Túbi bir tamyrlas halyqtar álemde jahandaný prosesi júrip jatqanda birlesken jobalar men aýqymdy strategıalardy birigip atqarý arqyly osy túıtkildi jeńedi. Elbasy N.Á.Nazarbaevtyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda elimiz ben jerimizdi, tarıhı mol muralarymyzdy saqtap qana qoımaı, keleshek urpaq kádesine jaratý, sonymen birge búkil álemge tanytý maqsatynda «Týǵan jer» baǵdarlamasyn qolǵa alý qajettigin usyndy. Osy tarapta atqarylyp jatqan «Qazaqstannyń kıeli jerleriniń, geografıasy» jobasy elimizdi tanytýǵa tyń serpilis bereri daýsyz. Sonyń arqasynda Uly Dala eliniń ulanǵaıyr atyrabynda ornalasqan Túrkistan, Ulytaý, Mańǵystaý, Jetisý, Altaı syndy kıeli oryndardyń qaıta túleýine zor múmkindik beretini belgili.
Qaryshtap damyp kele jatqan qoǵamǵa, sonyń ishinde óskeleń jastar býynyna óte qajet ekenin jete eskergen Elbasy N.Á.Nazarbaev 2004 jyly "Mádenı mura" baǵdarlamasyn qalyptastyrdy. Tarıhy tereńge ketken qazaq halqynyń dástúrli mádenıeti men kórkem fólklorlyq týyndylaryn, ondaǵy fılosofıalyq oı-túıinderdi qaıta óńdep, qoǵamnyń rýhanı jetilýine qyzmet etkizý jarqyn bolashaqqa aparatyn dańǵyl jol ekenine halyqtyń kózin jetkizdi. Elbasymyz N.Á.Nazarbaevtyń usynǵan árbir baǵdarlamasy elimizdiń rýhanı damýy jolyndaǵy baspaldaq, izdenister men armandarǵa toly jospar dese de bolǵandaı.
Aqparattyq tehnologıanyń qaryshtap damyǵan zamanynda áleýmettik júıede ústemdik etetin latyn álipbıi ekendigi daýsyz. Barshamyzdyń qoldanyp otyrǵan elektrondyq jeke poshtamyz bar. Ol kırıll, arab, nemese basqa emes, latynmen jazylǵan. Kerek deseńiz, astymyzdaǵy kóligimizdiń nómiri, jeke kýáligimizdegi áripter de latyn tilinde berilgen. Osyndaı mysaldar jeterlik. Demek, latyn álipbıi bizge tańsyq dúnıe emes. Elbasymyz N.Á.Nazarbaev «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamalyq maqalasynda qazaq tilin birtindep latyn álipbıine kóshirý jumystaryn bastap, bul máselege neǵurlym dáıektilikpen tereń túsinip, baıyppen qaraý qajettigin tilge tıek etti. Rasynda, tarıhqa kóz júgirtsek, V-XV ǵasyrlarda túrki tili Eýrazıa aýmaǵynyń asa aýqymdy bóliginde ultaralyq qatynas tili boldy. Altyn Orda, Aq Orda, Kók Ordanyń búkil resmı qujattary men halyqaralyq qatynasy túrki tilinde jazyldy. Latyn álipbıiniń jazý úlgisi qazaq qoǵamynda 1929 jyldan 1940 jylǵa deıin qoldanylyp, keıin kırıllısaǵa aýystyrylǵandyǵy málim. Eger biz istiń túbegeıli jaǵyna úńilsek, Elbasymyzdyń kóterip otyrǵan máselesi - til tazalyǵy. Bul bizge ne beredi der bolsaq, budan biz utpasaq utylmasymyz anyq. Qazaq tilindegi jat dybystardy tańbalaıtyn áripterdi qysqartyp, sol arqyly qazaq tiliniń tabıǵı taza qalpyn saqtaýǵa múmkindik beredi. Sonymen birge, qazaq tilin oqytqan kezde basy artyq tańbalarǵa qatysty emle, erejelerdi qysqartady. Ol mektep qabyrǵasynan bastap barlyq joǵarǵy oqý oryndarynda oqytý úrdisin jeńildetýge múmkindik beredi. Latyn álipbıine kóshý arqyly qazaq tiliniń halyqaralyq dárejege shyǵýyna, halyqaralyq aqparat keńistigine kirigýge tıimdi joldar ashylmaq. Latyn álipbıine kóshý arqyly ult muratynyń jańa bir beleske órleýine, túrki tildes halyqtardyń ózara til baılanysynyń artýyna, jańa zaman talabyna saı óskeleń urpaqtarymyzdyń aǵylshyn tilin meńgerýine zor múmkindik týady. Sondyqtan Elbasynyń til máselesine qatysty oı tolǵamyna ynta-jigerimizben qoldaý bildirý búgingi tańda kezek kúttirmeıtin másele.
Berik BAIBOLOV,
Túrkistan qalasy
