Avtobýstyń ishi – bir ómir... Ásirese, tańǵy ýaqyt pen keshqurymda avtobýsqa kirgen adamdardyń arasynda aıtarlyqtaı baılanys ornaıdy. Bireýleri bir-birimen qyrylysyp, sóz talastyryp áýre. Endi biri tanysyp, tabysyp, túbinde týys ekenderin bilip jatady, tipti jarasyp ketken qyzdar men jigitter de jetedi. Avtobýsta bastalǵan mahabbat... Naǵyz romantıka emes pe?!
Ár kirgen adamnyń kózdegeni bos oryn. Birinshi bolyp kirip, otyryp alýdy oılaıdy bári. Oryn joq bolyp qalǵannyń ózinde avtobýstyń artyna qaraı aǵylyp jatady, oryn bosasa bolǵany, tap etip otyryp alý ǵoı maqsattary. Bul – jastardyń áreketi. Esikke jaqyn otyrsa, ózge aıaldamadan kirgen úlken kisilerge oryn berýge týra keledi. Muny biletin jastarymyz qýlyqqa basady. Avtobýstyń artyna úlken kisiler barmaıdy, sol sebepti artqy oryndardy kózdeıtin jastarymyzdyń áreketteri kóbine iske asyp jatady. Al apalarymyz ben atalarymyz, apaılarymyz avtobýsqa «smelo» kiredi ǵoı, shirkin. Olar kirse, prezıdent kirip kelgendeı jastarymyz qurmet kórsetkendeı bolyp, orynadarynan atyp turady. Biri jaqsylyq jasap, alǵysyn aldyq, úlkenderdiń batasyn aldyq dep rıza bolsa, endi biri ishinen ashýǵa býlyǵyp turady. Munyń da sebepteri joq emes.
Keı-kezderi tań atpastan jumysqa, sabaqtaryna baratyn jastarmen jaǵalasyp kóbine apalarymyz aıaladamada avtobýs kútip turady. «Úılerinde nemerelerin baǵyp otyrmaı ma typ-tynysh?!» dep emosıalaryn jasyryp turǵan jastardy baıqaısyń. Sóıtsem, apalarymyz da jas kezderinde dál solaı oılaıdy eken ǵoı shirkinder. Endi, mine óz bastaryna keldi. Sondyqtan, jastar, apa-atalarymyzǵa beker ashýlanbaıyq. Tórt qabyrǵaǵa qamalyp, tapjylmastan bir orynda otyrýdy eshkimniń basyna bermesin. Qarıalarymyz da tirshilikke aralasqysy keledi, jasardyń arasynda júrip, solarmen kúlip-oınasaq deıdi...
Avtobýsta bastalǵan mahabbat... Avtobýstyń ishinde Darıa otyrǵan edi, qulaǵynda qulaqqap. Juldyz FM radıosynda beriletin qazaqsha ánderdi tyńdap keledi. Kútkeni – ózin alaqanynda aıalaıtyn aq boz attaǵy hanzada. Myń qıalǵa batyp otyrǵan ádemi shaǵyn «Qaryndas, sómkemdi ustap otyrasyz ba?!» degen jigittiń daýsy buzdy. Jigittiń sómkesiniń aýyr ekenin baıqaǵan Darıa ustap otyrýǵa kelise ketti. Sóıtip, uıaly telefonyn alyp «Vkontakte», «Instagram» áleýmettik jelilerine kirdi, dittegen jerine jetý úshin ýaqyt uttyrý edi oıy. Birneshe ýaqyttan keıin aıaladamasyna kelip, avtobýstan túsip ketti. Birde «Vkontakte» áleýmettik jelisine Sanjar esimdi jigitten «Sómkemdi ustap otyrǵanyńyzǵa raqmet!» degen habarlama keldi. Kóńil aýdarǵysy kelmese de, «Oqasy joq!» degen Darıanyń jaýaby ári qaraı aralastyqtyń jalǵasýyna ákeldi. Sóıtip, avtobýstan bastalǵan alǵashqy dıalog úlken mahabbatqa ulasty. Bul da – bir hıkaıa, bir tarıh.
Avtobýstaǵy toı... Keshqurym ýaqyt. Adamdardyń bári jumystan, sabaqtan qaıtatyn naǵyz qyzyp turǵan shaq. Aıaladamada 118-avtobýsty kútip turmyn. Mine, keldi kópten kútken avtobýsym... Ne kerek, ishi adamǵa lyq toly. Úıime tez jetýim kerek dep ózgelermen jaǵalasyp, japa-tarmaǵaı, áıteýir avtobýstyń ishine kirdim. Báriniń oıy sol... «Úıime jetkenshe sabyr bere gór, qudaıym» dedim de, qulaǵyma qulaqqap salyp án tyńdap bara jatqan kezimde «Toıymyzǵa qosh keldińizder!» degen kondýktordyń daýsy jarq ete tústi. Sóıtsem, men kirgen atvobýstyń ishinde kádimgi toı bolyp jatqan kórinedi. «Al, naǵashylar, toı ıesine aqshalaryńyzdy tapsyryńyzdar! Naǵashylardan bir án!» dep júıkeleri syr berip turǵan jolaýshylardyń kóńilin kóterip tastady. Almatynyń adamdaryna da rıza boldym. Bir apam án bastap, ózgeleri jalǵady. Men de qosyla kettim... Avtobýsta otyrǵan orys apaılarym da rıza. «Daıyn bolyńyzdar, kelesi aıaldamadan qudalarymyz kiredi. Ári qaraı jyljımyz, jyljımyz!» dep aıtqan kondýktordyń sózinen keıin ádette bir orynda turyp alatyn jolýshalyr qalaı jyljyp ketkenderin ózderi de bilmeı qaldy. Qudasyn erekshe syılaıtyn qazaqtar ǵoı, kelesi aıaldamada 118-avtobýsty kútip turǵan jolaýshylardy shynymen de qudalarymyz dep, olar kirgende qoshemetterin aıamady. Sóıtip, árkim kóterińki kóńil kúımen úıine jetti. Kondýktor-asabanyń sheberligi ǵoı. Ashý-yzaǵa toly avobýstyń aýrasyn toıǵa aınaldyryp jiberdi bir sátte. Bul da – bir ómir...
Ókinish... Taǵy da 118-avtobýsty kútip turmyn. Baıaǵy keshqurym ýaqytta adamdar lyq toly avtobýs ta kelip jetti. Bul joly toı bolmady. Bir-birine jaqyn turǵan adamdardyń áńgimesi anyq estiledi. Men kóńilimdi ózine burǵan eki kisiniń áńgimesin tyńdap kelemin. Bul durys emes shyǵar, bálkim. Biraq adamdy oılandyrýǵa ıtremeleıtin áreketke barýdyń ábestigi joq dep oılaımyn. 35-40-tar shamasyndaǵy eki áıel jastyq shaqtaryn eske alyp keledi. Biri sóıledi:
- Bala kúnimde tym erke edim ǵoı. Úıdegilerge renjip qalsam, 1-2 aptadaı sóılespeı qoıatynmyn. Ákem sóıleı bergende, kózimdi alartyp ketip qalatynmyn. Belgili bir ýaqyt ótken soń renishim basylyp, ata-anammen dastarhan basyna otyramyn. Sol kezde anam men ákemniń qýanshynda shek qalmaıtyn. Meni saǵynyp, qushaqtaı jóneletin. Al endi ózim de «ana» atandym. «Ata-ananyń qadirin balaly bolǵanda bilesiń» deıdi ǵoı. Ol kezde ata-anama ózim renjımin dep, ol kisilerdi kerisinshe renjitip alady ekenmin ǵoı. Aqymaq basym, baıqamappyn...
Janyndaǵy áıel sóıledi:
- Baıqaısyń ba, seniń de qyzyń dál sondaı qyrsyq..
- Iá, ókinemin qatty sol kezder úshin...
Bul áńgimeni estigen meniń júregim erekshe kúıge endi. Ata-anamdy renjitken kúnderim esime tústi, boıymdy ókinish kernedi. Úıge bara saldym da, anamdy qatty qushaqap aldym, ony qalaı qatty jaqsy kóretinimdi aıta berdim, erteńinde de aıttym, áli kúnge deıin aıtyp kelemin. Avtobýstaǵy sol bir dıalog maǵan qatty áser etti, oılanýǵa májbúr etti. «Búgingi áreketterim úshin erteń ókingim kelmes edi» degen oı sanamda qalyp qoıdy. Bul da – bir sabaq...
Avtobýsta ótkizgen ár ýaqytymyzdyń da berer paıdasy kóp eken. Beker ashýǵa býlyǵyp, júıkemizdiń syr berýine jol bergenshe, ár mınýttan sabaq alyp úıreneıik.
Gúlim JAQAN
