Bundaı ashyqtan-ashyq qorlaýǵa arada birneshe kún ótse de resmı Aqorda ún qatqan joq. Al, biz Alashtanýshy, tarıhshy ǵalym Tursyn Jurtbaıǵa habarlasyp, bul máselege baılanysty pikirin suraǵan edik, kórshi eldiń kósemsip sóıleıtinderiniń sońǵy sandyraǵyn áli estı qoımaǵanyn aıtqan Tursyn Jurtbaı yzaly keıipte, zildi jaýap berdi:
«Bul tikeleı Qazaqstan halyqtary assambleıasynyń qurylǵanynan bergi júrgizip kele jatqan saıasatynyń basty nátıjeleriniń biri. Óıtkeni olardyń búkil júrgizip otyrǵan iskerligi, saıasatkerligi, keńesteri, qoǵamǵa aralasýy, baǵdarlamalary – barlyǵy osyǵan baǵyttalǵan. Mysalǵa toleranttyq degen uǵymnyń ózin olar osy maqsatqa jetýdiń aldyndaǵy qupıa paról retinde paıdalanyp otyr. Olardyń Alash qozǵalysyna qarsy jazyp qoıǵan kitaptary bar, «Alash jáne toleranttyq» degen derekti fılm túsirýge 40 mıllıardtaı teńge qarajat bólgenderin bilemin, oryndaı aldyma ony bilmeımin. Bul bolyp jatqan jaǵdaı aldyn ala oılastyrylǵan, reseılik úlken baǵyttyń kórinisi, sol saıasattyń bizdiń memlekettiń tulǵalary men ıdeologtaryna ótkizilip, júzege asyrylǵanyn aıǵaqtaıtyn sharýa. Reseı bizdi ekinshi Ýkraına etýge daıyndap jatyr. Egerde memlekettiń saıasatynan sál ózgeris baıqalatyn bolsa, onda biz Ýkraınanyń kebin sózsiz qushamyz. Jalpy áleýmettik-saıası saraptama jasaǵan álemdik ınstıtýttar boljamy boıynsha, osydan 5 jyl burynǵy, 2 jyl burynǵy aqpan aılaryndaǵy Reseıde bolǵan turaqsyzdyq aldymen Ýkraınaǵa, sodan keıin bizdiń Qazaqstanǵa kóshedi degen sózderi bar, bul - turaqsyzdyq. Demek, bul qandaı da bolsyn aldyn ala daıyndalǵan dúnıe. Al endi, buǵan negizgi áser etkender bizdiń eldiń ıdeologtary men memleket qaıratkerleriniń osy ýaqytqa deıin aıtyp kele jatqan «Qazaqstanda buryn memleket bolǵan joq», «qazaq memlekettigi bolǵan joq jáne ol 1991 jyldan bastaldy» degen sózderi. Erteń osyǵan qarsy memlekettik tulǵalar pikir bildirip, Pýtın, Jirınovskıı, Handýrsaı sıaqtylarǵa suraq salatyndaı bolsa, qazaq memlekettigin qurǵan, qurýǵa qatysqan qaıratkerlerdiń aýzymen osy ýaqytqa deıin aıtylǵan pikirlerdi alady da, moıyndamaıdy: - «Biz aıtqan joqpyz, bul ózderińizdiń memlekettik kósemderińizdiń, qaıratkerlerińizdiń aıtqan sózi. 1994 jyly MGÝ-da bylaı degen, shekara týraly bylaı degen, bizde Alash memleketi joq degen ...» dep ýáj aıtady.
Meniń 2000 jyldan bastap 2011 jylǵa deıin jazǵan Alash týraly kitabyma qarsy barlyq pikirler bul máseleni saıasatqa ákelip qoıýǵa tirep otyr. Pýtın, Jirınovskııdiń sol aıtqan sózderi qazir bizdiń qoǵamnyń ishinde úlken tolqý týǵyzdy. Al, bul pikirler Qazaqstandaǵy qazaqtan basqa halyqtyń ózin ekige bólip otyr, bireýi qarsy, bireýi jaqtaıdy. Amerıkaǵa, Eýropaǵa qarsy qoldanǵan eń kúshti kilt, ol – Pýtınniń qolyndaǵy kilt: «Qazaq – ult emes, úlken tobyr». Al bizdegi ózge ulttardyń barlyǵy osy pikirge qanattanyp otyr. Bizdiń ishimizdegi Qazaqtan basqa ulttar sol pikirge arqalanyp, qazaq memlekettigine kúmándanyp, endi sol pikirdi qalyptastyrýǵa, jandandyrýǵa kóshti. Bul qazaq emes ulttardyń bul pikirdi taldap, durys dep qabyldaýyna negiz qalady. Egerde, «Qazaq memlekettigi boldy, shekarasy bolǵan» degen sózdi qaıtadan jandandyryp almasaq, bul másele týra 3-5 jyldyń ishinde aldymyzdan shyǵady. Oǵan bizdiń eldegi Halyqtar assambleıasyna ıek súıep otyrǵan ulttar qarjylyq jaǵynan da, saıasattaný jaǵynan da, syrtqy kúshtiń kómegi jaǵynan da, tipti qarý-jaraq jaǵynan da daıyndalyp otyr. Biz ózimizdiń ishimizdegi kazak atamandary men olardyń qoldaýshylaryna osy bastan tyıym salmasaq, erteń dymymyz shyqpaı qalady. Qazir ár qazaq qysasqa qysas, óktemdikke minez kórsetýi kerek. Ár saýdager básekege saı, óktem ekonomıkaǵa qarsy óziniń iskerligin kórsetip, ishtesip, básekelesip, jantalasyp qaırat qylmasa bolmaıdy. Naǵyz básekege túsetin kez endi keldi. Osydan bastap «Oıbaı, qazaǵym-aı, elim-aı, jerim-aı, anaý áıtti, mynaý búıitti» degennen aspasaq, onda bizdiń memlekettigimizge qaýip tóndi, basyna bult úıirildi dep esepteý kerek. Bizdiń qaýipsizdik komıtetimizdiń, qorǵanys mekemeleriniń, syrtqy saıasat mekemeleriniń birigip osyǵan qarys áreket etetin kezeńi osy kezeń. Memlekettik tulǵalar da osy kezeńniń oryndalýyn qamtamasyz etpese, onda olardyń Qazaqstannyń táýelsizdigin qamtamasyz etetinine kúmándanýǵa bolady».
Sońǵy kezderi aqparattyq qaýipsizdik týraly kóp aıtylyp ketti. Tarıhymyzdy qorlap, ótken ǵasyrlardaǵy memleketimizge op-ońaı soqtyǵyp otyrǵan Reseılik úlken saıasatkerlerdiń bir emes, birneshe ret qaıtalanyp jatqan sózderi máseleniń salmaǵy jeńil emes ekenin kórsetse kerek. Qan tógip ulanǵaıyr atyrapty qorǵaǵan babalardyń tarıhynan aıyrylýymyz urpaqqa syn, táýelsizdigimizdi qorǵaıtyn jalǵyz qarýymyz – namys qana emes pe?! Kóp úrgen ıt qappaı qoımaıdy...
Nurǵalı Nurtaı
