(Bizdiń qoǵamnyń komedıalyq- tragedıasy)

        Baıqaısyzdar ma, qazirgi kezde Aýyldan bastap Aqordaǵa deıingi ótetin jıyndarda, bılikti maqtap sóıleýge ádeıi daıyndalǵan «Jaǵympazdar Alqasy» qurylǵandaı. Úlken jınalystarda sol «Alqanyń» músheleri tórden oryn alyp, jarys sózde jarysatyn da solar.  Olardy kórgende,  «Jaǵympazdar jaqsy orynda otyrady»,  - degen maqal kómeıimdi qyshytady da turady. Biraq, «taıaqtyń eki ushy bar» degendeı, jaǵympazdyqty ornyn taýyp qoldanbasań, basyńa pále bolyp ta jabysady eken. Men sony aıtaıyn dep, aıta almaı otyrmyn- ǵoı...

   Kópke belgili Kómeı atalatyn qalanyń basqa qalalardan erekshe bir aıyrmashylyǵy, oǵan taǵaıyndalǵan ákimderdiń kelýinen, ketýiniń tezdigi. Sanap kórsek on jylda onbes ákim aýysypty.     Bul naǵyz Gınnestiń rekordtar kitabyna tirkeletin kórsetkish. Bul týraly ortalyq gazettiń betinde bir aýyz óleń «sart» ete túskeni bar.

               Kómeı jeıme ákimdi, ákim jeıme kómeıdi,

              Shı qalpaqtaı bir jazdyq eks- ákim kóbeıdi.

              Ákim keter «qaryq» bop, Kómeı qalar jaryq joq,

              Al, Astana qalaısha, «bul ne bylyq» - demeıdi?!

Ákimderdiń  aýysýy  Kómeıdiń  kórkeıýine kómegi bar joǵyn «Kók úıdegi kókeler» bile me, bilmeı me, ol jaǵy belgisiz, biraq, Kómeı qalasynyń «Jaǵympazdar alqasynyń» jaryq juldyzy – Jaǵympaz Jaltyrbasov  degen belsendiniń júrek qabynyń jarylyp, qaıǵyly qazaǵa ushyraǵanyna sebep bolǵany shylqa maıdaı shyndyq.           

Bar pále sol ákimderdiń aýysýynan bastaldy.

Qazirgi kezde aýyl ákiminen bastap, oblys ákimine deıin, taǵaıyndalǵandaryna 100-kún tolýyn atap ótý ádetke aınalǵan. Kómeı qalasynyń jańa ákimi de óziniń 100-kúndigin atap, qalanyń «Qaımaqtaryn» jınap Aktıv ótkizgen edi. Aktıvte ádettegideı «Qaımaqtarmen» birge «Jaǵympazdar alqasy da» tolyq quramda kelip,  jańa ákimdi maqtap jarys sózge kirisken.

Ákimniń esebinen keıin, birinshi bolyp Qulqynbaı Sýjuqpasov  degen «Jaǵympazdar alqasynyń» Hahany sóz bastaldy:

-  Asa ardaqty! Ákimderdiń ákimi! Júz kúnińiz qutty bolsyn! Osy bizdiń baqytty júz kúndigimizde, qańyrap qalǵan Kómeı qalasy sizdiń kemeńgerligińizdiń arqasynda Astana men Almatydan da ásem qalaǵa aınaldy. Qalamyz jaryq, halqymyz qaryq boldy! - dep bastasa, ekinshi bolyp sóz alǵan-  Saırabek odan asyra «saırady»:

- Siz osy Kómeı qalasynyń baǵyna týǵan uly ákimisiz! Sizdi taptyrǵan ákeńizden, sizdi tapqan shesheńizden aınaldym! Siz bolmaǵanda Kómeı qalasy quryp ketýge az-aq qalyp edi. Mine 100- kúnniń ishinde qalamyz ǵajap ózgerdi. Siz naǵyz kóregensiz, siz naǵyz Novatorsyz! Sizge teńeý joq! - dep entigin áreń basqan. Úshinshi bolǵan toqsannyń toǵyzyna kelip tońqaıyp turyp sóılegen  Aılabek aqsaqal odan qalysa qoıǵan joq:                                                                                                    

- Qudaıǵa táýbá! - deımin. Sizdiń júzińizdi kórip qolyńyzdy alǵanyma, sizdeı uly ákimmen birge 100 – kún ómir súrgenime táýbá! - deımin. - Táýbá... dedi, dál bir qudaıdyń aldynda turǵandaı eki qolyn dirildetip keýdesine áreń aparyp.

Tórtinshi kezekti alǵan Tóbelbaı tótesinen biraq ketti:

- Kómeı, Kómeı bolǵaly  299 jylda bul qalany sizdeı ǵulama ákim basqaryp kórgen joq. Bar joǵy 100 –kúnniń ishinde,  siz basqa ákimder júz jylda, myń jylda jasamaǵan keremetterdi jasadyńyz! Kómeı qalasynyń shekarasyn so ...naý! Abyraly men Qaınarǵa deıin jetkizp, 300 shaqyrymǵa keńeıttińiz!  Eger siz bolmaǵanda Ertistiń sýy  tartylyp, ormany órtke oranyp, kósheni qum kóshkini basyp qalatyn edi. Siz bolmaǵanda kúnimiz ne bolar edi – dep, ákesiniń ólimin jańa estirtkendeı  eńkildep  jylady - aı kep! Oǵan qosylyp bútkil Aktıv  solqyldap, zaldy kúńirentti. Olaǵa qosylyp ákimde stoldy qushaqtap, kóz jasyna erik berdi. Sol kezde  besinshi bolyp minbege kóterilgen  Belsenbaı  jarys sózge belsene kirisip:

- O, qudiretti ákim myrza! Siz osyǵan deıin esh bir ákim istemegen jańa bir úlgi kórsettińiz. Qazir qaladan qańǵyrǵan ıt, mysyq degendi kórmeıtin boldyq. Solardyń bárin attyryp tastaǵanyńyz sizdiń keremet kóregendgińiz boldy. Endigi másele, sońǵy jyldary qalada qaptap ketken qaıyrshy men «Bomjdan» Kómeıdi oblysymyzda birinshi bolyp tazartý kerek!. Múmkin olardy da  tegic attyryp tastaý kerek bolar? Biraq, olar da osy qalanyń azamattary –ǵoı... Baıqustarǵa qaırymdyq jasap, alys aýyldarǵa aparyp tastaǵan jón shyǵar. Sol jaqta mal baqsyn, shóp shapsyn, baılarǵa malaı bolsyn. Ólmeıtin kúnderin ózderi kórsin - dep keremet usynys jasady.

- Altynshy bolyp sóz alǵan Aıtqyshbek jańa ákimdi alpys mınýt maqtap, alqynyp baryp áreń toqtady.  

Jetinshi sózdiń kezegi bizdiń bas keıipkerimiz Jaǵympaz Jaltyrbasovke jetti – aý áıteýir...  Ol jarty saǵat ákimdi áýelete maqtap kelip, sor túrtip, taqyrybyn basqa jaqqa short burdy:   

- Men sizdiń jetistigińizdi salystyrý retinde burynǵy ákimderdiń jumysyna toqtalaıyn. Qalamyzǵa  altynshy ákim bolǵan – Alǵyshbek pen jetinshi ákim bolǵan Jegishbek ne istemedi. Jerdi de satty, sýdy da satty, bárin satty. Tipti ózderinen keıingi ákimderge satýǵa tym bolmasa, kóshedegi baǵanalar men avtobýs aıaldamalarynda qaldyrmaǵan. Sondyqtan da Alǵyshbk pen Jegishbekti jazaǵa tartyp, alǵandaryn qaıtarý kerek- dep, joq jerden «shı» shyǵarǵan. Jaǵympaz  «qatyrdym ba!» - degendeı, taýyqtyń ústinen túsken kári Áteshteı qoqılana minbeden túsip, oryna oıqastap kep otyrǵan. «Jańa ákimniń kózine tústim, endi qyzmetim ósetin shyǵar» - dep «esek dámemen» 100 – kúndikten júzi jarqyn qaıtyp edi.

Sodan kúnde ákimshilikten jaqsy    habar tosyp júrdi. Biraq, jańa ákim onyń mánsabyn ósirmedi. Sebebi, ornynan túsken ákimderdi jamandaǵannyn estigen jańa ákim, «men ketkende, meni de jamandaıtyn shyǵar» - dep, ol týraly jaman oıda boldy.                                                                                                        Solaı jarty jyl ótt. Bir kúni tele arnadan Jaǵympozdyń  jamandaǵan altynshy ákimi - Alǵyshbektiń oblysqa ákim bolyp taǵaıyndalǵany týraly  sýyq habar «sýmań» ete qaldy. Habardy estigen Jaǵympaz esinen tanyp, jedel járdemmen Aýrýhanaǵa túsip, áreń jany qalǵan. On kúndeı emdelip úıine kelgeni sol edi, telefon «shyr» ete qaldy. Júregi bir sumdyqty sezdi me qaıdam, keýdesinen shyǵardaı «dir» ete qaldy. Qalalyq  ákimdikten eken. Erteń oblystyń jańa ákimi Kómeı qalasynda aktıv ótkizetini týraly aıtyp, sol jınalysqa shaqyrǵan.

Jaǵympaz túnimen uıyqtamady. Bireýlerdiń oblys ákimine «100 - kúndikte»  onyń aıtqandaryn jetkizetini týraly oılap, boıyn úreı men qorqynysh bılep, sýyq ter basyp, ábden azapqa túsken. Aktıvke barmaýǵa basy ekeý emes, eriksiz barǵan. Ádettegideı aldyńǵy jaqqa otyrmaı, «páleden aýlaq» - dep, zaldyń art jaǵynan oryn alǵan.

Aktıv ýaqytynda bastaldy. Tórdegi atshaptyrym stolǵa úsh kisi kelip jaıǵasty. Ortada oblystyń jańa ákimi – Alǵyshbek. Onyń sol jaǵynda Kómeı qalasynyń qazirgi ákimi, oń jaǵynda Jaǵympoz jamandaǵan Kómeıdiń jetinshi ákimi bolǵan Jegishbek otyr. Jaǵympozdyń  kózi qaraýytyp ketti.  Bir sumdyqtyń bolaryn anyq bildi.

Oblystyń jańa ákimi Alǵyshbek, Kómeıdiń qazirgi ákimine rahmet aıtyp, ony ornynan bosatqanyn habarlady. Odan keıin, Kómeı qalasynyń jańa ákimi etip Jegishbekti taǵaıyndaǵan buıryǵymen tanystyrdy.

Jaǵympozdyń  qany basyna biraq tepti. «Bittim» - dedi, erni jybyrlap. Jańa ákimdi quttyqtaý bastaldy. «Jaǵympozdar alqasynyń» daıyn otyrǵan «aıtqyshtary» jarys sózge jandary qalmaı kiristi. Satyrlap qol soǵylyp jatyr. Jaǵympoz da qol soqqysy keldi. Biraq, eki qoly yryqqa kónbedi. Shamasy ınsýlt júrip ketse kerek. Kezegim keldi – aý, degende  minbege umtyldy. Jańa ákimderdi maqtap «kósilgisi» keldi.  Ol bir – eki attap baryp, qulap tústi. Minbege jete almady. Qulasa da maqtaý sózin aıtqys kelip:

– Jasasyn Jegishbek! Ja...! dep, baryp Jaǵympaz jan tásilim etti.