Burynǵy zamanda bir baǵytta ǵana jumys istep kelgen kóptegen kásiporyndar Táýelsizdiktiń tańy atqan shaqta ýaqyt talabyna oraı jan-jaqty damý joldaryn qarastyra bastaǵany este. Olardyń keıbiri damý úderisiniń durys jolyn taba almaı daǵdaryp qalǵany da ras. Degenmen, táýekel etpeı tirshiliktiń tegershigi qozǵalmaıtyny taǵy bar. Osyndaı táýekelge baryp, qazirgi kúnde básekelesterinen oq boıy ozyq turǵan kásiporynnyń biri – «Sesna-Astyq» konserni» JSHS.
Keńes dáýirinde tek qana un men mal jemin óndirip kelgen kásiporynnyń basshylary 1997 jyly, ıaǵnı Aqmola astana bolǵaly turǵan kezde keńese kelip, konserndi jan-jaqty damytý sharalaryn qarastyrady. Sóıtip, álemdik standarttarǵa saı ónim shyǵaryp, tutynýshylary men memleket talabyn qanaǵattandyrýdy kózdeıdi. «İzdengen jeter muratqa» demekshi, álemdegi damyǵan elderdi sharlap, Shveısarıanyń makaron shyǵaratyn tehnologıasyna tańdaý jasaıdy. Tańdaý durys bolǵan. «Biz negizinen qysqa kesilgen, usaqtaý makaron óndiremiz. Tehnologıamyz shveısarlyq. Ónimimizdiń sapasy asa joǵary desek, artyq aıtqandyq emes. Kádimgi Eýropa elderinde tutynatyn makaron ónimderimen básekege túsýge esh tartynbaımyz. Sebebi, olardyń óniminiń sapasynan bizdiń makaronnyń sapasy mysqaldaı da kem emes. Ony osynda kelip-ketip júrgen batystyq tehnolog mamandardyń ózi aıtyp júr», dedi konsernniń bas dırektory Vladımır Lıhteı.
Kásiporyn basshysynyń bul sózine qarap, nege onda alys shetelderge makarondaryn eksporttamaı otyr degen oı keldi. «Óndirgen ónimderimiz qazirgi tańda jaqyn, kórshiles jatqan Ózbekstan, Túrikmenstan, Mońǵolıa, Qyrǵyzstan, Qytaı elderine eksporttalýda. Al alys shetelderge shyqpaıtyn sebebimiz, ónimdi jetkizý joly tym qıyn ári óte qymbat.
Áýpirimmen Eýropa elderine jetkizgen kúnniń ózinde, baǵasy eselep ósip ketedi. Sóıtip, sapa básekesine tótep bergenimizben, baǵa taıtalasynda utylyp qalatynymyz anyq. Sondyqtan ázirshe bir aımaqtaǵy elderdi mise tutyp turmyz. Eger eldegi saýda logıstıkasy qarqyn alyp, taýar tasymalynyń quny qolaıly bolyp jatsa álemniń kez kelgen eline sapasy joǵary makaron jetkizýden tipten tartynbaımyz», dedi kásiporyn basshysy.
Mamannyń sózine ılansaq, sońǵy 10 jylda kásiporyn ónim shyǵarýdy 4 esege deıin ósirgen. Demek, atalǵan óndiris oshaǵy Astanamen birge damyp, órisin úzilissiz keńeıtip keledi. Kezeń-kezeńmen iske qosylǵan qazirgi úsh makaron jelisinen saǵatyna 8 tonna ónim shyǵarýǵa bolady. Biraq, qazir ony tolyq qýatynda iske qospaı tek 60-63 paıyzdyq qýatymen ǵana jumys istep tur. Eger zaýyttyń barlyq qýatyn paıdalanatyn bolsa táýligine 54 tonna makaron ónimi daıyndalady. «Másele óndiris ornyn tolyq qýatynda jumys istetýde emes. Negizinen, makaron óndirisi salasynda eń joǵary degenniń ózinde kásiporyn tolyq qýatynyń 75 paıyzymen jumys istese ol óte jaqsy bolyp eseptelinedi. Onyń óziniń tehnologıalyq sheshimderi bar. Sondyqtan, eger de biz qalasaq eksporttyń keńistigin de kólemin de arttyrýǵa áli de jumsalmaı turǵan áleýetimiz jetkilikti», dep jalǵady sózin V.Lıhteı.
Makoron zaýytynda búgingi tańda 200-den astam adam eńbek etedi. Baıyrǵy kásiporynnyń janynan qurylǵan óndiris oshaǵy bolǵandyqtan, munda kásibı sheberligi joǵary úlken býyn mamandary jetkilikti. Ómir úderisine qaraı aldyńǵy tolqyn mamandar keıingi tolqyn kásip ıelerin dástúrge saı shákirttikke alyp, tárbıelep, ósirip shyǵarady. «Jumysshylar men mamandarǵa qoıylatyn talap óte zor. Onyń údesinen shyǵa almaǵandar bizdiń qatarymyzda qala almaıdy. Sebebi, birinshiden, as atasy nan ónimin shyǵarǵanda ulttyń nanǵa degen kózqarasy men qasıetti uǵymyn eskere otyryp makaron ázirlegen lázim. Ekinshiden, óz kásibine jetik bolýmen qatar, jumys ornyn qasterleı bilýi shart. Óıtkeni, obaly mol unmen jumys istegende bárimiz de taza ári muqıat bolǵanymyz abzal. Úshinshiden, ónimińdi adamdar tutynatynyn, olardyń arasynda ózińniń ata-anań men otbasyń da bar ekenin este ustap jumys istegeni jón. Bularǵa qosa aıtarym, mamandardyń biliktiligin arttyrý úrdisi toqtaýsyz júrgizilip otyrady. Sondaı-aq, joǵaryda aıtqanymdaı, aldyńǵy býyn mamandar izine ergen kásip ıelenýshilerge óz tájirıbesin úıretip, jadyna sińirip otyrady. Taıaýda ǵana osynda 30 jyldan astam ýaqyt eńbek etken mamandy úlken qurmetpen zeınetkerlik demalysqa shyǵaryp saldyq. Onyń isin jalǵastyryp, burynǵydan da jetildirip júrgen shákirtteri barshylyq», dep bir qaıyrdy V.Lıhteı.
Kásiporyn jetekshisinen memlekettiń bıznesti damytýda týdyryp otyrǵan múmkindikteri jóninde de suradyq. «Shyndyǵyn aıtqanda, aınalamyzǵa qarasaq kásipkerlerge berilgen erkindik pen kómek bizdiń elden ózge taıaý memleketterdiń birde-birinde joq deýge bolady. Bıznes josparyńdy jaqsylap jasap, tıisti organdarǵa nemese Ulttyq kásipkerler palatasyna barsań jón-joba kórsetýmen qatar, aqysyz aqyl-keńesin beredi. Oǵan qosa, ruqsat qujatymen birge kómek qolyn da sozady. Osyǵan qarap, Qazaqstanda jumysym joq, kásipkerlikpen shuǵyldanýǵa múmkindigim jetpeıdi dep aýyzdy qý shóppen súrtýge esh negiz joq dep bilemin. Birer jyl buryn kásiporynnyń qýatyn arttyrý maqsatynda memlekettik baǵdarlama boıynsha biz de belgili mekemelerge bardyq. Qalaǵan qarajatymyzdy qıyndyqsyz ári jeńildetilgen túrde nesıege alyp, tıisti jabdyqtarymyzdy jańaladyq. Osynyń arqasynda ónim sapasyn burynǵydan da jaqsarta tústik. Tehnologıa aı saıyn jetildirilip, jańaryp jatqanda, damymaı tejelip qalýǵa taǵy da bolmaıdy», dep jaýap berdi ol.
Derekkóz: "Egemen Qazaqstan"
