Aqyn Murat Shaımaranulynyń resmı saıty ashyldy. ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń jýrnalısıka fakúltetinde oqytýshy qyzmetin atqaratyn M.Shaımaranuly 1969 ómirge kelgen. Birneshe jyr kitaptarynyń avtory.

Aqynny resmı saıtynan alynǵan "Sulýlyq pen sýretkerlik" atty maqalny nazarlaryńyzǵa usynbaqpyz.

Sulýlyq pen súretkerlik

Qoǵam belgili bir áleýmettik toptardan turady. Qalamgerler de ózderinshe bir top. Olarǵa sıpat berip, bederleýdiń de esh qajeti joq. Óıtkeni olar shyǵarmalary arqyly ózderin de, aınalasyndaǵy rýhanı, materıaldyq qubylystardy da aıqyndaıdy.

Qorshaǵan ortaǵa estetıkalyq talǵammen qaraý, dúnıedegi bar zatty, meıli derekti, dereksiz bolsyn sol talǵam tarazysymen ólsheý bar qalamgerge birdeı buıyrmaǵan nesip. «Talǵamda talas joq» degen kópke belgili sózdi tórelikke alsaq ta, adam men qoǵam, qoǵam men qubylys arasyndaǵy názik qatynastardy, sandyq ólshemderdi tek zaty bekzada, bolmysy suńǵyla adamdar ǵana ańǵara alady. Demek, dúnıege kókirek kózimen qaraı almaý, kórgen nárseńdi tym qarabaıyr, kópke ortaq kózqaraspen kórý «talǵamǵa talas joqtyq» emes, talǵamsyzdyq. Bizge suryqsyz kórinetin zattar, usqynsyz shaqtar shyǵarmaǵa kóshkende sulýlanyp ketetininiń, janyń rahattanyp oqıtynyńnyń sebebi nede dep oılaısyz? Ne bolmasa, qıyn balalyq shaǵymyzdy eske alǵanda, ińkárlikpen, saǵynyshpen qaýyshatynymyz qalaı? Árıne, adam ótkenge qumar. Álbette, jastyq shaq bárinen qymbat. Biraq jalǵyz ǵana sebep bul emes. Eń úlken sebep biz ótkenge basqasha talǵammen qaraımyz. Jáne úlken sýretkerlikpen. Áıtpese, sol bastan keshirgen bala kúnimizdiń qıyndyǵy týra sol shaqta tym aýyr, tym qıyn kóringen. Al qalamgerler meıli ótken shaq, meıli osy shaq bolsyn, oǵan sýretkerlikpen, bıik talǵammen qaraıdy.  Solaı qaraý kerek… Bul kez kelgen qalamgerge qoıylatyn basty shart. Talǵam joq jerde, sýretkerlik te, oıshyldyq ta beker.

Búgingi kúni ádebıetimizde úlken shyǵarmanyń týmaýy talǵamsyzdyqtyń kesiri. Ne bolsa sony, óleńge qosý, bir baıqap qalǵan nársesin zerttemeı, zerdelemeı jatyp, áńgimege aınaldyrý etek aldy. Tańdap alǵan taqyryp áńgime degen janrǵa laıyq pa, joq pa? Jyrlap otyrǵan sezimi, oıy óleńge kóshkende lypasyz qalmaı ma? Bul basty ustyn bolmaı qaldy. Birinshi orynǵa ataq, syılyq shyqty. Odan kim utty? Kim utyldy? Nápsi utyp, ádebıet utyldy. Aınalyp kelgende, halyq utyldy.  Ómirde keshirimdi shyǵar, biraq ádebıette jeke basty oılaýǵa bolmaıdy. Óıtkeni shyǵarmashylyq jeke bolǵanymen, ádebıet kópke ortaq. Kóptiń isine barynsha adal, kóptiń aldynda barynsha kishipeıil, ádil bolǵanǵa ne bolsa da jetpeıdi.

Murat Shaımarannyń Almatyǵa arnaǵan bul óleńiniń rakýrsy ózge. Aqyn jany sulýlyqqa qumar. Onyń óleńderindegi bar ıdeıanyń tamyry sulýlyqtyń, kórkemdiktiń topyraǵynda. Suryqsyz kórinis bolsa da, ony sulýlyqtyń shuǵylasyna kómkerip oqyrmanyna usynady. «Dúnıe kórkiniń bar qudireti sulýlyq ıdeıasyna táýeldi» deıdi Platon. Ideıa adam janynan shyǵady. Iaǵnı adam neden sulýlyq izdese, sony tabady. Murat Shaımaran izdegen sulýlyq qaıyrshynyń tartqan kúıinde. Ańyz boıynsha dala Orfeıi – Qorqyttyń kúıine dúnıe túgel elitip, ózender aqpaı, qustar saıramaı, jel de soqpaı qalatyn. Bul adamzat balasynyń uly armanynan týǵan ańyz deıik. Sol armanyna jetýdiń quraly. Alǵy sharty. Sol armany, sulýlyǵy túbi shyndyqqa aınalsa eken degen pák qıaly. Qalmaqtardyń «Jańǵar» dastanyndaǵy Býmba jeri, Asanqaıǵynyń Jeruıyǵy da osy taqylettes dúnıeler. Biraq  nege qaıyrshynyń kúıi? Kúıdi adam saltanatty saraıda da tartpaı ma?! Nege aqyn jalt-jult etken dúnıege qumar emes?

Sebebi qaıyrshy týa salyp, qaıyrshy bolǵan joq. Ol myna dúnıeniń bar qatparyn ashyp kórgen, kóp syrdy júregine jasyrǵan, mol qasiretti janaryna kóshirgen alapat sezim ıesi. Aqyn sol sezimge ǵashyq. Sol sezim tolqyndarynan áre-sáre kúı keshken qaıyrshy júreginiń soǵysy saýsaǵy arqyly skrıpkaǵa kóshken sımfonıaǵa ińkár. Nege ekeni meniń kóz aldyma Murat Shaımaranyń qaıyrshy-kúıshisi skrıpkashy bolyp elestedi. Múmkin meniń ózindik asosıasıamen bar shyǵar. Degenmen Murat aqynnyń óleńderinen skrıpkanyń úni shyǵatyndaı. Onyń keı óleńderi «óleńge aınalǵan skrıpkadaı», bolmasa, óleńge kóshken skrıpka únindeı.

«…Tart kúıińdi, tart, Qaıyrshy! Syńsytyp, Jabyrqaǵan janardan jas yrshytyp. Jibir me eken álde ómirdyń júregi, Baýyry tas taǵdyr qabaq tur shytyp.

Tart kúıińdi jeńe almaıtyn esh ólim, Tart kúıińdi, qaıtarma aqyn meselin. Tart kúıińdi, jyrsyz, nursyz hám kúısiz, Adamdar bul qalaı ǵumyr keshedi.

Asyryp bir uly ónerdiń mereıin, Basta, káne, muńdy sazdyń egeıin. Basta, káne, qaltamdaǵy eń sońǵy, Qalǵan jarty jarmaǵymdy bereıin.

Sarqytyndaı Hafız syndy jyraýdyń, Teńgesiz de tiri júretin shyǵarmyn. Ne bolmasa shlápamdy qoltyqtap, Bir múıiste óleń oqyp turarmyn …»

Muńly. Biraq sulý. Murat Shaımarannyń estetıkalyq muraty osy. Óz muratyna jetý úshin, qaltasyndaǵy sońǵy tıynyn berýge de beıil. Qaıyrshy bolamyn dep te qoryqpaıdy. Óıtkeni eń úlken qorqynyshy – rýhanı qaıyrshy bolý. boıaý jaǵyp, óz sezimin qosyp, kórkemdeıdi.

Jalǵasyn myna jaqtan oqyńyz... Ol jaratylystyń bárine yntyq. Razy. Ár nárseni óz ornyna qoıyp, jyrlap qana qoımaı, soǵan jańasha