Ýaqyt
Ol osynda kelgen saıyn qabyrǵaǵa taqaý turǵan dáý saǵatty aınalsoqtaıtyn.
– Oǵan eshqashan jaqyndaýshy bolma!.. – dep, murajaıdy kúzetetin shal bajyldaıtyn.
– Bul qaı zamannyń saǵaty?
– Qaı zamanda tursyń.
– Kórsem bola ma?
– Nege?
– Nege toqtap tur?
– Asyqpasań óziń-aq bilesiń…
– Jaraıdy endeshe. Bul ózi ne qylǵan saǵat?
– Kim aıtty saǵan buny saǵat dep, bul ýaqyt!..
– …
Sol shal týraly dostary da kóp aıtysatyn, “osy shal záýde ǵalam seniń birdeńeń, senen aýmaıdy, jo, sen odan aýmaısyń” deıtin. Bul týraly ózi de kóp oılaıtyn. Birde shaldan:
– Shal-eke, qaı aýyldansyń?..- dep surady.
Nege ekenin ózi de bilmeıdi, áıteýir osy shalmen sen dep sóılesetin.
– Seniń aýylyńnan.
– Qoıshy, ótirik, bizdiń aýylda sendeı shal joq-ty.
– Onda endi bolady.
– Rasyn aıt…
– Rasy sol, tek ana saǵatqa eshqashan jaqyndama…
Shal ketip qaldy.
Shaldyń esh sózine sengen de joq. Keshke qaraı murajaıdy japqaly jatqanda áldebir úlken sandyqtyń ishine tyǵylyp, qalyp qaldy. El aıaǵy ábden úzildi-aý degende saǵatqa keldi. Saǵat toqtap tur. Ol sonda baryp kórdi, saǵattyń tili ǵana bar da, sıfrlary joq eken. Eppen betin ashty. Qulaǵyn buraı bastady. Syrt-syrt… tyq-tyq… saǵattyń tili kenetten ońdy-soldy shyr aınala bastady. Ol gúrs etip edenge qulady. Esin jıǵanda tań atyp ketipti. El jumysqa kelip jatyr eken. Jaılap shyǵyp ketpek bolyp, esikke qaraı taıaı berip saǵatqa qarady. Tyq-tyq etip júrip tur. Saǵat túbinde turǵan bala oǵan qarap:
– Eı, shal, bul qaı zamannyń saǵaty? –dep surady.
Onyń qolynan bir shýmaq kilt jerge shyldyr etip túsip ketti.
***
Jalǵyzdyq
Elsiz ıen japanda jalǵyz ózim qalyppyn. Japadan jalǵyz. Bálkim olaı emes te shyǵar. Jan-jaǵyma baıyzdap qaraǵym keldi. Joq qaraı almadym, kózim tars jumýly eken. Qansha tyrbansam da janarymdy ashýǵa shamam jeter emes. Sosyn oıyma kimdi izdeımin degen saýal keldi. Shynymen men kimdi izdeımin. Kimdi izdeýim kerek. Ata-anamdy shyǵar... nesine... olardyń da óz áke-shesheleri bar, solarmen birge shyǵar...
Al meniń balalarym she... ıá óz balalarymdy izdeýim kerek! Bul joly ústińgi qabaǵymnyń terisin sypyryp tastaýǵa dás qaldym... desede janarym ashylmady... joq, meniń janarym ashyq shyǵar. Bálkim, men kórý qabiletinen aırylǵan shyǵarmyn... taǵy talpyndym... esh ónim joq... men taǵy oılandym. Nesine jantalasam... meniń balalarym da óz balalaryna ketken shyǵar... olardyń da óz balalary bar ǵoı. Joq, olardy mazalamaıyn.
Toqtap dem alǵym keldi. Joq toqtaýǵa bolmaıdy eken. Nege ekenin qaıdam, tek aldyǵa ǵana toqtaýsyz júgire berýge mindetti ekenmin. Bul neǵylǵan qaǵıda dep ashýlandym. Osy qaǵıdanyń tas-talqanyn shyǵarmaq bolyp aqyry jer tabandap turyp aldym. Endi janarym ashylǵandaı boldy... mańaıymnan san mılıondaǵan tanys jáne beıtanys adamdar alǵa qaraı jan ushyryp ketip barady eken... álde bir tylsym kúsh alqymymnan ezip alǵa qaraı súıreleıdi... men ózimdi bek qaısar adam esepteıtinmin. Qarysyp baqtym.
Endi kózime artymda maǵan qaraı kele jatqan balam kórindi... qýanyp kettim. Álgindegi tamaǵymdy ezgen joıqyn kúshtiń zulmatyn sezinbeı de qaldym. Mańdaıynan súıip, qushaǵyma qyspaqqa balama qaraı tura júgirdim. Iá, ne bolǵan, ulym menen keri bajyldap qashyp bara jatyr. Ol da men syqyldy jalǵyz qalyp, jabyǵyp, adam tanymaı qalǵan shyǵar. Aqyry qýyp jetip ıyǵynan julqa tartyp ózime qarattym. Masqara balam dep qýyp kelgenim ózim ekenmin. Iá, ózim. Týra osy kıim, osy sýmkamen alǵash mektepke barǵanmyn. Qolym eriksiz bosap ketti. Meniń bala beınem anadaıǵa baryp, maǵan qarap jymıyp qoıdy. Ulym eken dep aldanǵanyma ashýym keldi. Oǵan qaramaı aldyǵa qaraı tura júgirdim... qanshalyqty júgirgenimdi bilmeımin, áıteýir bir kezde qaptaǵan qalyń nópirdiń ishinde ákem ketip barady eken. Beıshara shal qartaıypty... beli búkireıip, taıaqqa súıenip ázer ketip barady. Qoltyǵynan demegim keldi. Qýyp jetip endi qoltyǵynan ala bergenimde, ol maǵan jalt qarady. Baj ete qaldym. Ákem dep jetip kelgenim meniń qarttyǵym eken. Bet aýzymnyń alja-aljasy shyǵyp, mańdaıymdaǵy ájimderdiń tereńdigine kóz jetpeıtin iz qaldyryp, taıaqqa taıanyp qalt-qult etip, ázer ketip barady... Bala beıneme qaıtqym keldi... Biraq, ol menen qashady. Qart beınemniń qasynda qalǵanǵa ózimniń dátim jeter emes.
Men kózimdi tars jumyp alyp, alǵa qaraı qaptaǵan qalyń nópirdiń ishinde japadan jalǵyz ózim syzyp kele jatyrmyn...
***
Múrde
Aýyl syrtyndaǵy qabirge qaraı shubap kele jatqan topqa taıaı bere ol óz kózine ózi senbeı qaldy.
Jan-jaǵynan qaýmalaı kóterip kele jatqan tabytta kádimgi tiri adam, tiri qyz jan-dármen ústindegi aqiretti sheshe almaı alasuryp keledi. Tabyt alyp kele jatqandar muny kórmegen ispetti.
Barlyǵynyń qabaǵyna qaıǵy ornap, aýyr basyp keledi.
Qabirshilerge jetip kelgen ol:
– Aınalaıyndar-aý, senderge ne kóringen, tiri adamdy aqiretke orap qaıda alyp barasyńdar!.. – dep anaǵan bir, mynaǵan bir júgirip júr.
Shamasy, qyz jaqyny bolar, belin uzyn aq shúberekpen baılaǵan jigit aǵasy:
– Táıt ary... áketińder mynany... arýaqty qorlatpańdar... – dedi.
Jelkelep ózin shetkeri alyp shyqqan jigitterge jalbarynyp edi:
– Ózińdi de sol qyzben birge kómsin demeseń joǵal kózden... esiń aýysqan shyǵar... bar, ana bulaqqa basyńdy malyp, esińdi jı!.. –desti.
Bulaq basyna kelgen ol shynymen jyndanǵan shyǵarmyn dep oılady. Biraq aqiretten shyǵa almaı bulqynǵan qyzdyń ózine jalynyshpen qaraǵan kózi kókeıinen ketpeı qoıdy. Aqyry qabirshiler qaıtqan soń zırat basyna tartty.
Jas qabirge jete qabirdi qushaqtap ókirip jylap jiberdi. “Keshir meni, saǵan arasha túse almadym... keshir meni, maǵan eshkim senbedi... ”
– Joq, bul seniń kináń emes, – qyz daýysy janynan shyqty. Selk ete túsken jigit qate estidim be dep jan-jaǵyna qarady. Sonda baryp kórdi. Qabirdiń arǵy jaǵynda aqquba qyz appaq aqiretke oranyp búk túsip otyr.
– Júr... qashaıyq bul jerden...
– Men kete almaımyn ǵoı... denem mynanyń astynda jatyr.
Qyz ıegimen qabirdi nusqady.
Jigit ornynan atyp turdy da aýylǵa qaraı júgirdi. Shetki úıdiń bosaǵasyna súıeýli turǵan kúrekti ala sala qas-qaǵymda qabirge keldi de jantalasa qabirdi qaza bastady. Jan alqymǵa jetip qyzdyń súıegin kótere bergende, topyraq gúr etip ony basty da qaldy. Jan dármen syrtqa umtylǵan ol jer betine shyqqanda, óz denesiniń qyzdyń múrdesimen birge qalǵanyn bir-aq bildi.
Qoıshybek MÚBARAK
