Varshava turǵyny Irena Sendler 1910 jyly 15 aqpanda dúnıege kelgen. Tek ákesiniń tárbıesin kórip ósken qyzdyń ómirden eń basty túıgeni – muqtaj jandarǵa kómektesý.
Irenanyń jasy 7-de bolǵanda ákesi súzek aýrýynan kóz jumdy. Óse kele, óziniń áke jolyn basqysy keletinin sezedi.
Ákesi dáriger bolǵandyqtan, Irena qoǵamdyq kómek bóliminde medbıke bolyp qyzmet atqardy, kómekke zárý jandarǵa, otbasylarǵa kómektesip júrdi.
Tipti, álemde Eýropany antısemıtızm basqanda da, Irena eýropalyq otbasylardy qaraýsyz qaldyrǵan joq.
1939 jyly Polshany basyp alǵan soń násilshilder eýropalyq otbasylarǵa arnalǵan Varshavalyq getto qurdy. Sol zamandaǵy zulmattardy eske alýdyń ózi qıyn. Gettodaǵy adam tózgisiz ómirdi kórgen Irena «evreılerge kómek» qaýymdastyǵyna kirýge bel baılaıdy. Alaıda jaǵdaı ýshyǵa túsedi. Jasóspirim qyz naqty sheshim qabyldaý kerektigin túsinedi.
Kollaborasıonıstermen qosa ol evreı balalarynyń gettodan qashyp shyǵýyna kómektesedi, ol jaqta qalsa, olardy tek ólim kútip turǵanyn jaqsy bildi. Sóıtip, balalardy jetimder úıine jiberdi nemese asyrap alýshylarǵa tapsyryp otyrdy.
Násilshilder gettony qatań baqylaýda ustaǵanyna qaramastan, Irena balalardy sol zulmattan alyp shyǵýdyń túrli aıla-tásilderin oılastyratyn. Kóbine, olardy jedel járdem kólikterine jasyryp júrdi. Al qysym kúsheıgen shaqta qaptar men qoqys jáshikterine, tipti tabyttarda jasyrýyna týra keldi.
Balalardyń ishinen onyń esinde erekshe qalǵany 5 aılyq Elzýnıa edi. Ol náresteni aǵash qorapqa salyp, kirpishterdiń arasyna jasyryp qoıǵan. Sábıdiń ata-anasynan qalǵan jalǵyz estelik onyń jórgegine tyǵyp qoıǵan kúmis qasyq boldy.
Irena 2500 balany ólimnen aman alyp qaldy. Balalardyń qaıda jasyrynǵany jazylǵan aqparatty kórshi baqshaǵa qańyltyr qutyǵa jasyryp qoıǵan.
Onyń jospary sátti oryndalyp júrgen. Alaıda kúnderdiń birinde nemisterge bári aıan bolady. Olar Irenany túrmege qamap, azaptaıdy. Qanshalyqty qınalǵanyna qaramastan, áıel adam balalardyń qaıda jasyrynǵany jaıynda jaq ashpaıdy. Aqyr sońynda násilshilder ony ólim jazasyna kesýdi sheshedi. Alaıda taǵdyr qyzǵa oń kózimen qaraıdy. Meıirimdi jandar Irenany qaraýyldap júrgen soldattarǵa aqsha usynyp, áıeldiń qashýyna járdemdesedi. Sóıtip, Irena óz esimin aýystyryp, adamdarǵa kómektesýin jalǵastyra beredi.
Turmysqa shyqty, úsh balanyń anasy atandy, baqytty ǵumyr keshti. «Men adamdarǵa onyń násiline de, dinine de qaramastan kómektesý kerek degen oımen tárbıelendim», - deıdi Irena. Osy nıeti úshin de ol jolynda kezdesken barlyq qıyndyqtardy jeńip otyrdy.
2007 jyly Irenaǵa Nobel syılyǵy usynyldy, al 98 jasynda ómirden ozdy. Ol shyndyq úshin, ádildik úshin kúresti, onyń álem tarıhyna engizgen eńbegi qashan da baǵalanady.
Sholýshy: Gúlim Jaqan
