- Sońǵy sot otyrysy týraly aıtsańyz, sýdıa sizdiń talap-aryzyńyzdy qanshalyqty qanaǵattandyrdy?
- Apellásıalyq sotty júrgizgen Nurlan Muhamedjanuly deıtin belgili advokat, ol kisiniń tarıhta azamat retinde qalýǵa múmkindigi boldy. Ókinishke qaraı ol tarıhtyń bergen múmkindigin paıdalana almady.Advokattarym Ótegen Yqsanov, Shynqýat Baıjanov apelásıalyq sotty júrgizýshi Muhamedjanulyna maǵan aıyp taǵylǵan sátten bastap barlyq mán-jaıdy dálelmen túsindirdi, men de istiń aq-qarasyn aıyrýǵa shaqyrdym.
Eń bastysy bul sotqa eshqashan kelmegen, meni «aıyptaýshy» 13 ardagerdiń bireýi keldi. Esimi Jogov Nıkolaı Panteleevıch. Jogov sóılep bolǵannan keıin bizge suraq qoıyńyz dedi, biz suraq qoıǵan edik, qoıǵan suraqtarymyzdy sýdıa «bolmaıdy» dep qaqpaılady, biraq ony estimedi me Jogov: «Men jýrnaldy oqyǵan joqpyn, biraq maǵan osy týraly “túsindirdi”» dedi. Ol kisiniń sózi men oqymaımyn, biraq aıyptaımyn degenge saıady. Ol: «Sender Pýtındi Gıtlermen beker salystyrǵansyńdar, óıtkeni Gıtler konslagerlerde qanshama balalardy kúıdirip óltirdi, qatigezdik kórsetti, al Pýtın kerisinshe Ýkraınadan jetim qalǵan balalardy Reseıge aldyryp, kómegin jasady, Pýtın durys jumys istep jatyr», - deıdi. Men myna jýrnalda sol konslager týraly, sol soǵystaǵy nasızm, Gıtlerdiń jasaǵan zulymdyqtary, qurbandary týraly jazylǵanyn bilesiz be? dep surasam, ol múlde habarsyz. Al, bizde ol jazylǵan. Eń negizgi nárseni bilmeıdi, jýrnaldy oqymaǵanyn moıyndap tur, osyny sot qaperge alǵan joq.
Sottyń soraqylyǵy sol, aýdandyq sottyń 12 bettik sheshiminde talapkerdiń ne jazyp bergenin sózbe sóz paıdalanǵan. Moraldyq shyǵyn týraly da solaı, bular alǵashqy saraptamany(Almaty qalasynyń bas polısıasynyń tapsyrmasymen jasalǵan saraptama)negizge aldy. Sottyń ózi saraptama taǵaıyndamaǵandyqtan burynǵy saraptamaǵa súıenýge bolmaıtyn edi. Tipti burynǵy saraptamanyń ózinde terorızm joq, ekstremıstik qylmysqa shaqyrý belgileri joq, ... ızmderdiń bári joq, tek qana «ekstremızmdi aqtaý belgileri bar bolýy múmkin» dep qana tur. Al aýdandyq sot «fashızmdi nasıhattaǵan» dep jibergen bolatyn. Osy sot bolsa «Men senderge jaqsylyq jasadym» degendeı, shyǵarǵan úkimi - 13 mıllıon aıyppuldy 10 ese qysqartý boldy, keshirim suraý sol kúıinde qaldy. Al keshirim suraýymyz talap etilgen basty sebep bizge taǵylǵan «Fashızmdy nasıhattaǵany úshin» degen aıyp bolatyn. Qazaqstan halqynyń aldynda, jáne soǵysqa qatysýshy ardagerlerdiń aldynda jarıa túrde baspasózde keshirim suraýym tıis bolǵan, bul osy sotta ózgerissiz qaldy. Al ár qaısy ardagerdiń bizden bir mıllıon suraǵany týarly advokattarymyz sýdıadan mynany túsindirýdi talap etti: Stalındik qýǵyn-súrginge ushyraǵandardyń, 20 jyl boıy jazyqsyz otyryp kelgenderdiń ózine úkimettiń tóleıtini 185 myń teńge ǵana eken. Ardagerlerdiń eshqandaı zábir-japa kórmesten bizden 100 myń teńgeden talap etýi qandaı zańǵa, moralǵa negizdelgen?!
Ardagerlerdiń talap etken bir mıllıony, tipti qazirgi «jeńildetilgen» 100 myńy eshqandaı negizge syımaıdy. Olardyń jýrnaldy oqymaǵany anyq bolyp otyr, ol ardagerlerde osy jýrnaldaǵy materıaldyń kesirinen jan azabyn, tán azabyn tartqany týraly eshqandaı anyqtama, dálel joq. Ózderiń jazǵan, «31 arnadaǵy», «Alash aınasyndaǵy» áriptesteriń baryp jolyqqan eki aıyptaýshy ardager de jýrnaldy oqymaǵan. Olar jýrnaldy jamandaǵan gazetterdegi bizdiń jýrnalǵa qarsy aıyptaý maqalasyn estigennen keıin ústimizden aryz berýge kelisken, alaıda bes mıllıon týraly múlde bilmeıdi. Jogov ta aqsha týraly bilmeıtinin aıtyp, sot ústinde tańǵalyp otyr. Iaǵnı, bulardy arandatyp otyrǵan Nurtas Ahmetov degen olardyń senimdi ókili. Al ol ókil keıingi qalalyq otyrystarǵa kelýden qashty.
- Alda qandaı sot otyrystary bolady, taǵy da apelásıaǵa beresiz be?
- Birinshiden, sottyń sheshimi bes kúnnen keıin shyǵady, soǵan qaraımyn, bul sotqa narazylyq bildirý nemese ary qaraı kasasıalyq sotqa berý jaǵyn qarastyramyn. Men bir mıllıon úsh júz myń túgili on úsh tıyn da tóleýge tıis emespin.
Jýrnalda Pýtın týraly qatty aıtylǵan bolsa, onyń qazirgi júrgizip otyrǵan saıasaty biz erte kútken qaýipti naqtylady. Tipti Ýkraınaǵa ásker kirgizgenin, soǵys tehnıkasyn kirgizgenin de moıyndady. Óziniń ambısıalaryn ashyq kórsetip, Joze Barrozǵa: «Qajet desem Kıevti eki-aq aptada alamyn», - dedi. Pýtın týraly búkil Eýropanyń yqpaldy basylymdary qatty jazyp jatyr, eger ol jýrnaldar ótirik jazsa Pýtın tarapy sotqa bere alar edi ǵoı. Bular Gýmılevtiń: "Reseı ózin Eýrazıalyq derjava retinde ǵana qutqaryp qala alady, tek eýrazıashyldyq arqyly ǵana", - degen sózin uran etip ustanyp alǵan. Reseı álsirep bara jatqan soń jantalasyp jatyr, Sırıada iri qarý qoımasy bar edi, odan aıyrylyp qaldy, Eýropaǵa yqpaly bolýy úshin Qara teńizden aıyrylyp qalmaıyn dep Qyrymdy aldy, Ýkraınany bólshektedi, maqsatyna jetti. Doneski men Lýganskty halyqtyq respýblıka etip qurdy, buny Ýkraına da lajysyz moıyndap, Parlamenti keshe, 16 qyrkúıek Donbasstyń birqatar aýdandaryna 3 jylǵa deıin «ózin ózi bıleıtin» erekshe mártebe beretin zańdy ratıfıkasıalady. Batys elderi men Eýropa Reseıge tek sanksıa salýdan asa almady, Ýkraınany tıisti deńgeıde qoldap otyrǵan joq. Osy sebepten Pýtın Ýkraınany bólshektep, jańa qurylǵan Respýblıkalardy qýyrshaq memleket etip jasap qoımaq. Iaǵnı, bular Ýkraınaǵa degen ambısıasyn aıaqtaýǵa jaqyn. Endi kózin bizge tigip otyr, Kendi Altaı men Soltústik oblystarymyzǵa kózderi tumandana qaraıdy, ony Pýtın Jirınovskııdyń aýzymen aıtqyzyp kelgen edi, endi ózi de aıtty.
- Sotqa berýshiler Sizdiń ústińizden qosymsha ister qozǵap, ilik taýyp otyrǵan joq pa?
- Ázirge joq, ózderińiz biletindeı, alǵashynda meni «sotqa bergen» ardagerler 10 edi, keıin 13 boldy. Biraq olar da jýrnalymyzdyń fashızmdy nasıhattamaǵanyn túsinip keledi. Keshegi sotqa kelgen Jogov ta tańǵalyp, jýrnaldyń ne jazǵanyn túsinip ketti de, kelesi kúni kelmeı qaldy. Jýrnalıser baryp sóılesken eki áıel ardager de jýrnaldan beıhabar. Meni sotqa tartýshylar qosymsha aıyptaýlar taǵaıyndaý túgili ózderiniń shıkilikterin jaba almaı álek bolyp jatyr. Ardagerlerdi bizge aıdap salyp júrgen senimdi ókildiń ózi sottan qashqaqtaı bastady, sońǵy otyrystarda qatysqan joq, ol ardagerlerdi saýdaǵa salyp arandatyp otyrǵanyn moıyndaǵany. Bir qyzyǵy, meni sotqa berip júrgen 13 adamnyń bári soǵys ardageri emes, olar «Detı voıny» jáne tyl ardagerleri bolyp shyqty. İshinde soǵysqa qatysqan ardager eki-úsheý ǵana uqsaıdy. Biraq barlyǵy Almaty qalasyndaǵy Momyshuly kóshesi men Abaı dańǵylynyń qıylysyndaǵy «ardagerler úıinde» ornalasqan.
Men Gıtlerdi nege jazdym - Pýtın úshin jazdym. Kóptegen ǵalymdar aıtady: «Pýtın 1939 jylǵa deıingi Gıtler sıaqty» dep, olaı aıtýǵa faktileri de bar. Tipti ǵalymdar emes, álemdik saıasatkerler de Pýtındi Gıtlermen salystyrady. Obamanyń ózi Pýtındi agresor sanaıdy. Ulybrıtanıa hanzadasy Charlz Ýelskıı, Hılları klınton, Lıtva Prezıdenti Grıbaýskaıte Dalá, Eýroparlament saıasatkerleri túgel Pýtındi «Gıtler» dep atap otyr, sol úshin de sanksıany kúsheıtip jatyr. Pýtınge qazir álem múmkindik berip otyr. Óıtkeni 1939 jylǵa deıin Fransıa, Anglıa, AQSH Gıtlerge múmkindik berip keldi, ol ne jasasa da kóndi, soǵysqysy kelmedi. Al, Gıtler men Stalın Polsha men Baltyq jaǵalaýy elderin bólisip aldy, Stalın Fınlándıamen soǵyspaqshy boldy, biraq jeńilip qaldy. Kishkentaı ǵana Fınlándıa SSSR-ge myqty toıtarys berdi. Gıtler bolsa fashızmdi jalǵastyryp, jarty álemge soǵys ashty, soǵys saldarynan mıllıondaǵan adamdar jandaryn qurban etti...
Áńgimelesken: Nurǵalı Nurtaı
