! Jaldamaly. Halyq olardy jaldap otyr. Endeshe, qyzmetshiler ózin jaldap otyrǵan qojaıynynyń - halyqtyń aıtqanyn isteýge mindetti. İstemeı shalqaqtap, Qudaıyn umytyp, halyqpen aqyldaspaı, kez kelgen mınıstr reformaǵa «qaryq qylyp jatsa», oǵan qyzmetshisiniń qolyn qaqpaǵan, betimen jaıyp jibergen ózimiz ǵana kinálimiz.
Áıtse de, «toı toı bolmady, bala-shaǵa jep ketti» degendeı, biz el taǵdyryn sheshetin asa mańyzdy sharany - saılaýdy da «oınaýǵa» aınaldyryp jiberdik. Parlament Májilisiniń sońǵy eki saılaýynyń qorytyndysy 100 paıyz derlik birdeı bolyp shyqqannan keıin ony basqasha qalaı baǵalaýǵa bolady? Eń janǵa batary, halyq ta onyń solaı bolaryn kúniburyn shamalap otyr, sol sebepti stýdentterdiń ózi de saılaýǵa barýǵa qulyqty bolǵan joq. Keshe ǵana ózderiniń qolynan is kelmeıtinin, beınelep aıtqanda saıası «ımpotent» (artyq ketsek, aıypqa buıyrmassyzdar) ekenderin moıyndap, ózderin ózderi taratyp jibergen depýtattardyń 43-i «oınap» kelip, qaıtadan burynǵy jyly ornyna jaıǵasatyn bizde basqa el álemde bar ma eken ózi? Eger sol 43 depýtat «ózin-ózi taratý» kezinde qarsy daýys berip, al, bul saılaýda qaıta saılanǵanda múldem basqa másele edi!..
Endeshe, saılaý jaıy solaı bolyp turǵanda halyqtyń qolynda bılikke yqpal ete alatyn jalǵyz tetik – referendým qalady. Biraq, ony ótkizý ońaı sharýa emes, ári bılikke onsha unaı qoımaıtyn máseleler qoıylatyny sebepti oǵan degen qarsylyq kúshti bolýǵa tıis. Sondyqtan, ázirge eń tıimdisi myńdaǵan adamdardyń qoly qoıylǵan Ashyq hatty Aq Ordaǵa jetkizý. Beıbit te berekeli bul ádisti «jer satýǵa» baılanysty da qoldanaıyq. Nesibemizdi tý-talaqaı etip ushyryp otyrǵan sybaılas jemqorlyqpen kúreste de ony yńǵaılap paıdalanaıyq. Sóıtip júrip referendýmǵa aparar tájirıbe de jınap alamyz. «Aılaǵa, amalǵa da jaqtym shyraq» demep pe edi Abaı? Aıla-tásilde (jaǵymdy maǵynadaǵy) «reformashyl» mınıstrlerden, jer satqandy jany sondaı súıetin Úkimetimiz ben onyń usynǵanyn ádette tas-talqan etip synaıtyn, sosyn ...bir aýyzdan qoldaıtyn, otarshy eldiń tilinde jumys isteıtin, álemdegi eń «paradoksty» Parlamentimizden asyp túseıik!
Sol úshin búgingi tańda eń bastysy – bilimmen qarýlanyp alyp naqty iske kóshý. Tize qossaq, birige jumylsaq, biz kótere almaıtyn qandaı júk bar?..
Ómirzaq AQJİGİT
