QR Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı

1990 jyly qarasha aıy ishinde qala shirkeýinde kazaktardyń áskerı rámizderin ulyqtaý sharasy ótti. 1990 jyly 30 qarashada Krasnodar qalasynda kazak atamandar odaǵynyń birinshi keńeıtilgen Keńesi ótip, onda «Reseı kazaktarynyń Deklarasıasy» qabyldandy. Qazaqstan jerindegi Ertis, Jetisý, Jaıyq kazaktary máselesi Reseı kazaktarynyń quramdas bóligi retinde osy qujatqa kirdi. Qujatta: «Kazakı vystýpaıýt za edınyı Soıýz ı edınýıý Rossıý. Posle grajdanskoı voıny mnogıe kazachı oblastı  dekretamı Soveta Narodnyh Komısarov bylı nezakonno otorvany ot Rossıı ı peredany v sostav drýgıh respýblık ı avtonomnyh obrozovanıı. Eto zemlı Ýralskogo, Orenbýrgskogo, Semırechenskogo voısk... V svázı prınátıem deklarasıı o sýverenıtete Kazahstanom kazakı Ýrala, Irtysha, Semırechá na svoeı zemle stanovátsá ızgoıamı ı vynýjdeny ýezjat v drýgıe raıony strany ılı vlachıt sýshestvovanıe tak nazyvaemogo «nekorennogo» naroda.... Sovet atamanov zaıavláet Verhovnomý Sovetý SSSR ı pravıtelstvam Kazahstana o nedopýstımostı realızasıı konstıtýsıonnyh prav odnıh narodov za schet grýbogo popranıa takıh je zakonnyh prav drýgıh narodov» - degen joldar boldy. Qoǵam ómirine belsene aralasýdy, odaqtyń, respýblıkalardyń jáne avtonomıaly oblystardyń joǵarǵy saıası laýazymdy memlekettik organdarynda kazaktar ókildigin ashýdy (2-bap), ulttyq deńgeıde kazaktar terıtorıasynyń ózin-ózi basqarýy men ekonomıkalyq derbestigin (4-bap), sondaı-aq, osy keńeste: «Vosstanovıt kazachıh voennyh formırovanıı v voorýjennyh sılah ı pogranvoıskah» - dep, kazaktar qozǵalysyn jandandyrýdyń memlekettik sharalarynyń biri retinde keńestik qarýly kúshter men shekaralyq áskerı bólimderde kazak áskerı quramalarynyń qurylýyn másele etip qoıdy  (6-bap).   

«Kazaktardy qurtarsyń, biraq tize búktire almaısyń!» - dep, jelikken olar endi Reseı kazaktarynyń odaǵy aıasynda birlesip qımyldaýǵa kóshti. Daý munymen bitpedi. 1991 jyly 16 naýryzda kazak-orystar qalada taǵy bir mıtıńi ótkizdi. Onda V.B.Vodolazov: «Rech tolko o vosstanovlenıı spravedlıvostı bezzastenchıvo poprannoı v 20-h godah, kogda ýralskıe kazachestvo bylo lıkvıdırovano, a zemlı ego peredany, voprekı Konstıtýsıı RSFSR 1918 g., Kırgızskoı ASSR. Korrektno lı nazyvat beznravstvennym jelanıe lúdeı trebovat ee vozvrashenıa?» - dep, eger kazaktardyń tarıhı-mádenı qoǵamyna qysymshylyq jasalatyn bolsa, azamattyq qarsylyq aksıasyn ótkizetinderin, kazaktar qozǵalysynyń áreketi buqaralyq sıpatqa kóshetinin málimdedi. Bul az bolǵandaı, «Izvestıa» gazetinde: «Donskoı voenno-ıstorıcheskıı klýb razrabotal predlojenıa po sozdanıý kazachıh formırovanıı v Sovetskoı Armıı. Etı predlojenıa býdýt napravleny v Mınısterstvo oborony SSSR. Marshal Dmıtrıı Iazov odobrıl ıdeıý sozdanıa kazachıh chasteı...» - dep jazsa (11.05.1991), 13 mamyrda ótken kazaktardyń «Kishi Alqasynda» barlaý tobynyń atamany Sýtágın aýyzsha jáne jazbasha jarıalanymdardyń barlyǵyna qatań baqylaý (senzýra) engiziletenin aıta kelip, aldaǵy ýaqytta ózderiniń astyrtyn jumys talaptaryn basshylyqqa alatynyn tapsyryp, Máskeýde osy másele boıynsha atamandardyń barlaý toby ókilderimen kezdesýi bolǵanyn aıtty. Tap osy kezde vıse Prezıdent Ianaev pen Joǵarǵy Keńes tóraǵasynyń orynbasary Isaevtyń odaq kazaktary atamany Martynovty qabyldaýy da jurtshylyqty alańdatty.

-Bara-bara kazaktardyń tarıhı-mádenı qoǵamynyń jumystary saıası sıpat alyp, olar 1991 jyly aqpanda «Reseı kazaktary Deklarasıasymen» úndes keletin «Oral kazaktary avtonomıaly oblysynyń táýelsizdigi týraly Deklarasıasyn» taratty. Onda memlekettik kazak qurylymdaryn, sot, atqarýshy jáne zań shyǵarýshy organdaryn qurý kózdeldi. 1991 jyly 15 maýsymda óziniń jarǵysy bar KSRO kazaktary Odaǵyna baǵynatyn aımaqtyq «Oral kazaktary odaǵy» atty áskerı-atamandyq úshinshi bir beıresmı uıymdy jáne dúnıege keltirip, qoǵamı-saıası, ultaralyq ahýaldy odan saıyn kúrdelendire tústi.   

Kazaktardyń birinen soń birin boratyp jatqan málimdemelerinen shoshyndy ma, kim bilsin, til týraly qabyldaǵan qate qaýlysyn túzetip úlgermeı jatyp, qalalyq atqarý komıteti ekinshi bir qatelikke taǵy bardy. Olar endi Oral kazaktarynyń aq patshaǵa qyzmet etýiniń 400 jyldyǵyn qazaq jerinde toılaýǵa ruqsat bergen 1991 jylǵy 28 mamyrdaǵy áıgili №712 qaýlyny dúnıege keltirdi. Ol týraly: «V mae ıstorıko-kýltýrnym kazachım obshestvom polýcheno ofısıalnoe razreshenıe gorıspolkoma na provedenıa 15 sentábrá Dná kazachestva–tak kak v reshenıı gorıspolkoma nazvana prazdnık posváshennyı 400-letıý nachala slýjenıa ýralskıh kazakov Otechestvý» - dep jazdy «Púls» gazeti (29.09.1991).  

 Bul máseleni sheshý úshin qalalyq keńes tóraǵasy B.Ǵ.Moldashev bastaǵan komısıa quryldy. Oblysta qurylǵan «Azamattyq kelisim úshin» keńesiniń kezekti májilisinde jáne 05.07.1991 kúni ótken oblystyq keńes otyrysynda qaladaǵy jáne oblystaǵy qoǵamdyq-saıası jaǵdaıǵa baılanysty máseleler qaralyp, onda qalatkomnyń sheshimi boıynsha, qalalyq keńestiń 28 mamyrdaǵy sheshimi negizinde, Oral kazak áskerleriniń patsha aǵzamǵa qyzmet etkenine 400 jyl tolǵanyn merekeleý «Oral óńiri halyqtary dostyǵy kúni» degen qoldan jasaǵan mereke aıasynda, ıaǵnı, 5-6 qazan «Respýblıka kúnine» oraılastyra belgilegen ekinshi bir qaýlyny qabyldady. Olardyń bul qaýlysy kazak-orys separatıstik pıǵyldarynyń aldyndaǵy kezekti sheginisi jáne shyn máninde qalatkomnyń qaýlysyn búrkemelegen qujat edi. Respýblıkanyń táýelsizdigi men memlekettik tilin moıyndaǵysy kelmeıtin, mılıtarızmdi jáne áskerı atamandyq qurylymdy ashyq ýaǵyzdaýshy qujattardy kóre júrip, osyndaı sheshimder qabyldaýǵa deıin bardy.

N.Y.Esqalıevtiń ózi maýsym aıynda qaýipsizdik komıteti men ishki ister basqarmasynyń basshylary aldynda sóılegen sózinde: «Kazaktar qoǵamy mádenıeti jáne tarıhyn kóterý baǵdarlamasynan aýytqyp, óz qurylymy men atrıbýtkasy bar burynǵy kazak áskerleri túrine keletin jańa qoǵam bolyp qaıta quryldy. Olar kertartpa jumys ádisine kóship, kontrrazvedkasy (barlaý) qyzmeti bar ásker qurylym qurý jolyna tústi. Kazaktardyń tarıhı-mádenı qoǵamy qalada Oral avtonomıaly oblysyn qurýdy jáne Oral kazak áskerleriniń burynǵy jerlerin qaıtarýdy talap etken deklarasıasyn taratýda. Munyń barlyǵy ejelgi kazak tártipterin qaıta jańǵyrtýdyń bastamalary. Onyń ústine A.Kachalın Oral kazak áskerleriniń 400 jyldyq merekesiniń sózsiz ótetinin aıtyp..., tipten ol Oralda qantógis bolýy múmkindigin de eskertti» - degendi aıtty. Oblys basshysy olardyń isiniń qaýipti sıpat alyp bara jatqanyn bile tura, merekeni ótkizdirmeýdiń pármendi sharalaryna barýdyń ornyna, kerisinshe ony báseńdetýdiń joly dep, ózi qolyn qoıǵan: «Oral óńiri halyqtarynyń kúnin» ótkizý meıramyn oılap tapty.

Sóıtip, qalalyq atqarý komıtetiniń sheshimine syn kózben, zańdyq, quqyqtyq turǵydan qaraýdyń ornyna oblystyq keńes te bul toıdy is júzinde quptaıtyn qaýly qabyldady. Atalmysh toıdyń ishki tabıǵatyn tolyq túrde ashyp bererlik talaı qujattardy dálel etip, ultaralyq arazdyq týǵyzatyn mundaı merekeni «Oral óńiri halyqtarynyń dostyǵy» degen úlken sózdiń astarynda búrkemelep ótkizbekshi bolyp jatqan jergilikti atqarýshy bıliktiń bul isteri qylmys ekenin áldeneshe ret eskerttik. Ókinishke oraı, bılik ózderiniń isin qalyptasqan teketiresti seıiltýdiń birden-bir durys qadamy dep túsindi.

 KSRO Prezıdenti M.S.Gorbachevtyń Almatyǵa sapary kezinde (30.05.1991j) kazaktardyń qandaı da bolmasyn merekesin toılaýynyń durys emestigi atap kórsetildi. Ol az bolǵandaı, Reseı Prezıdenti B.N.Elsınniń ózi 1991 jylǵy 17 tamyzda kazachestvonyń bul merekesiniń Qazaqstan emes, Reseı jerinde ótkeni durys ekenin jáne aıtty. Qazaqstan Prezıdenti N.Nazarbaevtyń merekeniń qoǵamdyq, ultaralyq ahýaldy ýshyqtyrýy múmkin ekenin aıtyp, áldeneshe ret eskertkenin de (30.05.91; 12.05.91j) elegen jergilikti basshylar bolmady. El basshylarynyń osy eskertpelerin estı júrip, 400 jyldyq merekeni boldyrmaýǵa baılanysty sheshýshi sharalar alýdyń ornyna, jergilikti basshylar qalalyq merekeni oblystyq deńgeıge deıin kótergen qaýly alyp, oǵan buqaralyq sıpat berdi. Sóıtip, qalalyq keńes, keıinnen oblystyq keńes ózderiniń isimen kazaktardyń áskerı toıynyń bolatynyn zańdastyryp berdi. Kazaktardyń elimizdiń Konstıtýsıalyq zańdylyqtarǵa qarsy baǵyttalǵan áreketterine tosqaýyl bolar sharalarǵa barýdyń ornyna, kerisinshe toıdy uıymdastyrý qamyna kiristi. Bul saıası bıliktiń basynda otyrǵan oblys jáne qala basshylarynyń jibergen úlken saıası qateligi edi.

Kishkene sheginis: Keıinnen, Oral oblystyq keńesiniń tóraǵasynyń orynbasary B.Tumanov munyń sebebin: «Meıramdy toılaýǵa (5-6 qazandaǵy) úndegen oblystyq keńestiń «Oral óńiri halyqtarynyń kúnin ótkizý týraly 5 shildedegi qaýlysy da saıası jaǵdaıdy báseńdetý maqsatynda alynǵan edi» - dep moıyndady. Bul qujattar jóninde «1991, qyrkúıek-Oral oqıǵasy» (2001j) kitapta tolyq aıtylǵan.

Partıa uıymynyń roline keletin bolsaq: munyń aınalasynda taǵy  da kompartıa ókilderi júrdi. Olar ózderiniń munysyn oblystaǵy barlyq ult ókilderiniń basyn qosyp, ortaq múddelerin biriktirý arqyly ózara tatýlastyrý máselesin sheship alamyz dep túsindirmek boldy. Kazaktardy ult, etnos retinde tanı júrip, toıdy oblystaǵy ýkraın, tatar, bashqurt, evreı sekildi dıasporalardyń ulttyq meıramdarymen teńestirmek boldy. Tipten, Oral qalalyq komýnıstik partıa uıymynyń búro otyrysy kazak-orystardy derbes etnos-ult retinde taný qajettigin kóterdi. Onda bylaı delingen: «Ýchastıe chlenov KPSS v takıh obedınenıah kak Soıýz kazakov ı «Azat», vozmojno v reshenıı tolko obshegorodskıh zadach napravlennyh na ýlýchshenıe jıznı vseh sosıalnyh ı nasıonalnyh grýp naselenıa. Búro gorkoma partıı, ýchıtyvaıa aktýalnostkazachego voprosa, schıtaet, chto ıstorıa Ýralskogo kazachestva ıavláetsá slojnoı, protıvorechıvoı ı tragıchnoı. Prodoljenıe perestroıkı, dalneıshaıa demokratızasıa nashego obshestva postavát sootvetstvýıýshıe organy vlastı pered neobhodımostú dat obektıvnýıý osenký kazachestvý kak chastı naroda (28.07.1991. «Púls» gazeti).

Qalalyq keńestiń kompartıa uıymy olardy ult, etnos retinde taný qajet dese, halyq depýtattary Oral oblystyq keńesi tóraǵasynyń orynbasary N. Mordasov: «Prazdnık eto posváshaetsá dalneıshemý ýkreplenıý drýjby narodov ı narodnosteı. Zdes naıdýt ıarkoe otrajenıe tradısıı» - dep keledi de, odan ári: «V podgotovıtelnoı rabote ýje aktıvno ýchastvýet nekotorye nsıonalnye kúltýrnye sentry» - dep, basqa da ulttyq-mádenı ortalyqtarmen birge ulys-etnos (narodnost mártebesinde merekege kazaktardyń da daıarlanyp jatqanyn janamalaıdy. Aq ıt, qara ıt bári bir ıt – degendeı, sózin qanshama túrlendirip, búrkemelese de onyń túpki oıynyń astarynda orys-kazaktaryn etnos retinde moıyndatý jatqany kórinip-aq tur.

Sóıtip, partıalar men qoǵamdyq uıymdar arasyndaǵy múddeler men teń quqylyqty eskerip, qazaqstandyq áleýmettik aǵymdar arasyndaǵy syılastyq, tatý kórshilik jáne etnıkaaralyq turaqtylyqty ózara kelisim arqyly nyǵaıtý kerek degen jalǵan ınternasıonalızm jeteginde kazak-orystardy «ult retinde» taný máselesin qoıdy. Nátıjesinde: «…ótinish maquldanyp, alaıda ol toıdy óz atymen ataý ult arazdyǵyn qozdyryp, ár túrli qaqtyǵystar týǵyzyp jiberýi múmkin ekendigi, sondyqtan da atalmysh toıǵa basqasha at berip, ony «Oral óńiri halyqtarynyń dostyǵy» sheńberinde ınternasıonaldyq toı etip ótkizip jibersek, sol saıası jaǵdaıǵa sıyńqyraıdy» dep, toı qamyna kiristi.

Bir sózben aıtqanda komýnıser olardyń bul meıramynyń atalyp ótýin qoldady. Bul týraly: «Po rezýltatam oprosa provedennogo sredı komýnısov goroda 73% oproshennyh vyskazalıs za provedenıe prazdnovanıa 400-letnego ıýbıleıa» - dep jazdy jergilikti gazetter. Kazak-orystardyń azat bolý ıdeıasyn ustanǵan jeke tulǵalar boı kórsete bastady. Mundaı «tulǵalar» jergilikti bılik ustanymynyń bosańsýyn kóre bildi. Kazaktar qoǵamynyń negizin qalaýda onyń alǵashqy tóraǵasy bolyp Qazaqstan Komýnıstik Partıasy komıtetiniń nusqaýshysy Iý.Baevtyń jáne basqarma múshesi bolyp qalalyq keńes tóraǵasynyń orynbasary Lúbavınniń júrýleri biraz jaıdy ańǵartqandaı edi.

Kazaktar avtonomıasynyń aýmaǵyn patsha samoderjavıesiniń úlgisinde-atamanǵa baǵynatyn áskerı - stanısalyq, ákimshilik basqarý júıesin aıqyndaýdan jáne ulttyq memlekettik qurylymynyń baǵdarlamasyn jasaýdan bastady. Olardyń úgitshileri kazaktardyń aımaqtyq ornalasýyn zertteý úshin oblystyń aýdandaryna jıi issaparlarǵa shyǵyp júrdi. A.Galagan halyqpen kezdesýlerde: «Eto ıskonno rýsskıe zemlı, pozdnee otoshedshıe k Kazahstaný. Nado obedınıtsá. Poodınochke nas rastopchýt» - dep, birigýge shaqyrdy («Mádenıet» gazeti, №1, 1991). «Deıatelnost«Soıýza» rasprostranáetsá byvshıh zemel kazachego voıska, baseın r.Ýral ot ýstá r.Ilek do Kaspııskogo morá, a takje s ýchastıem v gosýdarstvennom ı mestnom samoýpravlenıı sozdanıem prı sovetah kazachıh otdelov ı kazachıh fraksıı, provedenıem naýchno-tehnıcheskıh konferensıı Ýralskogo kazachestva v ıstorıı Rossıı. Sodeıstvovat vozvrashenıý potomkov Ýralskıh kazakov na r. Ýral s razrabotkoı zemelnoı programmy s ýchetom tradısıonnyh formy kazachego zemlepolzovanıa, vozrajdenıem zabroshennyh poselkov (zemláchestva, otdely, stanısy) s organamı ýpravlenıa atamanskogo pravlenıa» - dep, orys halqynyń etnıkalyq bir bóligi retinde, áskerı-saıası birlestikterden turatyn stanısalary negizinde, aımaqta eldi mekender men qurylystar úshin beriletin jer ýchaskelerine ıe bolýǵa umtyldy. Al, bul degenimiz kazachestvonyń dástúrli áskerı normalaryna negizdelgen ulttyq, «kategorıalyq ımperatıvti» qurylym edi.  

          Eleýli qatelikter jalǵasa berdi, oblys, qala basshylarynyń birinen soń biri alǵan qaýlylary oblysta saıası, ultaralyq ahýaldyń odan ári shıelenisýine jol ashty. Olar otarlaýshy tártipterin qalpyna keltirýdi kózdegen ımperıalyq kúshterdiń yńǵaıyna jyǵyldy. «Azat» tarapynan resmı organdarǵa yqpal etýdiń barlyq ádisteri jasalynsa da eshteńe ónbedi. 1991 jyldyń 15 maýsymynda Aqtaý qalasynda jergilikti «Parasat» saıası uıymynyń uıymdastyrýymen ruqsat etilgen, Qazaqstannyń alty oblysynan jáne Túrkmenstannan ókilder qatysqan halyqtyq mıtıńi ótti. Parasat qoǵamdyq qozǵalysy 1989 jyly Jańa Ózen oqıǵasynan keıin qurylǵan bolatyn.  Bul qozǵalystyń sol kezde 16 bastaýysh uıymy, 7000 myńdaı múshesi boldy. Osy mıtıńide Oraldan barǵan A.Qadyrbaeva jınalǵan jurtqa Oralda qalyptasyp otyrǵan qoǵamdyq-saıası, ultaralyq ahýaldy jarıa etti. Jergilikti «Mańǵystaý» gazeti: «Ásirese, aqyn qyz Aısulýdyń aýzynan shyqqan patrıottyq sezimge, azamattyq pafosqa toly jigerli sózi árkimdi de beı jaı qaldyrmaǵan shyǵar dep shamaladyq» - dep jazdy (18.06.1991).  «Azat» qozǵalysynyń 3 múshesi J.Qýanyshálın, S.Esimbekov, Q.Omarov osy mıtıńiden keıin Qazaqstan jerinde kazaktardyń patshalyq Reseıge qyzmet kórsetýiniń 400-jyldyǵyn toılaýǵa tıym salýdy talap etip tamyz aıynda ashtyq jarıalady. Oraldyń ózinde eńbek ujymdary men kásiporyndardyń 15 basshysy qalalyq atqarý komıtetiniń qaýlysynyń kúshin joıýyn surap qarsylyǵyn bildirdi. Ókinishke oraı, osy talaptardyń barlyǵy jergilikti bılik tarapynan taǵy da  elenbedi.

Oralda qarsylyq sharasyn úılestirýshi «Basqarý Ortalyǵy» quryldy. Jan-jaqqa shyǵyp, «Azattyń» jergilikti uıymdary arqyly halyqtyń Oralǵa jınalýyn habarladyq. Olar myna azamattar bolatyn:  Qýanysh Súleımenov, Mátjan Tileýjanov, Amanjol Zınýllın, Qusym Tólejanov, Nurlybaı Sısenbaev, Dáribek Ótegenov, Tursyn Jolmanov, Tólebaı Sátqulıev, Sadyr Mudatov, Aısulý Qadyrbaeva, Roza Muhanbetqalıeva, Bátıma Búrkitova, Ǵaınat Saparov, Orynbaı Jákibaev, Boranǵalı Yrzabaıuly, Bolat Tájenov, Munaıdar Balmoldın, Sveta Qutqojına, Aqkúmis Jubanova, Altaı Zeınýllın, Maqsat Aısaýytov, Jandarbek Óteǵalıev, Rýslan Qalıev, Janarbek Otaralıev, Telman Hasenov, Nursultan Qonarbaev, Orynǵalı Qystaýbaev, Sábıt Qorǵanbaev, Serikqalı Ǵınıatov, Asqar Taımanov, Bolat Muhanbetjanov jáne Mahambet Yqsanǵalı, Meńdihan Báser, Ermuhanov Qurmanǵazy, Ǵanıev Mutıǵolla, Muqanǵalıev Keńes, Derbesov Qaıyrǵalı (Jánibek aýdany), Murat Habıbýlın, Qýanysh Ótepbergenov (Syrym aýdany), Erjigit Qoblanov, Ábdýhalınov Bolat, Meńdiǵalıev Qusan (Tasqala aýdany) syndy t.b azamattar ótpeli kúnderi buqaranyń qoǵamı qozǵaýshysy bola bildi.

1991 jylǵy 4 qyrkúıekte Almatyda jasóspirimder men balalar teatrynda «Azat»  qozǵalysynyń respýblıkalyq partıa bolyp qaıta qurylý quryltaıy ótti. Osy quryltaıda A.Zınýllın men A.Qadyrbaeva Oralda orys-kazaktary ózderiniń 400 jyldyq mereıtoıyn atap ótpekke daıarlanyp jatqany týraly taǵy dabyl kóterdi. Oraldaǵy jaǵdaı týraly A.Zınýllın respýblıkalyq radıodan sóılep, halyqty Oralǵa jınalýǵa shaqyrdy. Oralda qarsylyq manıfesasıasyn ótkizý, sol arqyly oblystyq keńestiń toı ótkizý týraly sheshiminiń kúshin joıǵyzýdy talap etý qajet dep sheshtik. Mundaı úlken sharany qala kóshelerinde ótkizý úshin qalalyq atqarý komıtetiniń sheshimi kerek, biraq, jergilikti bılik ondaı sheshimdi shyǵaryp, bizge ruqsat bermeıtini anyq. Sondyqtan manıfesasıaǵa ruqsat suraǵan sheshimdi Qazaq SSR Joǵarǵy Keńesinen alý úshin Amanjol men Aısulý bastaǵan delegasıa máseleni S.Ábdildınniń orynbasary Zınaıda Fedotovaǵa qoıdy...

Kelesi kúni 5-shi qyrkúıekte bul jaı jáne áńgime bolyp, Oral qalasynyń tórinde jıyn ótkizýdi josparlaǵan, oǵan Reseıden kazak jasaqtarynyń shaqyrylýy jáne buǵan jergilikti ókimettiń jaǵdaı jasap otyrǵany týraly aıtyldy. Nátıjesinde, bul toıdy bodyrmaý jóninde sheshim qabyldanyp, respýblıka boıynsha quramynda Oral Sáýlebaı, Jasaral Qýanyshálın, Dáýren Satybaldıev, Baqytjan Ádilov, Nurzıpa Jarmuhamedova, Azat Kókenovter bar «Attanaıyq Jaıyqqa»  shtaby qurylyp, 13 qyrkúıek kúni olar bastaǵan ortalyq, ońtústik, soltústik jáne shyǵys Qazaqstan oblystarynyń azamattary Oral qalasyna kelip jetti. Marqum M.I.Esenalıev densaýlyǵynyń kúrt tómendep ketkenine qaramastan bul másele boıynsha respýblıkalyq shtab qurylǵanyn maquldap, óziniń aqyl-keńesin berip otyrdy.  13-16 qyrkúıek aralyǵynda «Azat» bastaǵan demokratıalyq kúshter, Qazaqstannyń 12 oblysynan kelgen eriktiler kazaktardyń saıası sharasyna kórsetken qarsylyq belgisi retinde 5-ten 6 myńǵa deıin adamdar qatysqan sherýler ótkizdi. Sherýler Qazaqstannyń egemendigi týraly delarasıasyn qorǵaýǵa, separatızmge qarsy baǵyttalǵanyn atap ótkenimiz jón. Oral oqıǵasynyń qysqasha tarıhı bastaýy osyndaı...

(Jalǵasy bar).

S.N.Qoshamanuly, Aqtóbe. 21.10.2016